Του Κώστα Ράπτη
Ο Ντόναλντ Τραμπ αναζητούσε οδό διαφυγής από τον Τρίτο Πόλεμο του Κόλπου. Και φαίνεται ότι τη βρήκε κατά τρόπο ολότελα... τραμπικό: Ούτε εχθροπραξίες ούτε διαπραγματεύσεις – μόνο μια ασαφής προοπτική συνομιλιών, το αντικείμενο των οποίων ολοένα και περισσότερο στρέφεται στα προκαταρκτικά ερωτήματα για τη διενέργεια ουσιαστικών συνομιλιών.
Παρατείνοντας στις αρχές της εβδομάδας μονομερώς, και μάλιστα επ' αόριστον, την κατάπαυση του πυρός έναντι του Ιράν, παρά την απροθυμία των Ιρανών ιθυνόντων να προσέλθουν σε νέο γύρο συνομιλιών στο Ισλαμαμπάντ, ο ένοικος του Λευκού Οίκου οδήγησε τη σύγκρουση σε μια "γκρίζα ζώνη", η οποία, καίτοι εγγενώς ασταθής, θα μπορούσε να διαρκέσει επί μακρόν.
Ο Τραμπ θέλησε να εμφανισθεί ως διπλωματικά γαλαντόμος απέναντι στους Πακιστανούς μεσολαβητές, ενώ απέδωσε την ανάγκη να δοθεί περισσότερος χρόνος στην έλλειψη κοινής γραμμής από μέρους των Ιρανών.
"Φαντάζομαι ότι υπάρχουν κάποιες διαφωνίες μεταξύ των διαφόρων κέντρων εξουσίας και των πολιτικών ρευμάτων", εκτίμησε στο Γαλλικό Πρακτορείο ο Φαρζάν Σαμπέτ, ερευνητής στο Graduate Institute της Γενεύης. "Όμως αυτές οι διαφωνίες και οι εσωτερικές αντιπαραθέσεις", πρόσθεσε, "δεν σημαίνουν κατ’ ανάγκη ότι η ιρανική κυβέρνηση είναι το θέατρο μιας σοβαρής διένεξης ή ότι είναι διχασμένη". "Δεν υπάρχει καμία απόδειξη για βαθιά ρήξη στην ηγεσία του Ιράν επί του παρόντος, επομένως θα πρέπει να αντιμετωπίζουμε με επιφύλαξη αυτή τη δήλωση", του Τραμπ, σημείωσε επίσης η Σανάμ Βακίλ, διευθύντρια του προγράμματος Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής στο βρετανικό ινστιτούτο προβληματισμού Chatham House.
Σε κάθε περίπτωση, καμία ενδεχόμενη "κακοφωνία" μεταξύ των Ιρανών ιθυνόντων δεν δύναται να συναγωνισθεί την πολλαπλότητα και αντιφατικότητα των μηνυμάτων που αποστέλλει ένα και το αυτό πρόσωπο: ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.
Χωρίς χρονοδιάγραμμα
Καταργώντας τα ίδια του τα χρονιαδιαγράμματα, ο ένοικος του Λευκού Οίκου αφενός αποφεύγει προς το παρόν την επιστροφή στις στρατιωτικές λύσεις (που παρουσιάζουν σοβαρά επιμελητειακά προαπαιτούμενα και άλλωστε κατέδειξαν τα όριά τους έναντι της Ισλαμικής Δημοκρατίας), χωρίς όμως και να δεσμεύεται σε μία συμφωνία, η οποία αναπόφευκτα θα κατακύρωνε στην ιρανική πλευρά ορισμένα από τα πλεονεκτήματα που αυτή απέσπασε στον συγκεκριμένο πόλεμο, με κορυφαίο τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ και θα οδηγούσε στην άρση των οικονομικών κυρώσεων εις βάρος της Τεχεράνης.
Κρατώντας όμως σε ισχύ τον ναυτικό αποκλεισμό του Ιράν, λόγω του οποίου και υπαναχώρησαν οι Ιρανοί από την αρχική εξαγγελία τους για άνοιγμα του Στενού του Ορμούζ, δημιουργεί μια κατάσταση πίεσης, η οποία ανά πάσα στιγμή θα μπορούσε να προκαλέσει ανάφλεξη.
"Να ξέρετε ότι είμαι σίγουρα εκείνος που αισθάνεται τη λιγότερη πίεση απ’ όσους έχουν βρεθεί ποτέ σε αυτή τη θέση. Έχω όλον τον χρόνο του κόσμου, κάτι που δεν ισχύει για το Ιράν. Δεν θα υπάρξει συμφωνία παρά μόνο όταν θα είναι η πρέπουσα και καλή για τις ΗΠΑ, τους συμμάχους μας και, στην πραγματικότητα, για όλον τον κόσμο", διακήρυξε προχθές ο Τραμπ με νέα ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social. Παραδέχθηκε, ωστόσο, πως το Ιράν ενδέχεται να "γέμισε λιγάκι" το οπλοστάσιό του κατά τις δύο εβδομάδες της εκεχειρίας, αλλά υποστήριξε πως οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις μπορούν να το εξουδετερώσουν σε μία μέρα.
Τουλάχιστον διαβεβαίωσε, σε συνέντευξη Τύπου στον Λευκό Οίκο, ότι "δεν χρειάζεται" να χρησιμοποιήσει πυρηνικά όπλα κατά του Ιράν, εφόσον αυτό "έχει αποδεκατισθεί με συμβατικά όπλα", και υπογράμμισε πως "δεν πρέπει ποτέ να επιτραπεί η χρήση πυρηνικών όπλων από οποιονδήποτε".
Σενάρια επανέναρξης του πολέμου
Στην απέναντι πλευρά, οι Ιρανοί ιθύνοντες πείθονται, λόγω της συνεχιζόμενης μεταφοράς αμερικανικών στρατευμάτων και εξοπλισμού στην ευρύτερη περιοχή, ότι οι διπλωματικοί ελιγμοί δεν αποτελούν παρά το πρελούδιο ενός ακόμη μεγαλύτερου σε ένταση αυτή τη φορά στρατιωτικού αιφνιδιασμού, όπως αυτός του περυσινού Ιουνίου και του περασμένου Φεβρουαρίου.
Άλλωστε, σύμφωνα με πολλαπλές πηγές που μίλησαν στο CNN, οι Αμερικανοί επιτελείς επεξεργάζονται, για το ενδεχόμενο κατάρρευσης της εκεχειρίας, σενάρια "δυναμικής στοχοποίησης" των δυνατοτήτων του Ιράν γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, τον νότιο Αραβικό Κόλπο και τον Κόλπο του Ομάν, όπως μικρά πολεμικά ταχύπλοα, πλοία ναρκοθέτησης κτλ. Επιπλέον γίνεται λόγος για δολοφονικές επιθέσεις εναντίον εκείνων των στελεχών της ιρανικής ηγεσίας που θεωρείται ότι παρεμποδίζουν μια συνδιαλλαγή.
Από αυτή την άποψη, η παρόρμηση της ιρανικής πλευράς θα είναι η έμπρακτη αμφισβήτηση της ασαφούς νέας ισορροπίας που επιχειρεί να εγκαθιδρύσει ο Τραμπ – εξού και οι Φρουροί της Επανάστασης ανέλαβαν επιθετικές πρωτοβουλίες όπως η ακινητοποίηση δύο ελληνόκτητων πλοίων τα οποία επιχειρούσαν να διέλθουν των Στενών.
Σημειωτέον ότι στην κατάσχεση των δύο ελληνόκτητων πλοίων η εκπρόσωπος της αμερικανικής προεδρίας Κάρολαϊν Λέβιτ δεν διέκρινε παραβίαση της καταπαύσεως του πυρός, αφού "δεν πρόκειται ούτε για αμερικανικά πλοία ούτε για ισραηλινά πλοία".
Παράλληλα, ο κορυφαίος πολιτικός αξιωματούχος του αμερικανικού πολεμικού ναυτικού Τζον Φίλαν εγκατέλειψε τα καθήκοντά του, ανακοίνωσε εντελώς απρόσμενα το Πεντάγωνο, χωρίς να εξηγήσει γιατί.
Την ίδια στιγμή, ο Χαμιντρεζά Χατζιμπαμπαεΐ, αντιπρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, δήλωσε, σύμφωνα με το ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Tasnim, ότι "τα πρώτα έσοδα που προέρχονται από τέλη διελεύσεως από τα Στενά του Ορμούζ κατατέθηκαν στον λογαριασμό της κεντρικής τράπεζας" του Ιράν. Στο ίδιο φόντο, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δέχθηκε ειδικό απεσταλμένο του υπουργού Εξωτερικών της Νοτίου Κορέας, με αντικείμενο τη διαμόρφωση ενός πλαισίου για τη διέλευση των πλοίων νοτιοκορεατικών συμφερόντων.
Το Ισραήλ αδημονεί
Υπάρχουν βέβαια και οι αδημονούντες. "Περιμένουμε το πράσινο φως από τις ΗΠΑ, πρωτίστως για να ολοκληρώσουμε την εξάλειψη της δυναστείας Χαμενεΐ" και για "να στείλουμε το Ιράν πίσω στην εποχή του λίθου", διαμήνυσε ο ισραηλινός υπουργός Άμυνας, Ισραέλ Κατς, σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά του.
Προς το παρόν, πάντως, η ισραηλινή πλευρά υποχρεώθηκε να δεχθεί, κατόπιν πρωτοβουλίας Τραμπ, την παράταση κατά τρεις εβδομάδες της κατάπαυσης του πυρός στο έτερο (και στην παρούσα φάση κυριότερο) μέτωπο της μεσανατολικής αναταραχής, ήτοι αυτό του Λιβάνου. Ωστόσο, αλλεπάλληλες είναι οι καταγγελίες για παραβίασή της είτε από το Ισραήλ είτε από τη Χεζμπολάχ.