Η 8η Δεκεμβρίου σηματοδοτεί την πρώτη επέτειο από τηνπτώση του Σύρου δικτάτορα Μπασάρ αλ Άσαντ. Η οικογένεια Άσαντ κυβέρνησε τη Συρία για πάνω από 50 χρόνια, με τον Χαφέζ Άσαντ στην εξουσία από το 1971 και στη συνέχεια, μετά τον θάνατό του, τον γιο του Μπασάρ να αναλαμβάνει το 2000.
Η αυταρχική διακυβέρνηση των Άσαντ οδήγησε σε μια λαϊκή εξέγερση το 2011, και στη συνέχεια σε έναν βάναυσο εμφύλιο πόλεμο που διήρκεσε σχεδόν 14 χρόνια. Αλλά στις 8 Δεκεμβρίου 2024, μια αστραπιαία επίθεση με επικεφαλής την αντάρτικη πολιτοφυλακή Χαγιάτ Ταχρίρ αλ-Σαμ, ή HTS, είδε το καθεστώς Άσαντ να πέφτει με πολύ μικρή αντίσταση. Ο Άσαντ και η οικογένειά του κατέφυγαν στη Ρωσία και τον Ιανουάριο, ο επικεφαλής του HTS, Αχμέντ αλ Σάρα, έγινε προσωρινός πρόεδρος της Συρίας.
"Κατακερματισμένο τοπίο"
Δεν υπάρχουν πλέον βόμβες-βαρέλια που εκτοξεύονται από ελικόπτερα ή ρωσικές αεροπορικές επιδρομές σε ιατρικές κλινικές. Ωστόσο, όπως ανέφερε μια ενημέρωση του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών (ΣΑΟ) τον Νοέμβριο, "η Συρία συνεχίζει να αντιμετωπίζει ένα κατακερματισμένο τοπίο ασφαλείας".
Η πρωτεύουσα Δαμασκός είναι σχετικά ήρεμη και, σύμφωνα με το Syria Weekly, τα επίπεδα βίας μειώνονται. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν συγκρούσεις μεταξύ των δυνάμεων ασφαλείας της νέας συριακής κυβέρνησης και άλλων ομάδων σε όλη τη χώρα, όπως εκείνες που ανήκουν στις κουρδικές και δρούζικες μειονότητες της Συρίας, ανέφερε η ενημέρωση του ΣΑΟ.
Οι δυνάμεις υπέρ του Άσαντ εξακολουθούν να είναι παρούσες, αν και κρυφές, και η αναζωπύρωση της εξτρεμιστικής ομάδας "Ισλαμικό Κράτος" είναι επίσης προβληματική, καθώς η ομάδα εκμεταλλεύεται την ασταθή ασφάλεια.
Είναι σαφές ότι οι νέες συριακές αρχές δεν έχουν τον πλήρη έλεγχο της χώρας, αναφέρει πρόσφατη έκθεση της Υπηρεσίας Ασύλου της ΕΕ (EUAA). "Αναφέρονται περιστατικά ανομίας, εγκληματικότητας και βίας ως αντίποινα", σημείωσε η υπηρεσία.
Η μεταβατική δικαιοσύνη στερείται "υποστήριξης από την κεντρική κυβέρνηση" Ένας από τους κύριους λόγους για τα συνεχιζόμενα περιστατικά βίας είναι η στοχοποίηση όσων πιστεύεται ότι είναι πρώην συνεργάτες του καθεστώτος Άσαντ. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η μεταβατική δικαιοσύνη - μια διαδικασία που θα αναγνωρίζει τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν από το καθεστώς Άσαντ καθώς και από άλλες ομάδες - είναι τόσο σημαντική, υποστήριξε σε άρθρο του Σεπτεμβρίου το Κέντρο Δικαιοσύνης και Λογοδοσίας της Συρίας (SJAC) με έδρα την Ουάσινγκτον. Τον Μάιο, η κυβέρνηση δημιούργησε δύο ανεξάρτητες επιτροπές - μία που επικεντρώνεται στον εντοπισμό των χιλιάδων Σύρων που εξακολουθούν να αγνοούνται μετά τον πόλεμο και μια άλλη σε εγκλήματα που διαπράχθηκαν από το καθεστώς Άσαντ. Το SJAC ανέφερε ότι η πρώτη ήταν η πιο ενεργή, ενώ η δεύτερη "έχει δει μικρότερη πρόοδο, πιθανώς λόγω της μικρότερης υποστήριξης από την κεντρική κυβέρνηση".
Ομάδες όπως το Human Rights Watch έχουν επίσης επικρίνει την Εθνική Επιτροπή Μεταβατικής Δικαιοσύνης της Συρίας επειδή εξετάζει μόνο τα εγκλήματα που αφορούν την κυβέρνηση Άσαντ και παραβλέπει τα εγκλήματα που διαπράχθηκαν από άλλες ομάδες.
Πολύ νωρίς για δημοκρατία στη Συρία;
Η Συρία διεξήγαγε τις πρώτες σχετικά ελεύθερες εκλογές για κοινοβουλευτικούς εκπροσώπους νωρίτερα φέτος. Λόγω των περιστάσεων, οι αξιωματούχοι εξήγησαν ότι οι εκλογές δεν μπορούσαν να είναι άμεσες — αντίθετα, λειτούργησαν κυρίως μέσω εκλογικών σωμάτων. Ο αλ Σάρα θα παραμείνει προσωρινός πρόεδρος μέχρι να τεθεί σε ισχύ ένα νέο σύνταγμα. Η Συρία συντάσσει επί του παρόντος ένα νέο σύνταγμα και έχει διεξάγει εθνικό διάλογο για διαβουλεύσεις σχετικά με αυτό και άλλα θέματα. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές διαφορές μεταξύ της προσωρινής κυβέρνησης και άλλων κοινοτήτων σχετικά με τη μελλοντική διακυβέρνηση της χώρας.
Οι επικριτές του ισχυρίζονται επίσης ότι ο αλ Σάρα εδραιώνει την εξουσία του και συμπεριφέρεται ολοένα και περισσότερο αυταρχικά. Προς το παρόν, οι αναλυτές διατηρούν μια στάση αναμονής. "Είναι σίγουρα πολύ νωρίς για να μιλήσουμε για εκδημοκρατισμό της Συρίας, αλλά οι νέοι θεσμοί που έχουν αναδυθεί αντιπροσωπεύουν μια μέτρια επιστροφή στην εκλογική πολιτική", έγραψε τον Νοέμβριο η Πατρίσια Καράμ, συνεργάτης στο Αραβικό Κέντρο της Ουάσινγκτον. "Αυτές οι εξελίξεις τοποθετούν τη Συρία σε ένα κρίσιμο σημείο: Η χώρα θα μπορούσε να κινηθεί προς μια γνήσια συμμετοχική διακυβέρνηση ή να υποτροπιάσει στον αυταρχισμό".
Ξένες στρατιωτικές επιχειρήσεις ενισχύουν τις εντάσεις
Αυτός είναι ο τομέας στον οποίο η Συρία έχει πιθανώς δει τις μεγαλύτερες αλλαγές. Κλειστές πρεσβείες ανοίγουν ξανά και νεοδιορισμένοι πολιτικοί, όπως ο υπουργός Εξωτερικών της Συρίας και ο πρόεδρος αλ Σάρα, έχουν περιοδεύσει σε όλο τον κόσμο. Προηγουμένως, ο αλ Σάρα, ο οποίος κάποτε συνεργάστηκε με την τρομοκρατική οργάνωση Αλ Κάιντα, βρισκόταν σε πολυάριθμες λίστες κυρώσεων και μάλιστα είχε επικυρηχθεί από τις ΗΠΑ με αμοιβή 10 εκατομμυρίων δολαρίων (8,6 εκατομμυρίων ευρώ). Αλλά τον Σεπτέμβριο, μπόρεσε να απευθυνθεί στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ και τον Νοέμβριο, έγινε ο πρώτος Σύρος ηγέτης που επισκέφθηκε τον Λευκό Οίκο από το 1946.
Σύροι αξιωματούχοι έχουν επικοινωνήσει και με τα πέντε μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, συμπεριλαμβανομένης της Ρωσίας και της Κίνας. Αυτό θεωρείται ως ένδειξη του πόσο ρεαλιστική έχει γίνει η εξωτερική πολιτική της Συρίας: η Ρωσία ήταν σύμμαχος του καθεστώτος Άσαντ και ο αλ Σάρα, καθώς και πολλοί από τους συνοδοιπόρους του, θα είχαν προηγουμένως γίνει στόχος της Ρωσίας.
Προς το παρόν, το μεγαλύτερο πρόβλημα εξωτερικής πολιτικής της Συρίας πιθανότατα είναι οι συνεχιζόμενες εισβολές του γειτονικού Ισραήλ στο συριακό έδαφος. "Οι ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις... θέτουν σε κίνδυνο τους αμάχους, πυροδοτούν τις περιφερειακές εντάσεις, υπονομεύουν το εύθραυστο περιβάλλον ασφαλείας και απειλούν την πολιτική μετάβαση", δήλωσε τον Νοέμβριο η αναπληρώτρια ειδική απεσταλμένη του ΟΗΕ για τη Συρία, Νατζάτ Ρότσντι.
Οικογένειες επιστρέφουν για να βρουν μόνο ερείπια
Πολλοί Σύροι που εγκατέλειψαν τη χώρα κατά τη διάρκεια του πολέμου επιστρέφουν στην πατρίδα τους. Πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι περίπου 2,9 εκατομμύρια Σύροι έχουν επιστρέψει — αυτό περιλαμβάνει περίπου 1,9 εκατομμύρια εσωτερικά εκτοπισμένους και πάνω από ένα εκατομμύριο που επέστρεψαν από το εξωτερικό. Αλλά αντιμετωπίζουν σημαντικά προβλήματα. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Νορβηγικού Συμβουλίου Προσφύγων, "πολλές οικογένειες επιστρέφουν για να βρουν μόνο ερείπια... οι άνθρωποι επιστρέφουν σε κατεστραμμένες υποδομές, κατεστραμμένα σχολεία και νοσοκομεία, και σε διαμάχες για το ποιος είναι ο ιδιοκτήτης των σπιτιών τους". Τον Νοέμβριο, η Διεθνής Επιτροπή Διάσωσης ανέφερε ότι "περισσότερα από τα μισά δίκτυα ύδρευσης και τέσσερα στα πέντε δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας είναι είτε κατεστραμμένα είτε μη λειτουργικά".
Οι εκτιμήσεις για την ανοικοδόμηση στη Συρία κυμαίνονται μεταξύ 250 δισεκατομμυρίων δολαρίων (172 δισεκατομμύρια ευρώ) και 400 δισεκατομμυρίων δολαρίων (345 δισεκατομμύρια ευρώ) και ενδέχεται να είναι ακόμη υψηλότερες. Οι Σύροι καταβάλλουν προσπάθειες για να το αλλάξουν αυτό. Μεταξύ άλλων, πρόσφατη ανάλυση από τον αμερικανικό οργανισμό βοήθειας Mercy Corps, βασισμένη σε δορυφορικές εικόνες νυχτερινού φωτισμού στη χώρα, διαπίστωσε ότι η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας έχει βελτιωθεί — αν και οι βελτιώσεις δεν έχουν ακόμη εφαρμοστεί σε ολόκληρη τη χώρα.
Αναγκαία η ξένη βοήθεια
Και στις αρχές Νοεμβρίου, το επίσημο πρακτορείο ειδήσεων της Συρίας SANA ανέφερε ότι 823 σχολεία σε όλη τη χώρα είχαν ανακαινιστεί, ενώ οι εργασίες συνεχίζονταν σε άλλα 838. Πολλοί από αυτούς που επιστρέφουν δεν μπορούν επίσης να βρουν εργασία. Ο εμφύλιος πόλεμος της χώρας κατέστρεψε την οικονομία της. Σήμερα, περίπου το ένα τέταρτο των Σύριων εξακολουθεί να ζει σε συνθήκες ακραίας φτώχειας.
Υπάρχουν όμως και καλά νέα. Μια έκθεση της Παγκόσμιας Τράπεζας που δημοσιεύθηκε τον Ιούλιο του τρέχοντος έτους προβλέπει ότι η συριακή οικονομία είναι πιθανό να αναπτυχθεί κατά 1% το 2025. Οι περισσότερες κυρώσεις της εποχής Άσαντ έχουν αρθεί μόνιμα ή προσωρινά και αυτό θα πρέπει να βοηθήσει στην οικονομική ανάκαμψη.
Επιπλέον, η οικονομική υποστήριξη από χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ, με τη μορφή επενδυτικών συμφωνιών αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων, θα μπορούσε επίσης να βοηθήσει - αν και όπως επεσήμανε το Ινστιτούτο Ταχρίρ για την Πολιτική της Μέσης Ανατολής, "ο ουσιαστικός αντίκτυπος στην καθημερινή ζωή των Σύρων δεν έχει γίνει ακόμη αισθητός". Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός
Πηγή: Deutsche Welle
