Το Ιράν προειδοποίησε την περασμένη εβδομάδα ότι τα υποθαλάσσια καλώδια στο Στενό του Ορμούζ αποτελούν ένα ευάλωτο σημείο για την ψηφιακή οικονομία της περιοχής, προκαλώντας ανησυχίες για πιθανές επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές.
Η στενή αυτή θαλάσσια δίοδος, που ήδη αποτελεί σημείο συμφόρησης για τις παγκόσμιες μεταφορές πετρελαίου, είναι εξίσου σημαντική και για τον ψηφιακό κόσμο.
Πολλά καλώδια οπτικών ινών διασχίζουν τον βυθό του στενού, συνδέοντας χώρες από την Ινδία και τη Νοτιοανατολική Ασία με την Ευρώπη μέσω των κρατών του Κόλπου και της Αιγύπτου.
Τι κάνει τα υποθαλάσσια καλώδια σημαντικά;
"Η ζημιά σε καλώδια σημαίνει επιβράδυνση του διαδικτύου ή διακοπές, προβλήματα στο ηλεκτρονικό εμπόριο, καθυστερήσεις στις χρηματοοικονομικές συναλλαγές… και οικονομικές επιπτώσεις από όλα αυτά", δήλωσε η αναλύτρια γεωπολιτικής και ενέργειας Μάσα Κότκιν.
Οι χώρες του Κόλπου, ιδιαίτερα τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία, έχουν επενδύσει δισεκατομμύρια δολάρια στην τεχνητή νοημοσύνη και στις ψηφιακές υποδομές για να διαφοροποιήσουν τις οικονομίες τους από το πετρέλαιο. Και οι δύο χώρες έχουν δημιουργήσει εθνικές εταιρείες AI που εξυπηρετούν πελάτες σε όλη την περιοχή -όλες όμως εξαρτώνται από τα υποθαλάσσια καλώδια για τη μεταφορά δεδομένων με πολύ υψηλές ταχύτητες.
Στα βασικά καλώδια που περνούν από το Στενό του Ορμούζ περιλαμβάνονται το σύστημα Asia-Africa-Europe 1 (AAE-1), που συνδέει τη Νοτιοανατολική Ασία με την Ευρώπη μέσω Αιγύπτου, με σημεία προσαιγιάλωσης στα ΗΑΕ, το Ομάν, το Κατάρ και τη Σαουδική Αραβία· το δίκτυο FALCON, που συνδέει την Ινδία και τη Σρι Λάνκα με χώρες του Κόλπου, το Σουδάν και την Αίγυπτο· και το Διεθνές Σύστημα Υποθαλάσσιου Καλωδίου Gulf Bridge, που συνδέει όλες τις χώρες του Κόλπου, συμπεριλαμβανομένου του Ιράν. Επιπλέον δίκτυα βρίσκονται υπό κατασκευή, συμπεριλαμβανομένου ενός συστήματος υπό την ηγεσία της εταιρείας Ooredoo του Κατάρ.
Οι κίνδυνοι
Ενώ το συνολικό μήκος των υποθαλάσσιων καλωδίων έχει αυξηθεί σημαντικά μεταξύ 2014 και 2025, οι βλάβες έχουν παραμείνει σταθερές σε περίπου 150–200 περιστατικά τον χρόνο, σύμφωνα με την International Cable Protection Committee (ICPC).
Η κρατικά υποστηριζόμενη δολιοφθορά παραμένει ένας κίνδυνος, όμως το 70–80% των βλαβών προκαλείται από ακούσιες ανθρώπινες δραστηριότητες — κυρίως την αλιεία και τις άγκυρες πλοίων, σύμφωνα με την ICPC και ειδικούς.
Άλλοι κίνδυνοι περιλαμβάνουν τα θαλάσσια ρεύματα, τους σεισμούς, τα υποθαλάσσια ηφαίστεια και τους τυφώνες, σύμφωνα με τον Άλαν Μόλντιν, διευθυντή έρευνας της εταιρείας τηλεπικοινωνιακών αναλύσεων TeleGeography.
Η βιομηχανία αντιμετωπίζει αυτούς τους κινδύνους θάβοντας τα καλώδια, θωρακίζοντάς τα και επιλέγοντας ασφαλείς διαδρομές.
Ο πόλεμος στο Ιράν, που πλησιάζει τους δύο μήνες, έχει προκαλέσει πρωτοφανείς διαταραχές στην παγκόσμια ενεργειακή τροφοδοσία και στις περιφερειακές υποδομές, συμπεριλαμβανομένων επιπτώσεων σε κέντρα δεδομένων της Amazon Web Services στο Μπαχρέιν και τα ΗΑΕ. Τα υποθαλάσσια καλώδια, ωστόσο, δεν έχουν πληγεί μέχρι στιγμής.
Υπάρχει όμως ένας έμμεσος κίνδυνος: πλοία που έχουν υποστεί ζημιές μπορεί ακούσια να προκαλέσουν βλάβες σε καλώδια, όταν οι άγκυρές τους σύρονται στον βυθό.
"Σε συνθήκες ενεργών στρατιωτικών επιχειρήσεων, ο κίνδυνος ακούσιας ζημιάς αυξάνεται και όσο διαρκεί η σύγκρουση, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η πιθανότητα τέτοιων περιστατικών", δήλωσε η Κότκιν. Παρόμοιο περιστατικό συνέβη το 2024, όταν εμπορικό πλοίο που είχε δεχθεί επίθεση από τους Χούθι, σύμμαχους του Ιράν, παρέσυρε άγκυρα στη Ερυθρά Θάλασσα και έκοψε υποθαλάσσια καλώδια.
Ο βαθμός στον οποίο μια πιθανή ζημιά θα επηρεάσει τη συνδεσιμότητα των χωρών του Κόλπου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πόσο βασίζονται οι επιμέρους πάροχοι δικτύων σε αυτά τα καλώδια και ποιες εναλλακτικές διαθέτουν, σύμφωνα με την TeleGeography.
Δεν υπάρχει εύκολη λύση
Η επισκευή κατεστραμμένων υποθαλάσσιων καλωδίων σε εμπόλεμες ζώνες αποτελεί μια ξεχωριστή πρόκληση για την ασφάλειά τους. Αν και η ίδια η φυσική επισκευή δεν είναι ιδιαίτερα περίπλοκη, οι αποφάσεις των εταιρειών που διαθέτουν τα πλοία επισκευής και των ασφαλιστών μπορεί να επηρεάζονται από τον κίνδυνο ζημιών λόγω συγκρούσεων ή της παρουσίας ναρκών, σύμφωνα με ειδικούς.
Η λήψη αδειών για πρόσβαση σε χωρικά ύδατα προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο δυσκολίας. "Συχνά ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα στις επισκευές είναι ότι πρέπει να λάβεις άδειες για να μπεις στα ύδατα όπου βρίσκεται η ζημιά. Αυτό μπορεί να πάρει πολύ χρόνο και να αποτελέσει τη μεγαλύτερη πηγή προβλημάτων", δήλωσε ο Μόλντιν.
Μόλις τελειώσει η σύγκρουση, οι εμπλεκόμενοι στον κλάδο θα αντιμετωπίσουν επίσης την ανάγκη επαναχαρτογράφησης του θαλάσσιου πυθμένα, ώστε να εντοπιστούν ασφαλείς θέσεις για τα καλώδια και να αποφευχθούν πλοία ή αντικείμενα που ενδέχεται να έχουν βυθιστεί κατά τη διάρκεια των εχθροπραξιών.
Οι εναλλακτικές
Αν και πιθανές ζημιές στα υποθαλάσσια καλώδια δεν θα προκαλούσαν πλήρη διακοπή της συνδεσιμότητας -λόγω επίγειων συνδέσεων- οι ειδικοί συμφωνούν ότι τα δορυφορικά συστήματα δεν αποτελούν ρεαλιστική αντικατάσταση, καθώς δεν μπορούν να διαχειριστούν τον ίδιο όγκο δεδομένων και είναι πιο ακριβά.
"Δεν είναι ότι μπορείς απλώς να στραφείς στους δορυφόρους. Δεν είναι εναλλακτική λύση", είπε ο Μόλντιν, σημειώνοντας ότι οι δορυφόροι βασίζονται και αυτοί σε επίγεια δίκτυα και είναι πιο κατάλληλοι για κινούμενες πλατφόρμες, όπως αεροπλάνα και πλοία.
Δίκτυα χαμηλής τροχιάς της Γης, όπως το Starlink, αποτελούν μια "εξειδικευμένη λύση", η οποία προς το παρόν δεν μπορεί να κλιμακωθεί ώστε να εξυπηρετήσει εκατομμύρια χρήστες, πρόσθεσε η Κότκιν.