Του Κώστα Ράπτη
Το τελευταίο διάστημα οι σχέσεις Ρωσίας και Αζερμπαϊτζάν δοκιμάζονται από πρωτοφανή κρίση – και τα αίτιά της δεν μπορούν να γίνουν αντιληπτά χωρίς αναφορά στα ευρύτερα συμφραζόμενα της Μέσης Ανατολής και του Καυκάσου.
Το Υπουργείο Πολιτισμού του Αζερμπαϊτζάν ανακοίνωσε την πλήρη ακύρωση όλων των πολιτιστικών εκδηλώσεων που διοργανώνονται από ρωσικές κρατικές και ιδιωτικές δομές, συμπεριλαμβανομένων συναυλιών, φεστιβάλ, εκθέσεων κ.ο.κ., ενώ περιορισμοί άρχισαν να υιοθετούνται στην είσοδο Ρώσων επαγγελματιών της ενημέρωσης.
Επιπλέον, το Αζερμπαϊτζάν αρνήθηκε να φιλοξενήσει τον Ρώσο αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Αλεξέι Οβερτσούκ, ενώ η επίσκεψη της αζερικής κοινοβουλευτικής αντιπροσωπείας στη Μόσχα για την 23η σύνοδο διακοινοβουλευτικής συνεργασίας Ρωσίας-Αρμενίας-Αζερμπαϊτζάν ακυρώθηκε επίσης. Το Υπουργείο Εξωτερικών του Αζερμπαϊτζάν ξέσπασε ακόμη και σε κατάρες κατά της Ρωσικής Ομοσπονδίας, ενώ τα αζερικά μέσα ενημέρωσης εξαπολύουν μύδρους κατά της Ρωσίας, την οποία χαρακτηρίζουν "φυλακή των εθνών”.
Ο λόγος είναι ό,τι η αζερική πλευρά χαρακτηρίζει ως "συστηματική βία” κατά των Αζέρων που ζουν στην ρωσική επικράτεια.
Το γεγονός που κλιμάκωσε την ένταση ήταν η αστυνομική επιχείρηση στο Εκατερίνμπουργκ των Ουραλίων όπου πέντε Αζέροι έχασαν τη ζωή τους και δεκάδες άλλοι συνελήφθησαν, στο πλαίσιο εξάρθρωσης εγκληματικού πυρήνα, σύμφωνα με τις ρωσικές αρχές, ο οποίος επί χρόνια εκτελούσε "συμβόλαια θανάτου” στην περιφέρεια του Σβερντλόφσκ.
Ο διάσημος Αζέρος δημοσιογράφος και ακτιβιστής Αφγκάν Μουχτάρλι έγραψε χαρακτηριστικά: "Πέντε συμπατριώτες μας σκοτώθηκαν, αλλά η ρωσική πρεσβεία δεν κάηκε. Έθνη που σέβονται τον εαυτό τους δεν θα είχαν αφήσει πέτρα στην άκρη σε αυτήν την πρεσβεία”.
Είναι προφανές ότι οι ομαλές σχέσεις που είχαν διατηρήσει καθ' όλη την μετασοβιετική περίοδο η Ρωσία και το Αζερμπαϊτζάν, καθώς και η "προσωπική φιλία” των προέδρων Πούτιν και Αλίγιεφ, αποτελεί παρελθόν.
Αναλυτές υποστηρίζουν πάντως ότι το Μπακού σχεδίαζε από καιρό να συγκρουστεί με τη Μόσχα, απλώς περίμενε την κατάλληλη αφορμή. Είναι πιθανό η κρίση των ημερών να μεταφρασθεί σε στενότερη συνεργασία του Αζερμπαϊτζάν με την Ουκρανία, προς μεγάλη ικανοποίηση των δυτικών δυνάμεων που "φλερτάρουν” την κυβέρνηση Αλίγιεφ.
Το αυταρχικό, κλεπτοκρατικό καθεστώς του Μπακού είχε καταφέρει όλα το προηγούμενο διάστημα να συνεργάζεται τόσο με την Ε.Ε., την οποία τροφοδοτεί με υδρογονάνθρακες, όσο και με τη Ρωσία, η οποία, πολύ χαρακτηριστικά, τήρησε προσεκτική ουδετερότητα κατά τον τρίτο πόλεμο του Ναγκόρνο Καραμπάχ, που κατέληξε στην ανάκτηση της περιοχής από το Αζερμπαϊτζάν και σε εθνοκάθαρση των Αρμενίων κατοίκων της. Ωστόσο, σε μία συγκυρία κατά την οποία η φιλοδυτική κυβέρνηση Πασινιάν στην Δημοκρατία της Αρμενίας δοκιμάζει η ίδια την προσέγγισή της με την Τουρκία του Ταγίπ Ερντογάν και υποβαθμίζει διαρκώς την σχέση της με τη Ρωσία, το Μπακού δεν έχει πλέον ανάγκη να τηρεί πολλές ισορροπίες.
Επιπλέον, παρά τις εντάσεις στις σχέσεις Τουρκίας και Ισραήλ, το Αζερμπαϊτζάν καταφέρνει να έχει εξαιρετικές σχέσεις και με τις δύο αυτές χώρες και μάλιστα φιλοξένησε πρόσφατα συνομιλίες αντιπροσωπειών τους, ώστε να αποτρέψουν τον κίνδυνο αναμέτρησής τους στην Συρία, όπου πλέον έχουν βρεθεί σε άμεση επαφή.
Στην πραγματικότητα, το Αζερμπαϊτζάν αποτελεί δυνάμει "βατήρα” για την αποσταθεροποίηση του Ιράν, όπου κατοικεί ογκώδης αζερική κοινότητα, ίση με το 20% του συνολικού ιρανικού πληθυσμού και μεγαλύτερη σε απόλυτους αριθμούς από τους κατοίκους του ανεξάρτητου Αζερμπαϊτζάν. (Ιστορικά, το όλο Αζερμπαϊτζάν αποτελούσε περσική επαρχία, εξ ου και η κυριαρχία σε αυτό του σιιτικού δόγματος, μέχρι τον 19ο αιώνα, οπότε η Ρωσική Αυτοκρατορία απέσπασε το τμήμα βορείως του ποταμού Αράς).
Μάλιστα Ιρανοί ιθύνοντες υποστηρίζουν ότι το Ισραήλ έχει δημιουργήσει βάσεις drones στο Αζερμπαϊτζάν και το βόρειο Ιράκ, εν αναμονή της ρεβάνς του πρόσφατου Πολέμου των Δώδεκα Ημερών με το Ιράν. Ιστοσελίδες φιλικές προς το αζερικό καθεστώς έχουν πολλαπλασιάσει το τελευταίο διάστημα τις ασυνήθιστα αρνητικές αναφορές στο Ιράν και τον αγιατολάχ Χαμενεϊ προσωπικά.
Η δήλωση του Βλαντίμιρ Πούτιν στο Οικονομικό Φόρουμ της Πετρούπολης ότι "το Ιράν αντιμετωπίζει τους ίδιους αντιπάλους που αντιμετωπίζουμε και εμείς” θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη στον τρόπο με τον οποίο συναρμόζονται όλες οι παραπάνω εξελίξεις.
