Χιλιάδες αρχεία που παρείχε πληροφοριοδότης της Interpol στο BBC αποκαλύπτουν για πρώτη φορά την έκταση της κατάχρησης του δικτύου της Interpol από τη Ρωσία για να στοχοποιήσει τους επικριτές της στο εξωτερικό.
Τα στοιχεία που έλαβε το BBC World Service και το γαλλικό Disclose αποκαλύπτουν ότι η Ρωσία χρησιμοποιεί τους καταλόγους της Interpol για να ζητήσει τη σύλληψη πολιτικών αντιπάλων της Μόσχας, επιχειρηματιών και δημοσιογράφων, ισχυριζόμενη ότι έχουν διαπράξει εγκλήματα.
Η ανάλυση των στοιχείων υποδηλώνει επίσης ότι κατά την τελευταία δεκαετία, η ανεξάρτητη μονάδα καταγγελιών της Interpol έχει λάβει περισσότερες καταγγελίες για τη Ρωσία από οποιαδήποτε άλλη χώρα – τρεις φορές περισσότερες από την Τουρκία, τη δεύτερη σε αριθμό καταγγελιών χώρα. Παράλληλα, σύμφωνα με τα στοιχεία, οι καταγγελίες κατά των αιτημάτων της Μόσχας έχουν οδηγήσει σε περισσότερες ανατροπές υποθέσεων από ό,τι για οποιαδήποτε άλλη χώρα.
Μετά την πλήρη εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, η Interpol εισήγαγε επιπλέον ελέγχους στις δραστηριότητες της Μόσχας "για να αποτρέψει οποιαδήποτε πιθανή κατάχρηση των δικτύων της Interpol για τη στοχοποίηση ατόμων εντός ή εκτός της σύγκρουσης στην Ουκρανία".
Ωστόσο, τα έγγραφα που διέρρευσαν υποδηλώνουν ότι αυτά δεν εμπόδισαν τη Ρωσία να καταχραστεί το σύστημα και ο πληροφοριοδότης του BBC είπε ότι ορισμένα αυστηρότερα μέτρα είχαν ανασταλεί "αθόρυβα" το 2025.
Σε απάντηση στο δημοσίευμα, η Interpol δηλώνει ότι κάθε χρόνο, χιλιάδες εγκληματίες παγκοσμίως συλλαμβάνονται χάρη στις επιχειρήσεις της και ότι διαθέτει μια σειρά συστημάτων για την αποφυγή κατάχρησης, τα οποία έχουν ενισχυθεί τα τελευταία χρόνια.
"Συνεχές άγχος"
"Όταν σε χτυπάει μια ερυθρά αγγελία, η ζωή σου αλλάζει εντελώς", λέει ο Ιγκόρ Πεστρίκοφ, ένας Ρώσος επιχειρηματίας, του οποίου το όνομα εμφανίζεται στα αρχεία.
Η Interpol βοηθά τις αστυνομικές αρχές σε όλο τον κόσμο να συνεργάζονται.
Η ερυθρά αγγελία λειτουργεί ως ειδοποίηση προς τα 196 κράτη μέλη της, ζητώντας τους να εντοπίσουν και να συλλάβουν ένα άτομο.
Ο Πεστρίκοφ ανακάλυψε ότι το όνομά του είχε καταχωρηθεί στη λίστα της Interpol αφότου διέφυγε από τη Ρωσία τον Ιούνιο του 2022 – τέσσερις μήνες μετά την εισβολή στην Ουκρανία – και υπέβαλε αίτημα ασύλου στη Γαλλία.
Ένιωσε ότι είχε δύο επιλογές: "Να πάω στην αστυνομία και να πω: "Είμαι στο σύστημα της Ιντερπόλ"" και να διακινδυνεύσει τη σύλληψη ή να κρατήσει χαμηλό προφίλ. Αυτό μπορεί να σημαίνει "δεν μπορείς να νοικιάσεις διαμέρισμα, οι τραπεζικοί σου λογαριασμοί μπλοκάρονται", κάτι που συνέβη, λέει.
"Είσαι σε συνεχές άγχος, όλη την ώρα", προσθέτει, εξηγώντας ότι πάντα κοιτούσε πίσω του. Η κόρη του και η μητέρα της μετακόμισαν σε άλλη χώρα, για προληπτικούς λόγους. Η αστυνομία μπορεί "να εισβάλει στο σπίτι σου ανά πάσα στιγμή... ", λέει.
"Είναι το άγχος, η νευρικότητα, η πίεση, η ανομία που σου επιβάλλεται", που διαλύει τις οικογένειες, προσθέτει.
Ο Πεστρίκοφ ήταν μέτοχος σε μεγάλες εταιρείες μετάλλων στη Ρωσία, οι οποίες ιδιωτικοποιήθηκαν τη δεκαετία του 1990, με πιο γνωστή την Solikamsk Magnesium Plant.
Στους μήνες που προηγήθηκαν της εισβολής στην Ουκρανία το 2022, δήλωσε ότι υπουργοί της κυβέρνησης τον πίεσαν να σταματήσει να πουλάει τα προϊόντα του στο εξωτερικό και να προμηθεύει μόνο τη ρωσική αγορά. Πίστευε ότι αυτό θα σήμαινε ότι τα προϊόντα του θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την κατασκευή εξαρτημάτων για στρατιωτικό εξοπλισμό, όπως μαχητικά αεροσκάφη και άρματα μάχης.
Αναφέρει ότι αυτό που τον σταμάτησε δεν ήταν μόνο το γεγονός ότι ήταν αντίθετος στο να "πουλάει φθηνότερα και σε όποιον του έλεγαν τα υπουργεία", αλλά ότι "ήταν και θέμα ηθικής... κανείς δεν ήθελε να εμπλακεί, έστω και έμμεσα, στην παραγωγή κάτι που χρησιμοποιείται για να σκοτώνει ανθρώπους".
Ο Πεστρίκοφ πιστεύει ότι η άρνησή του να συμμορφωθεί και το γεγονός ότι η σύζυγός του ήταν Ουκρανή οδήγησαν στην κρατικοποίηση των εταιρειών του και σε έρευνα εναντίον του για οικονομικά εγκλήματα.
Αφού κατέφυγε στη Γαλλία, ανησυχούσε ότι το Κρεμλίνο θα μπορούσε να προσπαθήσει να τον στοχοποιήσει στο εξωτερικό, οπότε επικοινώνησε με την Ιντερπόλ και ενημερώθηκε για την ερυθρά αγγελία.
Τότε αποφάσισε να προσφύγει στο ανεξάρτητο εποπτικό όργανο της Interpol, τη CCF, υποστηρίζοντας ότι το αίτημα της Ρωσίας είχε πολιτικά κίνητρα.
Αφού ο Πεστρίκοφ παρέμεινε σχεδόν δύο χρόνια στον κατάλογο των καταζητούμενων, η CCF αποφάνθηκε ότι η υπόθεσή του ήταν κατά κύριο λόγο πολιτική. Η Interpol ακύρωσε το αίτημα της Μόσχας για τη σύλληψη του Πεστρίκοφ.
Η Interpol δημοσιεύει μόνο πολύ βασικά στοιχεία σχετικά με τα παράνομα αιτήματα σύλληψης και από το 2018 δεν αποκαλύπτει ποιες χώρες αποτελούν αντικείμενο καταγγελιών και ερευνών. Αυτή η έλλειψη διαφάνειας καθιστά δύσκολη την εκτίμηση της κλίμακας του προβλήματος, αλλά για πρώτη φορά τα έγγραφα που διέρρευσαν αποκαλύπτουν μια πιο λεπτομερή εικόνα, αναφέρει το BBC.
Μια σειρά αρχείων που κοινοποιήθηκε στο BBC περιέχει μια λίστα καταγγελιών που στάλθηκαν στο CCF. Τα δεδομένα δεν είναι πλήρη, αλλά καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα χωρών, και όπου αναφέρεται η χώρα που ζητά τη σύλληψη, υπάρχουν περισσότερες καταγγελίες για τη Ρωσία από οποιαδήποτε άλλη χώρα τα τελευταία 11 χρόνια.
Τα αρχεία δείχνουν επίσης ότι την τελευταία δεκαετία, τουλάχιστον 700 άτομα που καταζητούνταν από τη Ρωσία υπέβαλαν καταγγελία στο CCF και τουλάχιστον 400 από αυτά είδαν τα εντάλματα να ανατρέπονται.
Εξάλλου, ο πληροφοριοδότης της Interpol παρείχε στο BBC χιλιάδες μηνύματα που ανταλλάχθηκαν μεταξύ χωρών μέσω του συστήματος ανταλλαγής μηνυμάτων της Interpol, αποκαλύπτοντας έναν άλλο, λιγότερο επίσημο τρόπο εντοπισμού ατόμων στο εξωτερικό.
Ένα μήνυμα από τη Μόσχα προς τις αρχές στο Αμπού Ντάμπι ανέφερε ότι η Interpol είχε απορρίψει ένα αίτημα της για ερυθρά αγγελία, αλλά ότι εξακολουθούσε να επιθυμεί βοήθεια για τον εντοπισμό του προσώπου που είχε βάλει στο στόχαστρο. Η Interpol καλεί τα μέλη να μην χρησιμοποιούν τα συστήματά της με αυτόν τον τρόπο.
Τα έγγραφα που διέρρευσαν περιλαμβάνουν και ένα μήνυμα για τον Αρμέν Αραμιάν, έναν δημοσιογράφο που είχε φύγει από τη Ρωσία μετά την καταδίκη του για "εμπλοκή ανηλίκων σε επικίνδυνες δραστηριότητες" επειδή είχε καλύψει τις φοιτητικές διαμαρτυρίες που υποστήριζαν τον ηγέτη της αντιπολίτευσης Αλεξέι Ναβάλνι τον Ιανουάριο του 2021.
Ο Αραμιάν πήγε στην Αρμενία και στη συνέχεια στη Γερμανία. Το μήνυμα από τη Ρωσία προς τις αρχές των δύο χωρών παρέκαμψε την επίσημη διαδικασία ερυθράς αγγελίας και ζητούσε "οποιαδήποτε χρήσιμη πληροφορία" σχετικά με τον Αραμιάν καθώς και την τοποθεσία του.
Η διαρροή περιέχει και άλλα μηνύματα στα οποία μια ξένη υπηρεσία επιβολής του νόμου απαντά στο αίτημα της Μόσχας για πληροφορίες. Περιέχουν λεπτομέρειες σχετικά με τις κινήσεις ενός συμμάχου του Ναβάλνι, του Λιουμπόφ Σόμπολ, και του γνωστού αποστάτη Γκλεμπ Καρακούλοφ.
"Σοβαρές ανησυχίες" για "σκόπιμη κατάχρηση" των συστημάτων της Interpol
Το BBC απέκτησε επίσης πρόσβαση σε εσωτερικές εκθέσεις της Interpol από το 2024 και το 2025, οι οποίες δείχνουν τη συνεχιζόμενη ανησυχία των ανώτερων στελεχών του οργανισμού για τις δραστηριότητες της Ρωσίας.
Σε μία από αυτές, ένα ανώτερο στέλεχος εκφράζει απευθείας στους Ρώσους εκπροσώπους "σοβαρές ανησυχίες" για την "σκόπιμη κατάχρηση" των συστημάτων της Interpol από τη χώρα, αναφέροντας ότι υπήρξαν περιπτώσεις "κατάφωρων παραβιάσεων" των κανόνων της Interpol.
Παρά τους επιπλέον περιορισμούς που επιβλήθηκαν στη Ρωσία, οι εκθέσεις δείχνουν ότι περίπου το 90% των αιτήσεων της Ρωσίας εξακολουθούσαν να περνούν τους αρχικούς ελέγχους το 2024.
Ωστόσο, την ίδια περίοδο, η CCF απέρριπτε περίπου το ήμισυ όλων των ρωσικών αιτήσεων για τις οποίες είχε λάβει καταγγελίες. Αυτό εγείρει ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσον τα μέτρα ήταν αρκετά αυστηρά, σχολιάζει το βρετανικό μέσο.
Εσωτερικό έγγραφο περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο το 2024 η Ρωσία προσπάθησε να επιβάλει ερυθρές αγγελίες σε δικαστές και έναν εισαγγελέα του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, αφού ο οργανισμός εξέδωσε εντάλματα σύλληψης για τον πρόεδρο Βλαντιμίρ Πούτιν και έναν άλλο κυβερνητικό αξιωματούχο για τις ενέργειές τους στην Ουκρανία. Τα αιτήματα της Μόσχας απορρίφθηκαν.
Ακόμη και ενώ εκφράζονταν ανησυχίες εντός του οργανισμού για την κατάχρηση των συστημάτων της Ιντερπόλ από τη Ρωσία, οι εκθέσεις δείχνουν ότι το 2024 και το 2025 διεξήχθησαν συζητήσεις σχετικά με το ενδεχόμενο άρσης των πρόσθετων περιορισμών στις δραστηριότητες της Ρωσίας.
Ο πληροφοριοδότης δήλωσε στο BBC ότι το 2025 η Interpol κατάργησε "αθόρυβα" ορισμένα επιπλέον μέτρα κατά της Ρωσίας.
Ο Πεστρίκοφ φοβάται ότι η Ρωσία, "με το πάτημα ενός κουμπιού, μπορεί να σου αποδώσει οποιοδήποτε έγκλημα".
