Μια πρωτοφανής αγωγή κατά της Meta Platforms φέρνει στο προσκήνιο τα νομικά και αποδεικτικά εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι όταν επιχειρούν να αμφισβητήσουν τη χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης στις αποφάσεις των εργοδοτών.
Η υπόθεση αφορά ισχυρισμούς ότι η Meta αξιοποίησε συστήματα τεχνητής νοημοσύνης με διακριτική μεταχείριση κατά την επιλογή εργαζομένων που απολύθηκαν, αναδεικνύοντας παράλληλα γιατί το κύμα αγωγών που πολλοί προέβλεπαν λόγω της εξάπλωσης της AI στους χώρους εργασίας δεν έχει ακόμη εκδηλωθεί.
Η δυσκολία να αποδειχθεί ο ρόλος της AI
Νομικοί επισημαίνουν ότι οι εργαζόμενοι συνήθως δεν γνωρίζουν πώς ακριβώς χρησιμοποιούνται τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης στις επιχειρήσεις, γεγονός που καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την απόδειξη τυχόν διακριτικής μεταχείρισης.
Παράλληλα, πολλοί έχουν ήδη αποδεχθεί μέσω των συμβάσεών τους ότι τυχόν εργασιακές διαφορές θα επιλύονται μέσω ιδιωτικής διαιτησίας και όχι ενώπιον των δικαστηρίων, περιορίζοντας σημαντικά τη δυνατότητα δημόσιας εξέτασης τέτοιων υποθέσεων, όπως αναφέρει το Reuters.
Σε απόφαση που εξέδωσε την περασμένη εβδομάδα, ο ομοσπονδιακός δικαστής των ΗΠΑ William Orrick απέρριψε το αίτημα 26 εργαζομένων να "παγώσουν" προσωρινά οι απολύσεις τους, επισημαίνοντας ότι οι ενάγοντες αντιμετωπίζουν ένα θεμελιώδες πρόβλημα: "Δεν βρίσκονταν στα δωμάτια όπου ελήφθησαν οι αποφάσεις".
Με άλλα λόγια, οι εργαζόμενοι που υποστηρίζουν ότι επιλέχθηκαν για απόλυση λόγω αναπηρίας ή επειδή έκαναν χρήση ιατρικής ή γονικής άδειας δυσκολεύονται να συγκεντρώσουν τα απαραίτητα αποδεικτικά στοιχεία που θα μπορούσαν να στηρίξουν τους ισχυρισμούς τους.
Οι συμφωνίες διαιτησίας περιορίζουν τις αγωγές
Ένα ακόμη σημαντικό εμπόδιο είναι οι συμφωνίες υποχρεωτικής διαιτησίας που δεσμεύουν τους περισσότερους εργαζόμενους στις Ηνωμένες Πολιτείες, συμπεριλαμβανομένων και των εναγόντων στη συγκεκριμένη υπόθεση.
Οι συμφωνίες αυτές δεν επιτρέπουν τη συλλογική προσφυγή (class action), ούτε την εκδίκαση της υπόθεσης από ενόρκους ή τη διεκδίκηση μεγάλων αποζημιώσεων μέσω δημόσιας δικαστικής διαδικασίας.
Οι επιχειρήσεις υποστηρίζουν ότι η διαιτησία αποτελεί ταχύτερη και οικονομικότερη διαδικασία επίλυσης διαφορών. Αντίθετα, οργανώσεις υπεράσπισης των εργαζομένων εκτιμούν ότι λειτουργεί συνήθως υπέρ των εργοδοτών, ενώ λόγω της εμπιστευτικότητάς της εμποδίζει τη δημοσιοποίηση στοιχείων που ενδέχεται να αποκαλύπτουν ευρύτερα προβλήματα.
"Ακόμη και αν αποδειχθεί ότι ένα συγκεκριμένο σύστημα παράγει διακρίσεις, δεν υπάρχει τρόπος να μοιραστεί αυτή η πληροφορία με άλλους εργαζομένους", δήλωσε η Κριστίν Γουέμπερ, συμπρόεδρος του τμήματος εργασιακών και πολιτικών δικαιωμάτων της δικηγορικής εταιρείας Cohen Milstein Sellers & Toll, η οποία δεν συμμετέχει στην υπόθεση.
Από τις λίγες υποθέσεις για AI στην εργασία
Όπως επισημαίνουν νομικοί που εκπροσωπούν εργαζομένους, οι δυσκολίες αυτές εξηγούν γιατί, παρά τη ραγδαία διάδοση της τεχνητής νοημοσύνης στους χώρους εργασίας, οι δικαστικές υποθέσεις εναντίον εργοδοτών παραμένουν εξαιρετικά περιορισμένες.
Μία από τις ελάχιστες ανάλογες υποθέσεις αφορά την Workday, η οποία αντιμετωπίζει αγωγή με την κατηγορία ότι το λογισμικό διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού που διαθέτει απέκλειε παράνομα υποψηφίους από θέσεις εργασίας άλλων εταιρειών με βάση τη φυλή, την ηλικία ή την αναπηρία τους. Η εταιρεία απορρίπτει τις σχετικές κατηγορίες.
Οι εργαζόμενοι ζητούν να ανασταλούν οι απολύσεις
Στην υπόθεση της Meta, οι εργαζόμενοι αξιοποίησαν μία από τις λίγες εξαιρέσεις που προβλέπουν οι συμφωνίες διαιτησίας, ζητώντας από το δικαστήριο προσωρινή διαταγή που θα ανέστελλε την ολοκλήρωση των απολύσεων.
Ο δικαστής Orrick απέρριψε το αίτημα προσωρινής προστασίας, ωστόσο δεν έχει ακόμη αποφασίσει αν θα εκδώσει προσωρινή δικαστική απόφαση μεγαλύτερης διάρκειας, η οποία θα επέτρεπε στους εργαζόμενους να επιστρέψουν στις θέσεις τους μέχρι να ολοκληρωθούν οι ατομικές διαδικασίες διαιτησίας.
Όπως σημείωσε, θα μπορούσε να αναθεωρήσει τη στάση του εάν οι ενάγοντες προσκομίσουν αποδείξεις σχετικά με το αν και με ποιον τρόπο χρησιμοποιήθηκε η τεχνητή νοημοσύνη κατά παράβαση της νομοθεσίας.
Η επόμενη ακροαματική διαδικασία έχει οριστεί για τις 24 Αυγούστου, ενώ η πλευρά που θα ηττηθεί θα έχει δικαίωμα άσκησης έφεσης.
Οι καταγγελίες για τα εσωτερικά εργαλεία AI της Meta
Σύμφωνα με την αγωγή, η Meta χρησιμοποίησε εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης που αξιολογούσαν την παραγωγικότητα των εργαζομένων αλλά και τη χρήση εφαρμογών AI, στοιχείο που –κατά τους ενάγοντες– έθετε σε μειονεκτική θέση όσους είχαν απουσιάσει από την εργασία τους λόγω προβλημάτων υγείας ή οικογενειακών υποχρεώσεων.
Οι εργαζόμενοι υποστηρίζουν ότι η εταιρεία αξιοποίησε μια σειρά εσωτερικών συστημάτων, μεταξύ των οποίων τον βοηθό του μεγάλου γλωσσικού μοντέλου Metamate, ένα εσωτερικό σύστημα που περιγράφεται ως "δεύτερος εγκέφαλος" και συγκέντρωνε στοιχεία από έγγραφα και επικοινωνίες των εργαζομένων, καθώς και δείκτη παραγωγικότητας που βασιζόταν στην ανάλυση πληκτρολογήσεων, του περιεχομένου της οθόνης, των ηλεκτρονικών μηνυμάτων και του ιστορικού περιήγησης στο διαδίκτυο.
Η Meta αρνείται τις κατηγορίες
Η Meta απορρίπτει κατηγορηματικά τους ισχυρισμούς. Στα δικαστικά έγγραφα που κατέθεσε, αλλά και σε δημόσιες δηλώσεις της, υποστηρίζει ότι όλες οι αποφάσεις που αφορούσαν τις περίπου 8.000 απολύσεις που ανακοινώθηκαν νωρίτερα φέτος ελήφθησαν αποκλειστικά από ανθρώπους και όχι από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.
Παράλληλα, αρνείται ότι η χρήση εργαλείων AI αποτέλεσε κριτήριο είτε για τις απολύσεις είτε για την αξιολόγηση της απόδοσης των εργαζομένων.
Ο δικαστής Orrick σημείωσε στην απόφασή του ότι, ελλείψει αποδεικτικών στοιχείων από την πλευρά των εναγόντων, ήταν υποχρεωμένος να δεχθεί τους ισχυρισμούς της εταιρείας.
Οι δικηγόροι των εργαζομένων παραδέχθηκαν ότι η συγκέντρωση αποδεικτικών στοιχείων αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση της υπόθεσης, καλώντας νυν και πρώην εργαζομένους της Meta που γνωρίζουν πώς χρησιμοποιήθηκαν τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης στη διαδικασία επιλογής των απολύσεων να επικοινωνήσουν μαζί τους.