Ζούμε ήδη μια (εν πολλοίς προαποφασισμένη) αναζωπύρωση του πολέμου των 39 ημερών στη Μέση Ανατολή ή τις σπασμωδικές αντιδράσεις όσων αρνούνται να δεχθούν ότι τα μείζονα ζητήματα έχουν ήδη κριθεί; Αυτό είναι το ερώτημα που επιχειρεί να απαντήσει σε άρθρο του στο Substack o Ολλανδο-Παλαιστίνιος γεωπολιτικός αναλυτής Μούιν Ραμπάνι (Rabbani), άλλοτε συνεργάτης του ΟΗΕ, του Ιδρύματος Ειρήνης Μάρτι Άχτισααρι και του Ιnternational Crisis Group και νυν συνδιευθυντής της επιθεώρησης Jadaliyya, του Journal of Peacebuilding and Development και του Middle East Report.
Η σφαγή που πραγματοποίησε από αέρος το Ισραήλ στη Βηρυτό την Τετάρτη, η ιρανική απάντηση που περιόρισε περαιτέρω τη διέλευση από το Στενό του Χορμούζ και μια σειρά από άλλα περιστατικά υποδηλώνουν ότι η συμφωνία που επιτεύχθηκε την Τρίτη δεν είναι μόνο εύθραυστη, αλλά και στα πρόθυρα της κατάρρευσης. Ωστόσο, υποστηρίζει ο Ραμπάνι, το πιο πιθανό σενάριο είναι ότι όλα αυτά αποτελούν τις επιθανάτιες ωδίνες ενός αποτυχημένου πολέμου και ότι οι έντονες προσπάθειες του Ισραήλ να αναζωπυρώσει έναν πόλεμο πλήρους κλίμακας θα αποτύχουν.
Όλες οι εξελίξεις γύρω από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή στο Live Blog
Ας θυμηθούμε τι συνέβη την Τρίτη. Εκείνο το πρωί, ο ηγέτης των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, απείλησε ότι "Ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε, για να μην επιστρέψει ποτέ ξανά".
Λίγο πριν από την προθεσμία των 8 μ.μ. το Πακιστάν ανακοίνωσε ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν συμφώνησαν σε κατάπαυση του πυρός. Οι Ιρανοί γιόρτασαν, οι Άραβες και ιδιαίτερα εκείνοι στον Κόλπο ανέπνευσαν με ανακούφιση και το Ισραήλ κατέρρευσε.
Τι άλλαξε;
Όπως διευκρινίζει πρόσφατα ρεπορτάζ των New York Times, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Βενιαμίν Νετανιάχου τον Φεβρουάριο "πούλησε" με επιτυχία αυτόν τον πόλεμο στον Τραμπ ως έναν πόλεμο που θα ήταν σύντομος, αποφασιστικός και με εγγυημένη επιτυχία. Ένα γρήγορο παιχνίδι που δεν μοιάζει με κανέναν άλλο.
Με εξαίρεση τον αυτοαποκαλούμενο υπουργό Πολέμου, Πιτ Χέγκεθ οι σύμβουλοι του Τραμπ είχαν όλοι σοβαρές αμφιβολίες για το ισραηλινό σχέδιο, με έναν να το περιγράφει ως "farcical" [γελοίο] και έναν άλλο να απορρίπτει τη σχετική αισιοδοξία ως "bullshit" [ανοησία]. Αλλά όντας πιστοί yes men, όλοι το ενέκριναν.
Ο πόλεμος είχε ως στόχο την επίτευξη της συνθηκολόγησης ή της κατάρρευσης του Ιράν μέσα σε λίγες μέρες, και σε περίπτωση που αυτό δεν προέκυπτε, στην καταστροφή των δυνατοτήτων βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν μέσα σε λίγες εβδομάδες.
Οι Ιρανοί θα ήταν τόσο συγκλονισμένοι που δεν θα μπορούσαν να αντιδράσουν ουσιαστικά, και η Ισλαμική Δημοκρατία θα έπαυε να υπάρχει πριν προλάβει να πνίξει το Στενό του Χορμούζ και να επηρεάσει τον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό.
Η επιτυχία ήταν τόσο βέβαιη που δεν υπήρχε ανάγκη προετοιμασίας για τυχόν απρόοπτα, πόσο μάλλον να αναπτυχθεί ένα Σχέδιο Β.
Περισσότερο από ένα μήνα αργότερα, οι ΗΠΑ αποδέχτηκαν μια εκεχειρία χωρίς να επιτευχθεί κανένας από τους στόχους τους. Ούτε και του Ισραήλ. Καμία αλλαγή καθεστώτος, καμία κατάρρευση κράτους, καμία αποπυρηνικοποίηση, ούτε καν σημαντική υποβάθμιση του προγράμματος βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν. Μια απόπειρα επιχείρησης κοντά στο Ισφαχάν την περασμένη εβδομάδα, σκοπός της οποίας φαίνεται να ήταν η δημιουργία προγεφυρώματος εντός ιρανικού εδάφους, πήγε καταστροφικά στραβά.
Το πιο σημαντικό είναι ότι το Ιράν όχι μόνο κατάφερε να απορροφήσει μια σειρά από καταστροφικά χτυπήματα και να αντιδράσει εναντίον κρατών σε όλη την περιοχή, στοχεύοντας και απειλώντας αξιόπιστα ζωτικές υποδομές, αλλά η Τεχεράνη επίσης απέκτησε μονομερή έλεγχο στο Στενό του Χορμούζ. Σε απάντηση, το ισχυρότερο ναυτικό στην ιστορία κατέβαλε κάθε δυνατή προσπάθεια για να παραμείνει πολύ μακριά από τον ορίζοντα.
Με άλλα λόγια, το Ιράν κατάφερε να μετατρέψει τον πόλεμο εναντίον του πρώτα σε περιφερειακή κρίση και στη συνέχεια σε παγκόσμια οικονομική κρίση. Ενώ η βομβαρδιστική εκστρατεία ΗΠΑ-Ισραήλ συνέχισε να επικεντρώνεται στην υποβάθμιση των στρατιωτικών, βιομηχανικών και πολιτικών υποδομών του Ιράν, και παρόλο που προκάλεσε τεράστιες ζημιές και σκότωσε χιλιάδες ανθρώπους η εστίαση των ΗΠΑ μετατοπίστηκε εμφανώς στις οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου και στο άνοιγμα του Στενού του Χορμούζ με κάθε τρόπο.
Η Ουάσινγκτον μετατοπίστηκε από την επίτευξη των αρχικών της στόχων στην αντιμετώπιση των συνεπειών των δικών της ενεργειών.
Οι ΗΠΑ συνειδητοποίησαν ότι είχαν αγοράσει με υπερβολική προθυμία τα αλλοιωμένα προϊόντα που προσέφερε το Ισραήλ σε μια υποτυπώδη τιμή ευκαιρίας και ότι η επίτευξη των στόχων τους μέσω πολέμου θα απαιτούσε μια τεράστια δέσμευση πρόσθετων πόρων. Όχι μόνο η επιτυχία δεν ήταν ακόμη εγγυημένη, αλλά η αναστάτωση που θα συνεπαγόταν ακόμη και η επιτυχία θα ήταν απαγορευτικά δαπανηρή.
Όλες οι ενδείξεις δείχνουν ότι οι ΗΠΑ ήταν αυτές που έβαλαν τέλος και ότι οι ΗΠΑ ήταν αυτές που απευθύνθηκαν στο Πακιστάν, την Κίνα και άλλους για να τερματίσουν την περιπέτειά τους.
Οι γενοκτονικές απειλές του Τραμπ για τον τερματισμό του ιρανικού πολιτισμού φαίνεται να έγιναν ενώ ήδη γνώριζε ότι μια εκεχειρία ήταν επικείμενη και, ως εκ τούτου, μπορεί κάλλιστα να αντανακλούσαν κυρίως την ανάγκη του να φανεί σκληρός πριν αποδεχτεί την πραγματικότητα.
Οι ερμηνείες ότι οι ΗΠΑ και το Ισραήλ χρησιμοποιούν την κατάπαυση του πυρός δύο εβδομάδων για να επανεξοπλιστούν και να ανεφοδιαστούν δεν έχουν πραγματικά νόημα. Ο εξοπλισμός και τα όπλα που χρειάζονται περισσότερο θα χρειαστούν μήνες, αν όχι χρόνια, για να αντικατασταθούν και ο ενεργός πόλεμος δεν εμπόδισε τις ΗΠΑ να αναπτύξουν δεκάδες χιλιάδες πρόσθετες δυνάμεις στη Μέση Ανατολή.
Οι επόμενες ημέρες θα δείξουν εάν το Ιράν είναι σοβαρό για να τερματίσει την ισραηλινή επιθετικότητα όχι μόνο κατά του Ιράν αλλά και κατά του Λιβάνου. Οι ενδείξεις προϊδεάζουν ότι είναι. Αν όντως ισχύει αυτό, όπως και έχει δηλωθεί, η Ουάσινγκτον θα πρέπει να επιλέξει μεταξύ της ισραηλινής επιθετικότητας και του Στενού του Χορμούζ.
Αν αυτό αποδειχθεί ανεπαρκές κίνητρο, και η Τεχεράνη είναι σοβαρή, έχει άλλες επιλογές που μπορεί να αναπτύξει. Είναι απίθανο οι ΗΠΑ να επιλέξουν να πέσουν σε μια ισραηλινή παγίδα, με ακόμη μεγαλύτερο κόστος, για άλλη μια φορά. Απίθανο, αλλά όχι αδύνατο.
Κατά τη διάρκεια των τελευταίων έξι εβδομάδων το Ιράν έχει υποστεί πολύ μεγαλύτερη ζημιά από όση έχει προκαλέσει. Ωστόσο, στρατηγικά, αναδεικνύεται σε ενισχυμένη θέση σε σχέση με την οποία βρισκόταν στα τέλη Φεβρουαρίου. Ούτε συνθηκολόγησε, ούτε κατέρρευσε, ούτε ζήτησε ειρήνη.
Χωρίς τον πόλεμο, το Ιράν δεν θα ήταν σε θέση να εδραιώσει μονομερή έλεγχο στα Στενά του Χορμούζ, και δεν πρόκειται να εγκαταλείψει πλήρως αυτή τη νεοαποκτηθείσα δύναμη και μόχλευση στην παγκόσμια οικονομία. Στην πραγματικότητα, αυτό αξίζει περισσότερο για το Ιράν από ένα οπλοστάσιο πυρηνικών όπλων, το οποίο μπορεί κάλλιστα να αναπτύξει ούτως ή άλλως, εάν οι διαπραγματεύσεις δεν οδηγήσουν σε μια ικανοποιητική συμφωνία.
Εάν και όταν ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις, το Ιράν θα θέσει λιγότερα στο τραπέζι και θα απαιτήσει περισσότερα από όσα αποδέχτηκε είτε στην διεθνή συμφωνία JCPOA του 2015 που αποκηρύχθηκε μονομερώς από την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ, είτε στις διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του περασμένου έτους.
Οι ΗΠΑ μπορούν να κάνουν μια συμφωνία ή να την αρνηθούν, αλλά προς το παρόν δεν φαίνεται ότι η επανέναρξη του πολέμου με σκοπό την επίτευξη ανέφικτων στόχων αποτελεί ρεαλιστική επιλογή για την Ουάσινγκτον. Η επιστροφή στη "μέγιστη πίεση” δεν αποτελεί πλέον επιλογή, επειδή στο Στενό του Χορμούζ το Ιράν μπορεί πλέον να απαντήσει με τη μέγιστη δυνατή πίεση.
Έχω κάνει λάθος στο παρελθόν και φυσικά θα κάνω ξανά λάθος, παραδέχεται ο Ραμπάνι, και ίσως μέχρι αύριο το πρωί το Ισραήλ ή οι ΗΠΑ να έχουν ρίξει πυρηνική βόμβα στο Ιράν ή να προετοιμάζουν μια χερσαία εισβολή για τον επόμενο μήνα.
Ποτέ μην υποτιμάτε την προθυμία των Αμερικανών να οδηγηθούν στην καταστροφή από τον Ισραηλινό πληρεξούσιό τους, προειδοποιεί ο Ραμπάνι. Με παράγοντες τόσο φανατικούς, παράλογους και αλαζονικούς όσο οι ΗΠΑ και το Ισραήλ, όλα είναι πιθανά.
Το μεγαλύτερο ερώτημα είναι αν θα υπάρξει απολογισμός για το Ισραήλ και τον κεντρικό ρόλο που έπαιξε σε αυτό το φιάσκο. Εάν και όταν έρθει αυτός ο απολογισμός, θα πρέπει να ξεκινήσει από την υπόθεση ότι η αποφασιστικότητα του Ισραήλ να εκτοπίσει οριστικά τον παλαιστινιακό λαό ήταν αυτή που προκάλεσε αυτήν την κρίση. Η άρνηση να αντιμετωπιστεί σωστά το ζήτημα της Παλαιστίνης και η υπόθεση ότι μπορεί να επιλυθεί με ένοπλη βία και σφαγή, παραμένει η βασική αιτία της κρίσης που έχει πλέον κατακλύσει ολόκληρη την περιοχή και πέρα από αυτήν, καταλήγει ο Ραμπάνι.
Κ.Ρ.