Του Κώστα Ράπτη

Σε ένα μοναρχικό πολίτευμα, όπως αυτό της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, η ανάδειξη νέου προκαθημένου αποτελεί τη στιγμή κατά την οποία ο εκκλησιαστικός οργανισμός επανεξετάζει τη θέση του στο κόσμο και αξιολογεί τα πεπραγμένα του. Με αυτή την έννοια, κάθε κονκλάβιο αποτελεί οιονεί δημοψήφισμα για την παποσύνη που έχει προηγηθεί, κινητοποιώντας επιλογές είτε "συνέχειας”, είτε "αλλαγής πορείας”.

Στην εκλογή του 2005, μετά τη μακρά θητεία του Ιωάννη-Παύλου Β', για τον οποίο τα συγκεντρωμένα πλήθη των πιστών βοούσαν "Santo subito!", ζητώντας την άμεση αγιοκατάταξή του, η συνέχεια σε αυτό που είχε ήδη χαρακτηρισθεί ως συνεταιρική "παποσύνη Βοϊτίλα-Ράτσινγκερ”, προέκυψε ως αυτονόητη. Αντιθέτως, μετά το σοκ της παραίτησης του Βενέδικτου Ιστ' το 2013, η αναζήτηση μιας τομής εμφανιζόταν αυτονόητη.

Για το ευρύ διεθνές ακροατήριο το πρόσωπο του εκάστοτε πάπα αποτελεί κυρίως τη συμπύκνωση συμβολισμών που έχουν να κάνουν με την καταγωγή και το ύφος του. Όμως στο εσωτερικό του εκκλησιαστικού μηχανισμού αξιολογείται πέρα από τους συμβολισμούς και το διοικητικό προφίλ του κάθε υποψηφίου. Από αυτή την άποψη η ανάδειξη του Χόρχε Μάριο Μπεργκόλιο αποτέλεσε τόσο ένα άνοιγμα προς τον πλανητικό νότο όσο και ένα βήμα αναδόμησης του βατικάνειου μηχανισμού, ο οποίος δοκιμαζόταν από αλλεπάλληλα σκάνδαλα και θεωρούνταν απογοητευτικά απορροφημένος από τα προβληματικά ιταλικά ήθη.

Δώδεκα χρόνια μετά, ο απολογισμός δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση. Τόσο η "κάθαρση” όσο και η στροφή προς περισσότερο "συνοδική” διαχείριση των εκκλησιαστικών πραγμάτων έχει μείνει στα μισά του δρόμου. Η δημοκρατική διακυβέρνηση την οποία επαγγελλόταν ο κατά κόσμον Χόρχε Μάριο Μπεργκόλιο υπήρξε περισσότερο ένα σύνθημα παρά μια εμπεδωμένη πραγματικότητα, αν κρίνει κανείς από το γεγονός ότι ο εκλιπών Πάπας υπήρξε εξαιρετικά αυστηρός προς όσους τον αμφισβητούσαν και παρεξηγήσιμα επιεικής προς τους εκλεκτούς του, ακόμη και όταν αυτοί εμπλέκονταν σε σκάνδαλα. Εξέδωσε δε περισσότερα εκτελεστικά διατάγματα "ιδία βουλήσει” (motu proprio) από κάθε προκάτοχό του.