Του Κώστα Ράπτη
Για την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν η απώλεια του Αλί Λαριτζανί πιθανότατα είναι βαρύτερη και από αυτήν του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεϊ κατά την πρώτη ημέρα του πολέμου. Αυτό υποστηρίζει η βρετανική εφημερίδα Guardian, σημειώνοντας το γεγονός ότι ο φονευθείς γενικός γραμματέας του ιρανικού Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας δεν ήταν απλώς μια ισχυρή πολιτική φυσιογνωμία στο εσωτερικό της χώρας του, αλλά και αξιόπιστος συνομιλητής εταίρων της, όπως η Ρωσία (την οποία επισκέφθηκε στις αρχές του χρόνου, εν μέσω των διαδηλώσεων που τότε συγκλόνιζαν το Ιράν), αλλά και η Κίνα.
Γεννημένος στη Νατζάφ του νοτίου Ιράκ, όπου ο πατέρας του, ανώτατος κληρικός, είχε αυτεξορισθεί επί των ημερών του σάχη Ρεζά Παχλεβί, ο Αλί Λαριτζανί συνδύασε τις σπουδές στα μαθηματικά και την επιστήμη των υπολογιστών με την μελέτη της (δυτικής) φιλοσοφίας, εκπονώντας διατριβή στο έργο του Ιμανουέλ Καντ, ενώ υπήρξε και βετεράνος του πολέμου Ιράν-Ιράκ, ως αξιωματικός των Φρουρών της Επανάστασης. Η διαδρομή του αποκαλύπτει μια συνθετότητα που οι δυτικοί ομόλογοί του αδυνατούν να αντιληφθούν.
Πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου για τρεις θητείες, ο Λαριτζανί υπήρξε ο κατεξοχήν "κεντρώος” της Ισλαμικής Δημοκρατίας, με δυνατότητα να συμβιβάζει πολλές διαφορετικές μερίδες του καθεστώτος. Ωστόσο, η απήχησή του στην κάλπη υπήρξε περιορισμένη, καθώς ως υποψήφιος για την προεδρία της Δημοκρατίας το 2009 (με αντίπαλο τον επεισοδιακώς εκλεγέντα Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ) συγκέντρωσε μόλις 5,94% των ψήφων. Καίτοι, μάλιστα, υπήρξε ο απόλυτος insider, είδε την υποψηφιότητά του για τις προεδρικές εκλογές του 2021 και 2024 να ακυρώνεται από το Συμβούλιο των Θεματοφυλάκων, προς γενική κατάπληξη. Στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας, όπου είχε θητεύσει και παλαιότερα, διορίσθηκε από τον πρόεδρο Πεζεσκιάν μετά τον περσινό "Πόλεμο των Δώδεκα Ημερών” και θεωρείται ότι από αυτή τη θέση έπαιξε κομβικό ρόλο για την καταστολή των ταραχών του Ιανουαρίου, αλλά και την προετοιμασία του μηχανισμού ασφαλείας για τον τωρινό πόλεμο.
Μόλις την περασμένη Παρασκευή, κατά τις καθιερωμένες από τον αγιατολλάχ Χομεϊνί διαδηλώσεις για την "Ημέρα της Ιερουσαλήμ”, εμφανίσθηκε χωρίς εμφανή φρούρηση εν μέσω του πλήθους στην Τεχεράνη, παρά τους συνεχιζόμενους βομβαρδισμούς, θέλοντας να δώσει ένα μήνυμα αγέρωχης στάσης. Η οιονεί "πολιτική διαθήκη του” ήταν ιδιόγραφο κείμενο έξι σημείων με το οποίο απευθυνόταν στους γειτονικούς αραβικούς λαούς, προτείνοντας τη διαμόρφωση ενός μετώπου ισλαμικής ενότητας, ενώ λίγο νωρίτερα είχε ισχυρισθεί ότι "εναπομείναντα στοιχεία του κυκλώματος Έπστιν” ετοιμάζουν προβοκατόρικη επίθεση τύπου 11ης Σεπτεμβρίου κατά του αμερικανικού πληθυσμού.
Γιατί το Ισραήλ επέλεξε να εξοντώσει τον Λαριτζανί μαζί με τον γιό του, τον γραμματέα του και τους σωματοφύλακές του; Η απλούστερη απάντηση είναι: διότι του δόθηκε η ευκαιρία, δηλ. η κατάλληλη πληροφορία για τον χώρο στον οποίο αυτός βρισκόταν – γεγονός δηλωτικό των μεγάλων δυνατοτήτων που διατηρεί το δίκτυο των ισραηλινών υπηρεσιών εντός του Ιράν.
Σε ένα βαθύτερο επίπεδο, πάντως, η απάντηση θα πρέπει να αναζητηθεί στην απόκλιση των στόχων μεταξύ Ισραήλ και ΗΠΑ. Σε μία φάση όπου ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανώς αναζητεί στρατηγική εξόδου (κατά προτίμηση τύπου "Βενεζουέλας") από την τελευταία και πιο παράτολμη πολεμική του περιπέτεια, το Ισραήλ, το οποίο μόλις πέτυχε, μετά από είκοσι χρόνια προσπαθειών, να σύρει τους υπερατλαντικούς του συμμάχους σε έναν πόλεμο "ξεκαθαρίσματος” της Μέσης Ανατολής, φροντίζει να βγάλει από την μέση τον άνθρωπο που θα μπορούσε να οδηγήσει το ιρανικό κατεστημένο σε κάποιο deal με την Ουάσιγκτον. Ταυτοχρόνως, όπως επισημαίνει ο Τρίτα Πάρσι του Quincy Institute, η δυσκολία στρατιωτικής επίλυσης του αδιεξόδου στα Στενά του Ορμούζ, μετατοπίζει και πάλι τις προσδοκίες σε σενάρια εσωτερικής κατάρρευσης του Ιράν, μέσω "επιχειρήσεων αποκεφαλισμού” της ηγεσίας του.
Η πρώτη αντίστοιχη προσπάθεια, με την εξόντωση του Αλί Χαμενεϊ, δεν απέδωσε τα προσδοκώμενα στους επιτιθέμενους, ακριβώς διότι ο ιρανικός κρατικός μηχανισμός, με τον Λαριτζανί στο κέντρο του, είχε λάβει τα μέτρα του. Εάν τώρα, με την συντελεσθείσα αποκέντρωση της ιρανικής στρατιωτικής διοίκησης υπό τύπον "μωσαϊκού” και με την αναπλήρωση των εξαλειφθέντων ηγετών, από νεώτερους και πιθανότατα πιο σκληροπυρηνικούς, πρόκειται να προκύψει κάτι διαφορετικό, είναι συζητήσιμο.