Του Κώστα Ράπτη
Στις δύο ημέρες προστέθηκαν άλλες πέντε – και σε αυτές άλλες έξι. Ο Ντόναλντ Τραμπ ταλαντεύεται εμφανώς και τα τελεσίγραφά του αποκτούν μιαν ελαστικότητα αναντίστοιχη προς "τη μεγαλύτερη υπερδύναμη που έχει δει ποτέ ο κόσμος", όπως θα έλεγε ο ίδιος.
Η τέταρτη εβδομάδα του πολέμου ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν ξεκίνησε με τον ένοικο του Λευκού Οίκου να ανακοινώνει αιφνιδιαστικά, εν μέσω σοβαρού κλυδωνισμού των αγορών, ότι η 48ωρη προθεσμία που είχε δώσει στους ιθύνοντες της Ισλαμικής Δημοκρατίας να αναδιπλωθούν, υπό την απειλή σαρωτικών πληγμάτων στις ενεργειακές τους υποδομές, παρατεινόταν κατά πέντε ημέρες, λόγω της προόδου που είχε σημειωθεί σε μυστικές διαπραγματεύσεις με την ιρανική πλευρά – διαπραγματεύσεις που η υφήλιος πληροφορούνταν για πρώτη φορά και στις οποίες αρνούνταν κάθε συμμετοχή οι φερόμενοι ως συνομιλητές.
Αλλά λίγο πριν από την εκπνοή του πενθημέρου, ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωνε χθες ότι η διορία προς το Ιράν, προκειμένου να ανοίξει τα κρίσιμα για την παγκόσμια οικονομία Στενά του Ορμούζ, παρατείνεται, υποτίθεται κατόπιν αιτήματος της ιρανικής πλευράς, μέχρι τη Δευτέρα 6 Απριλίου. Παραλλήλως, ο Αμερικανός πρόεδρος εξέφραζε την ικανοποίησή του για το "μεγάλο δώρο" της Τεχεράνης να επιτρέψει τη διέλευση δέκα δεξαμενοπλοίων.
Την ίδια ώρα, ο επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Μάρκο Ρούμπιο, κατέφθανε στη Γαλλία, για τη δεύτερη ημέρα της συνεδρίασης της G7, προκειμένου να ασκήσει πίεση στους ομολόγους του να συμβάλουν στο άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ.
Προεδρικό εκκρεμές
Εδώ και μέρες ο πρόεδρος των ΗΠΑ μοιάζει να κινείται σε εκκρεμές, από τη μια απειλώντας να πλήξει "πιο σκληρά από ποτέ" την Ισλαμική Δημοκρατία και από την άλλη διαβεβαιώνοντας πως η ένοπλη σύρραξη θα τερματιστεί πολύ σύντομα. Πάντα, δε, υποστηρίζοντας ότι το Ιράν έχει συντριβεί στρατιωτικά.
Οι παρατάσεις και οι παλινωδίες δεν θα πρέπει να θεωρηθούν προανάκρουσμα αποκλιμάκωσης – κάθε άλλο. Περισσότερο παραπέμπουν αφενός σε μια ανάγκη να καθησυχασθούν οι αγορές και αφετέρου σε προετοιμασία μιας χερσαίας επιχείρησης, η οποία δεν είχε σχεδιασθεί όσο οι Αμερικανοί και Ισραηλινοί επιτελείς πίστευαν ότι πορεύονται σε έναν κεραυνοβόλο πόλεμο "αποκεφαλισμού" του ιρανικού καθεστώτος, αντί για τον πόλεμο φθοράς με τον οποίο βρέθηκαν αντιμέτωποι.
Χαρακτηριστικά, η εφημερίδα "Wall Street Journal" και ο ειδησεογραφικός ιστότοπος Axios ανέφεραν χθες ότι ο Λευκός Οίκος και το Πεντάγωνο εξετάζουν την αποστολή στη Μέση Ανατολή τις επόμενες ημέρες τουλάχιστον 10.000 στρατιωτών επιπλέον των περίπου 5.000 πεζοναυτών και των χιλιάδων αλεξιπτωτιστών της 82ης Αερομεταφερόμενης Μεραρχίας που έχουν ήδη αναπτυχθεί στην περιοχή.
Ως προτιμητέος στόχος κατονομάζεται εδώ και καιρό η νήσος Χαργκ, από την οποία εξάγεται το 90% του ιρανικού πετρελαίου. Με δεδομένο όμως ότι αυτή βρίσκεται βαθιά εντός του Περσικού Κόλπου, πιθανότερο θεωρείται να επιχειρηθεί η κατάληψη των νησίδων που βρίσκονται κοντά στα Στενά του Ορμούζ και αποτελούν έδαφος διαφιλονικούμενο με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα – κατά τις ενδείξεις, πολύ πρόθυμα να αναλάβουν επιθετική δράση.
Όλα αυτά τα σενάρια κρύβουν αξιοσημείωτα ρίσκα, όμως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι ότι κύριος στόχος του πολέμου αναδεικνύεται η αντιμετώπιση μιας παρενέργειας (του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ) που δεν θα είχε προκύψει δίχως την κήρυξη του πολέμου, και πάντως ήταν, με βάση και τις προειδοποιήσεις της ιρανικής πλευράς, απολύτως προβλέψιμη...
Είναι προφανές ότι ο πόλεμος δεν μπορεί να οδηγήσει σε "αλλαγή καθεστώτος" στην Τεχεράνη στο άμεσο μέλλον, ούτε σε αποτελεσματικό έλεγχο της συμπεριφοράς (πόσω μάλλον τμήματος της επικράτειας) του ιρανικού καθεστώτος.
Είναι επίσης προφανές ότι ο Τραμπ προτιμά μια ταχεία απεμπλοκή από αυτή την περιπέτεια, που να μπορεί να παρουσιάσει ως νίκη. Όμως αυτό δεν είναι δυνατόν δίχως το άνοιγμα του Ορμούζ, το οποίο με τη σειρά του προϋποθέτει μερικές επιπλέον εβδομάδες στρατιωτικής δράσης, ώστε να αδυνατίσουν μέσω βομβαρδισμών οι ιρανικές αμυντικές δυνατότητες στα παράλια. Θα προσφέρουν οι αγορές την πολυτέλεια μιας σχετικής ψυχραιμίας καθ' όλο αυτό το διάστημα;
Με ενδιάμεσο το Πακιστάν
Όσο για τη διπλωματική οδό, αυτή δεν μπορεί να ευοδωθεί δίχως η ιρανική πλευρά να συγκατατεθεί να σιγήσουν τα όπλα έστω και για μερικά 24ωρα, ώστε να μπορεί να γίνει όντως λόγος για συμφωνία και όχι για αμερικανική υποχώρηση. Όμως οι Ιρανοί ιθύνοντες δεν δείχνουν διατεθειμένοι για παραχωρήσεις. Άλλωστε έχουν επιτύχει την de facto ανατροπή του καθεστώτος των εις βάρος τους κυρώσεων (με τον Αμερικανό υπουργό Οικονομικών, Σκοτ Μπέσεντ, να χαρακτηρίζει κίνηση "γεωπολιτικού ζίου-ζίτσου" την απόφασή του για προσωρινή εξαίρεση του ιρανικού πετρελαίου που βρίσκεται φορτωμένο σε πλοία) και πλέον διεκδικούν την επιβολή τελών διέλευσης στο Ορμούζ.
"Οι συνομιλίες συνεχίζονται και, παρ’ όλα όσα λένε τα μέσα ενημέρωσης των ψευδών ειδήσεων, πάνε πολύ καλά", υποστήριξε ο Ντόναλντ Τραμπ μέσω Truth Social. Η Τεχεράνη, από την άλλη, συνεχίζει να αρνείται να χρησιμοποιήσει τον όρο "συνομιλίες". Σύμφωνα με πηγή του πρακτορείου ειδήσεων Tasnim, το Ιράν διαβίβασε "επίσημα" και "μέσω ενδιάμεσων" απάντηση στο σχέδιο 15 σημείων που πρότειναν οι ΗΠΑ.
Τα περί εμπλοκής του Πακιστάν στη μεταφορά μηνυμάτων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν επιβεβαίωσε για πρώτη φορά την Πέμπτη ο υπουργός Εξωτερικών του Πακιστάν, Ισχάκ Νταρ. Ο Πακιστανός πρωθυπουργός, Σεχμπάζ Σαρίφ, και ο Νταρ βρίσκονται σε τακτική επαφή με ανώτερους κυβερνητικούς αξιωματούχους του Ιράν, καθώς και με εταίρους τους στον Κόλπο, όπως η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και η Αίγυπτος.
Οι επιδιώξεις Ιράν και Ισραήλ
Το Ιράν θέλει να "βάλει τέλος στον πόλεμο με τους δικούς του όρους", είπε από την πλευρά του ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, διευκρινίζοντας ότι δεν είναι πλέον αποδεκτοί ως συνομιλητές οι Στιβ Ουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, εφόσον η αμερικανο-ισραηλινή επίθεση εκδηλώθηκε μεσούσης της διαπραγμάτευσης που είχαν αναλάβει οι εν λόγω έμπιστοι του Τραμπ. Αντιθέτως, η ιρανική πλευρά θέτει ως βάση συζήτησης σχέδιο πέντε σημείων, το οποίο φέρεται να έχει την έγκριση του νέου ανώτατου ηγέτη, αγιατολάχ Μοτζταμπά Χαμενεΐ, με κεντρική επιδίωξη την επίτευξη οριστικού τερματισμού όλων των συγκρούσεων στην περιοχή (συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου), την εξασφάλιση αποζημιώσεων και εγγυήσεων ασφαλείας στο Ιράν, την απομάκρυνση των αμερικανικών βάσεων από τον Περσικό Κόλπο και την αναγνώριση της ιρανικής κυριαρχίας επί των Στενών του Ορμούζ.
Αλλά υπάρχει πάντοτε και το Ισραήλ. Ενώ η Ουάσινγκτον μοιάζει να ψάχνει διπλωματική πόρτα εξόδου από τον πόλεμο, το εβραϊκό κράτος δεν σταματά να διατρανώνει την αποφασιστικότητά του να εντατικοποιήσει τις επιχειρήσεις του, βομβαρδίζοντας ξανά τις πρωτεύουσες του Ιράν και του Λιβάνου.
Ο Λίβανος σύρθηκε τη 2α Μαρτίου στον πόλεμο με την επίθεση της Χεζμπολάχ σε αντίποινα για τη δολοφονία του Ιρανού ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ και πληρώνει πολύ βαρύ τίμημα, με πάνω από 1.100 νεκρούς και τουλάχιστον 1 εκατομμύριο εκτοπισμένους, σύμφωνα με επίσημους αριθμούς.
Το Ισραήλ μέχρι σήμερα σιωπά για τις συνομιλίες που φέρονται να διεξάγονται ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν, μέσω Πακιστάν. Η απόφαση του Ισραηλινού πρωθυπουργού, Βενιαμίν Νετανιάχου, ο στρατός του να διεξάγει ταυτόχρονους πολέμους στο Ιράν και στον Λίβανο δεν έχει πλέον εξασφαλισμένη τη συναίνεση της αντιπολίτευσης, με τον επικεφαλής της τελευταίας, Γιαΐρ Λαπίντ, να κάνει λόγο για επιχειρήσεις "χωρίς στρατηγική, χωρίς τα απαραίτητα μέσα και με πολύ λίγους στρατιώτες". Ο εκπρόσωπος του ισραηλινού στρατού, Έφι Ντεφρίν, αναγνώρισε πως οι μονάδες χρειάζονται "επιπρόσθετες δυνάμεις".