Η απότομη αναστροφή του Ντόναλντ Τραμπ αναφορικά με το σχέδιό του να βοηθήσει πλοία να διέλθουν από τα Στενά του Ορμούζ ήρθε αφού ένας βασικός σύμμαχος των ΗΠΑ στον Κόλπο ανέστειλε τη δυνατότητα του αμερικανικού στρατού να χρησιμοποιεί τις βάσεις και τον εναέριο χώρο του για την επιχείρηση, σύμφωνα με δύο Αμερικανούς αξιωματούχους.
Ο Τραμπ αιφνιδίασε τους συμμάχους των ΗΠΑ στον Κόλπο ανακοινώνοντας την "Επιχείρηση Ελευθερία" μέσω των social media το απόγευμα της Κυριακής, ανέφεραν οι αξιωματούχοι, προκαλώντας δυσαρέσκεια στην ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας. Σε απάντηση, το βασίλειο ενημέρωσε τις ΗΠΑ ότι δεν θα επιτρέψει στον αμερικανικό στρατό να απογειώνει αεροσκάφη από την αεροπορική βάση Prince Sultan, νοτιοανατολικά του Ριάντ, ούτε να χρησιμοποιεί τον σαουδαραβικό εναέριο χώρο για την υποστήριξη της επιχείρησης.
Μια τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ του Τραμπ και του Σαουδάραβα πρίγκιπα διαδόχου Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν δεν κατάφερε να επιλύσει το ζήτημα, σύμφωνα με τους δύο αξιωματούχους, αναγκάζοντας τον πρόεδρο να παγώσει την "Επιχείρηση Ελευεθρία" προκειμένου να αποκαταστήσει την πρόσβαση του αμερικανικού στρατού στον κρίσιμο αυτό εναέριο χώρο.
Και άλλοι στενοί σύμμαχοι στον Κόλπο αιφνιδιάστηκαν· ο πρόεδρος επικοινώνησε με ηγέτες του Κατάρ αφού η επιχείρηση είχε ήδη ξεκινήσει.
Σαουδαραβική πηγή δήλωσε στο NBC News ότι ο Τραμπ και ο πρίγκιπας διάδοχος "βρίσκονται σε τακτική επικοινωνία". Σαουδάραβες αξιωματούχοι επικοινώνησαν επίσης με τον Τραμπ, τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) και τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, πρόσθεσε η πηγή.
Ερωτηθείσα αν η ανακοίνωση της "Επιχείρησης Ελευθερίας" αιφνιδίασε τη σαουδαραβική ηγεσία, η πηγή απάντησε: "Το πρόβλημα με αυτή την υπόθεση είναι ότι τα γεγονότα εξελίσσονται πολύ γρήγορα σε πραγματικό χρόνο". Η πηγή πρόσθεσε ότι η Σαουδική Αραβία "υποστηρίζει έντονα τις διπλωματικές προσπάθειες" του Πακιστάν για τη διαμεσολάβηση συμφωνίας μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ με στόχο τον τερματισμό του πολέμου.
Οι περιφερειακοί σύμμαχοι είχαν ενημερωθεί εκ των προτέρων
Αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε σε ανακοίνωση, απαντώντας σε ερώτηση για το αν ορισμένοι ηγέτες κρατών του Κόλπου αιφνιδιάστηκαν από την αμερικανική πρωτοβουλία βοήθειας στη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, ότι "οι περιφερειακοί σύμμαχοι είχαν ενημερωθεί εκ των προτέρων".
Διπλωμάτης της Μέσης Ανατολής δήλωσε ότι οι ΗΠΑ δεν είχαν συντονίσει την Επιχείρηση Ελευθερία με το Ομάν πριν από την ανακοίνωση του Τραμπ. "Οι ΗΠΑ έκαναν την ανακοίνωση και στη συνέχεια συντονίστηκαν μαζί μας", σημείωσε χαρακτηριστικά ο διπλωμάτης, προσθέτοντας ότι "Δεν ήμασταν δυσαρεστημένοι ή θυμωμένοι".
Ο Τραμπ είχε ανακοινώσει την επιχείρηση το Σαββατοκύριακο ως τρόπο να σπάσει τον αποκλεισμό του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ, ενώ κορυφαίοι αξιωματούχοι εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ αφιέρωσαν μεγάλο μέρος της Τρίτης προβάλλοντας δημόσια την επιχείρηση σε ενημερώσεις στο Πεντάγωνο και τον Λευκό Οίκο. Ωστόσο, περίπου 36 ώρες μετά την έναρξή της, ο πρόεδρος διέκοψε ξαφνικά την επιχείρηση.
Ο αμερικανικός στρατός είχε αρχίσει να προετοιμάζει επιπλέον πλοία στον Κόλπο για διέλευση από τα Στενά όταν η επιχείρηση σταμάτησε, δήλωσε Αμερικανός αξιωματούχος. Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ είχε νωρίτερα ανακοινώσει ότι δύο πλοία με αμερικανική σημαία είχαν περάσει επιτυχώς από τα Στενά στο πλαίσιο της Επιχείρησης Ελευθερίας.
Στην ανάρτησή του, ο Τραμπ δήλωσε ότι η Επιχείρηση Ελευθερία θα "παγώσει για σύντομο χρονικό διάστημα ώστε να διαπιστωθεί αν μπορεί να οριστικοποιηθεί και να υπογραφεί" μια συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου.
Ο αμερικανικός στρατός διατηρεί μαχητικά αεροσκάφη, αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού και συστήματα αεράμυνας στην αεροπορική βάση Prince Sultan στη Σαουδική Αραβία. Οι Σαουδάραβες επέτρεψαν στις ΗΠΑ να χρησιμοποιούν τη βάση για πτήσεις υποστήριξης του πολέμου με το Ιράν, καθώς και να επιτρέπουν σε αεροσκάφη που σταθμεύουν σε γειτονικές χώρες να διέρχονται από τον εναέριο χώρο τους.
"Λόγω γεωγραφίας, χρειάζεται συνεργασία από περιφερειακούς εταίρους για τη χρήση του εναέριου χώρου κατά μήκος των συνόρων τους", δήλωσε ένας Αμερικανός αξιωματούχος. Σε ορισμένες περιπτώσεις δεν υπάρχει εναλλακτική διαδρομή, εξήγησε. Τα στρατιωτικά αεροσκάφη ήταν κρίσιμα για την προστασία των πλοίων κατά τη διάρκεια της Επιχείρησης Ελευθερίας, παρέχοντας ουσιαστικά μια αμυντική "ομπρέλα”.
Ο αμερικανικός στρατός χρησιμοποιεί τον όρο ABO (access, basing and overflight), δηλαδή πρόσβαση, εγκατάσταση βάσεων και υπερπτήσεις, για την άδεια χρήσης εδάφους άλλης χώρας. Μαχητικά αεροσκάφη, ιπτάμενα τάνκερ ανεφοδιασμού και αεροσκάφη υποστήριξης χρειάζονται άδεια από βασικούς περιφερειακούς συμμάχους για να επιχειρούν. Η Σαουδική Αραβία και η Ιορδανία είναι κρίσιμες για τη φιλοξενία αεροσκαφών, το Κουβέιτ για τις υπερπτήσεις και το Ομάν τόσο για υπερπτήσεις όσο και για ναυτική υποστήριξη.
Ο Τραμπ επικοινώνησε τηλεφωνικά με τον εμίρη του Κατάρ αφού ξεκίνησε η Επιχείρηση Ελευθερία, και Καταριανός αξιωματούχος ανέφερε σε ανακοίνωση ότι συζήτησαν τη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός και τις "επιπτώσεις για τη ναυτική ασφάλεια και τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού". Η ανακοίνωση πρόσθεσε ότι ο εμίρης τόνισε τη σημασία της αποκλιμάκωσης.
Ο αμερικανικός στρατός συνεχίζει να διατηρεί παρουσία μέσα και γύρω από τον Περσικό Κόλπο. Η στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στην περιοχή είναι μεγαλύτερη από ό,τι ήταν στις 28 Φεβρουαρίου, όταν ξεκίνησε ο πόλεμος. Στην περιοχή βρίσκονται δύο ομάδες κρούσης αεροπλανοφόρων, ενώ το Πεντάγωνο έχει αποστείλει επιπλέον μέσα υποστήριξης και εφοδιασμού και έχει αναπληρώσει αποθέματα.
Η Επιχείρηση Ελευθερία παρείχε προσωρινά στρατιωτική επιτήρηση, πυρά υποστήριξης και προσωπικό των ΗΠΑ πάνω σε πλοία ώστε να μπορούν να διέρχονται με ασφάλεια από τον Περσικό Κόλπο μέσω των Στενών του Ορμούζ, ενώ οι ιρανικές δυνάμεις συνέχιζαν να απειλούν και να επιτίθενται σε πλοία που περνούσαν από τη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό. Αξιωματούχοι του Πενταγώνου δήλωσαν ότι η επιχείρηση ήταν ξεχωριστή από την αεροπορική εκστρατεία βομβαρδισμών που ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου και είχε την κωδική ονομασία "Epic Fury".
Η κυβέρνηση Τραμπ προσπαθεί παράλληλα να προωθήσει μια διαπραγματευτική συμφωνία για τον τερματισμό των εχθροπραξιών. Το Ιράν εξετάζει νέα ειρηνευτική πρόταση των ΗΠΑ, δήλωσε ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών Εσμαΐλ Μπαγκαΐ σε συνέντευξή του στο ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων ISNA. Ανέφερε ότι μόλις το καθεστώς ολοκληρώσει την αξιολόγησή της, το Ιράν θα τη συζητήσει με το Πακιστάν, το οποίο λειτουργεί ως διαμεσολαβητής. Το Axios είχε δημοσιεύσει πρώτο λεπτομέρειες της πρότασης.
Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης νωρίς την Τετάρτη, ο Τραμπ δεν αποκάλυψε λεπτομέρειες της πρότασης, αλλά ανέφερε ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να τελειώσει αν "το Ιράν συμφωνήσει σε όσα έχουν συμφωνηθεί".
"Θέλουν να κάνουν συμφωνία", δήλωσε ο Τραμπ από το Οβάλ Γραφείο την Τετάρτη, συμπληρώνοντας ότι υπήρξαν "πολύ καλές συνομιλίες τις τελευταίες 24 ώρες".
Η πολιτική πίεση προς τον Τραμπ αυξάνεται ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου, στις οποίες οι Ρεπουμπλικάνοι θα προσπαθήσουν να διατηρήσουν την οριακή πλειοψηφία τους στη Βουλή των Αντιπροσώπων και την κυριαρχία τους στη Γερουσία. Σε συνέντευξή του στο PBS την Τετάρτη, ο πρόεδρος δήλωσε ότι είναι πιθανό οι Αμερικανοί διαπραγματευτές να καταλήξουν σε συμφωνία με το ιρανικό καθεστώς πριν ταξιδέψει την επόμενη εβδομάδα στο Πεκίνο για συνάντηση με τον Κινέζο ομόλογό του, Σι Τζινπίνγκ.
"Πιστεύω ότι υπάρχουν πολύ καλές πιθανότητες να τελειώσει, και αν δεν τελειώσει, θα πρέπει να επιστρέψουμε και να τους βομβαρδίσουμε ανελέητα", δήλωσε ο Τραμπ στο PBS.
Αρκετοί στενοί έμπιστοι του Τραμπ έχουν ενθαρρύνει τον πρόεδρο να "ολοκληρώσει τη δουλειά" στο Ιράν καταστρέφοντας τα υπόλοιπα συμβατικά στρατιωτικά μέσα του καθεστώτος, υποστηρίζοντας μάλιστα ότι η επιχείρηση θα μπορούσε να ολοκληρωθεί πριν από το κρίσιμο ταξίδι στην Κίνα, σύμφωνα με πολλούς πρώην Αμερικανούς αξιωματούχους.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Κίνας, Γουάνγκ Γι, συναντήθηκε την Τετάρτη με Ιρανούς ηγέτες και δήλωσε ότι είναι κρίσιμο να τερματιστεί ο πόλεμος το συντομότερο δυνατό.
"Πιστεύουμε ότι μια συνολική κατάπαυση του πυρός είναι επειγόντως αναγκαία, ότι η επανέναρξη των εχθροπραξιών δεν είναι αποδεκτή και ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικό να παραμείνουμε προσηλωμένοι στον διάλογο και τις διαπραγματεύσεις", δήλωσε ο Ουάνγκ σε βίντεο της συνάντησης που περιήλθε στην κατοχή του Associated Press.
Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ανώτερος Ιρανός κοινοβουλευτικός αξιωματούχος χαρακτήρισε την τελευταία πρόταση "λίστα επιθυμιών μέχρι να γίνει πραγματικότητα".
"Οι Αμερικανοί δεν θα αποκτήσουν μέσω ενός αποτυχημένου πολέμου αυτό που απέτυχαν να πετύχουν στις πρόσωπο με πρόσωπο διαπραγματεύσεις", έγραψε ο Εμπραχίμ Ρεζαεΐ στην πλατφόρμα X. "Το Ιράν έχει το δάχτυλο στη σκανδάλη και είναι έτοιμο· αν δεν υποχωρήσουν και δεν κάνουν τις απαραίτητες παραχωρήσεις, ή αν αυτοί ή οι διαβολικοί υποτακτικοί σύμμαχοί τους επιχειρήσουν να προκαλέσουν προβλήματα, θα δώσουμε σκληρή απάντηση που θα τους κάνει να το μετανιώσουν."
Ωστόσο, Ιορδανός αξιωματούχος δήλωσε στο NBC News ότι οι διπλωματικές προσπάθειες είναι σοβαρές.
"Οι Ιρανοί δεν έχουν τα οικονομικά μέσα για να συνεχίσουν αυτή την κατάσταση", είπε ο αξιωματούχος. "Η οικονομία τους καταρρέει, δεν μπορούν να πληρώσουν μισθούς."