Το σύστημα άμεσων πληρωμών Pix της Βραζιλίας, ένα από τα πιο επιτυχημένα στον πλανήτη, έχει καταστεί σημείο σύγκρουσης μεταξύ της χώρας και των ΗΠΑ, καθώς η κυβέρνηση Τραμπ επιχειρεί να προστατεύσει τις αμερικανικές εταιρείες πληρωμών απέναντι στο όλο και μεγαλύτερο ενδιαφέρον που προσελκύει το Pix από δεκάδες χώρες.
Έχοντας λανσαριστεί από την Κεντρική Τράπεζα της Βραζιλίας το 2020, το Pix έχει κυριαρχήσει στους καταναλωτές προσφέροντας άμεση και δωρεάν πραγματοποίηση πληρωμών. Πλέον αποτελεί μέρος της καθημερινής ζωής στη Βραζιλία. Περίπου 170 εκατομμύρια άνθρωποι - το 80% του πληθυσμού - το χρησιμοποιούν και αντιπροσωπεύει περισσότερο από το ήμισυ των συναλλαγών της χώρας.
Όπως αναφέρει το Reuters, ο Εμπορικός Αντιπρόσωπος των ΗΠΑ, Τζέιμισον Γκριρ, χαρακτήρισε το Pix ως ένα από τα "εμπόδια" που θέτει η Βραζιλία στο ελεύθερο εμπόριο, τα οποία επικαλέστηκε για να δικαιολογήσει τους νέους δασμούς 25% στις εισαγωγές από τη χώρα που τίθενται σε ισχύ αυτή την εβδομάδα.
"Δεν ζητάμε από τη Βραζιλία να ξεφορτωθεί το Pix", δήλωσε ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ. Ωστόσο, η Ουάσινγκτον πιέζει για να αποφευχθεί μια κατάσταση στην οποία "το Pix θα απολαμβάνει ειδικής μεταχείρισης απλώς και μόνο επειδή ανήκει και λειτουργεί από την κυβέρνηση", αναφέρει η θέση των ΗΠΑ.
Από την άλλη, βραζιλιάνοι αξιωματούχοι υποστηρίζουν εδώ και καιρό ότι η κριτική στοχεύει στην προστασία των αμερικανικών εταιρειών πιστωτικών καρτών. Έγγραφα από το γραφείο του Εμπορικού Εκπροσώπου των ΗΠΑ (USTR) αναφέρουν ότι οι πρακτικές της Βραζιλίας "ενδέχεται να υπονομεύσουν την ανταγωνιστικότητα των αμερικανικών εταιρειών που ασχολούνται με το ψηφιακό εμπόριο και τις υπηρεσίες ηλεκτρονικών πληρωμών".
Αν μη τι άλλο η ένταση μεταξύ των δύο χωρών υπογραμμίζει τις απειλές που θέτουν για την κυριαρχία των εταιρειών πιστωτικών καρτών στις παγκόσμιες πληρωμές διάφορα κρατικά μοντέλα υποδομών για πληρωμές.
Σε συνέντευξη Τύπου πρόσφατα ο επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας της Βραζιλία, Γκαμπριέλ Γκαλιπόλο, απέρριψε τις αμερικανικές διαμαρτυρίες για το Pix ως πολιτικά υποκινούμενες και χαρακτήρισε παράλογες τις εν λόγω αιτιάσεις για τον αντίκτυπο που έχει το Pix στα έσοδα των καρτών και την πρόσβαση στην αγορά.
Όπως είπε, ο αριθμός των ατόμων που χρησιμοποιούν πιστωτικές κάρτες έχει αυξηθεί σε απόλυτους αριθμούς ακριβώς επειδή το Pix ώθησε πολλούς Βραζιλιάνους να ανοίξουν τραπεζικούς λογαριασμούς και ότι το Pix είναι δημόσια υπηρεσία, όχι ανταγωνιστής.
"Θα ήταν σαν να λέγαμε ότι η δημιουργία βασικών εγκαταστάσεων υγιεινής έβλαψε τα έσοδα όσων κατέχουν υδροφόρα οχήματα", ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η κεντρική τράπεζα της Βραζιλίας λάνσαρε το Pix το 2020 και γρήγορα έγινε η κυρίαρχη μέθοδος πληρωμών στη μεγαλύτερη οικονομία της Λατινικής Αμερικής, ξεπερνώντας τις συναλλαγές με κάρτες μέσα σε μόλις τρία χρόνια λειτουργίας του. Παρότι αντίστοιχες υπηρεσίες υπάρχουν σε αρκετές χώρες, συμπεριλαμβανομένων της UPI στην Ινδίας και της FedNow στις Ηνωμένες Πολιτείες, καμία δεν έχει σημειώσει την εκρηκτική άνοδο της Pix.
Επιπλέον και στο σημείο όπου δείχνει να βρίσκεται η πηγή της σύγκρουσης, στο πρώτο εξάμηνο του 2026 η κεντρική τράπεζα της Βραζιλίας υπέγραψε συμφωνίες για την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με το Pix με 65 διεθνείς ομολόγους της, από πλούσιες οικονομίες όπως η Γερμανία και ο Καναδάς έως άλλες αναδυόμενων αγορών όπως η Νότια Αφρική και η Τουρκία.
"Το Pix συνιστά πραγματικά ένα μοντέλο και είναι η κατεύθυνση προς την οποία κινούνται όλοι", δήλωσε ο Γκαμπριέλ Γκαλιπόλο.
Visa και Mastercard χάνουν την κυρίαρχη θέση τους
Η Mastercard και η Visa έχουν προειδοποιήσει τους επενδυτές ότι δίκτυα όπως το Pix θα μπορούσαν να αποτέλεσουν πρόκληση για τις επιχειρηματικές τους δραστηριότητες.
Το Συμβούλιο Βιομηχανίας Τεχνολογίας Πληροφοριών (ITI), μια εμπορική ομάδα με έδρα την Ουάσινγκτον για τις Visa, Mastercard, Meta και άλλες εταιρείες τεχνολογίας, έχει προτρέψει εδώ και αρκετά χρόνια το γραφείο του Εμπορικού Εκπροσώπου των ΗΠΑ να παρέμβει προκειμένου επιβάλει ισότιμες συνθήκες ανταγωνισμού για τα μέλη του στη Βραζιλία, σύμφωνα με την ιστοσελίδα του.
Υποστηρίζει ότι το Pix θα πρέπει να υπόκειται σε ένα πιο ανταγωνιστικά ουδέτερο κανονιστικό πλαίσιο και ότι οι διεθνείς εταιρείες πληρωμών θα πρέπει να απολαμβάνουν ίση μεταχείριση και πρόσβαση σύμφωνα με τους κανόνες του συστήματος πληρωμών της Βραζιλίας.
Ωστόσο, παραμένει ασαφές γιατί η κυβέρνηση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ αποφάσισε να αναλάβει δράση τώρα, αναφέρει το Reuters, επισημαίνοντας ότι η Visa, η Mastercard και το ITI δεν ανταποκρίθηκαν σε αιτήματα για σχολιασμό που τους απέστειλε.
Ο όγκος των συναλλαγών με κάρτες στην Βραζιλία συνέχισε να αυξάνεται σε απόλυτους όρους, αφότου το Pix έφερε την ένταξη περισσότερων από 70 εκατομμυρίων Βραζιλιάνων στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Ωστόσο, το μερίδιο των πιστωτικών καρτών στις συναλλαγές έχει μειωθεί σε περίπου 15% από περίπου 20% πριν από την κυκλοφορία της Pix, ενώ το μερίδιο των χρεωστικών καρτών έχει μειωθεί σε περίπου 10% από περίπου 26%.
Το Pix και τα συστήματα άμεσων πληρωμών όπως αυτό έχουν επίσης περιθώρια ανάπτυξης πέρα από τα σύνορα της Βραζιλίας.
Ιδιωτικές εταιρείες έχουν ήδη δημιουργήσει υποδομές για τους Βραζιλιάνους να χρησιμοποιούν το Pix σε ταξίδια στο εξωτερικό, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, και για τους τουρίστες να χρησιμοποιούν το Pix στη Βραζιλία.
Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι τα συστήματα άμεσων πληρωμών από διαφορετικές χώρες θα μπορούσαν κάποια μέρα να διασυνδεθούν, γεγονός που αυξάνει τις ανησυχίες στην Ουάσινγκτον εν μέσω συζητήσεων στις μεγάλες αναδυόμενες οικονομίες για μείωση της εξάρτησης από το δολάριο ΗΠΑ.
Η κριτική πάντως των αμερικανών αξιωματούχων επικεντρώνεται επίσημα σε αυτό που περιγράφουν ως σύγκρουση στους ρόλους της κεντρικής τράπεζας της Βραζιλίας ως διαχειριστή και ρυθμιστή.
Σε μια έκθεση του 2023, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο αντιπαρέβαλε επίσης τη διακυβέρνηση του Pix με παρόμοια συστήματα στην Κίνα και την Ινδία, όπου η λειτουργία και η εποπτεία κατανέμονται μεταξύ διαφορετικών οντοτήτων.
Ερωτηθείς εάν η κυβέρνηση Τραμπ είχε προτείνει την απομάκρυνση του Pix από τον έλεγχο της κεντρικής τράπεζας, ο Γκαλιπόλο απάντησε ότι είναι δύσκολο να κατανοήσει κανείς τι ακριβώς απαιτούν οι ΗΠΑ. Υποστήριξε ότι η τρέχουσα δομή διασφαλίζει ότι το Pix παραμένει μια δημόσια πλατφόρμα πληρωμών προσβάσιμη σε όλους τους επιλέξιμους συμμετέχοντες στην αγορά.
Η στάση των ΗΠΑ δίνει πάντως στον Βραζιλιάνο πρόεδρο Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα την ευκαιρία να συγκεντρώσει υποστήριξη ενόψει τον εκλογών του Οκτωβρίου, υπερασπιζόμενος ένα σύστημα που έχει γίνει ευρέως δημοφιλείς μεταξύ των μικρών εμπόρων και άτυπων εργαζομένων ως οικονομικός τρόπος αποδοχής ψηφιακών πληρωμών.
Ενδεικτικό είναι ότι τα ποσοστά δημοτικότητας του Λούλα αυξήθηκαν αφότου χαρακτήρισε την πίεση των ΗΠΑ ως επίθεση στην κυριαρχία της Βραζιλίας, την ώρα μάλιστα που ο βασικός του αντίπαλος είναι ο γιος του Ζαΐρ Μπολσονάρο, ο οποίος υπήρξε σύμμαχος του Ντ. Τραμπ και είχε ζητήσει παλαιότερα από τον αμερικανό πρόεδρο να σφυροκοπήσει τη Βραζιλία με δασμούς.
"Κανείς δεν πρόκειται να αλλάξει το Pix μας", έγραψε η Λούλα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την Παρασκευή. "Είναι δημόσιο, είναι δωρεάν και θα παραμείνει έτσι".