Ο Ντόναλντ Τραμπ κλιμακώνει τη ρητορική του κατά του Ιράν, εξαπολύοντας απειλές για υποθέσεις, "αν η χώρα δεν συμμορφωθεί σε σειρά απαιτήσεων" που έθεσε.
Η απειλή του Τραμπ για μια δεύτερη άμεση επίθεση των αμερικανικών δυνάμεων κατά του Ιράν μέσα σε οκτώ μήνες ήρθε την ώρα που το αεροπλανοφόρο Abraham Lincoln, μαζί με άλλα πολεμικά πλοία, βομβαρδιστικά και μαχητικά αεροσκάφη, έλαβαν θέσεις στην περιοχή σε απόσταση βολής από τη χώρα. Ο Τραμπ παρομοίασε τη συγκέντρωση δυνάμεων με αυτή που πραγματοποίησε κοντά στη Βενεζουέλα στα τέλη του περασμένου έτους, λίγο πριν από την επιχείρηση που οδήγησε στη σύλληψη του Νικολά Μαδούρο και της συζύγου του στις αρχές Ιανουαρίου.
Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν έδωσε λεπτομέρειες σχετικά με τη συμφωνία, παρά μόνο υποστήριξε ότι μια "τεράστια αρμάδα" κατευθυνόταν προς το Ιράν και ότι η χώρα θα έπρεπε να συνάψει συμφωνία.
Οι 3 απαιτήσεις των ΗΠΑ
Ωστόσο, αξιωματούχοι των ΗΠΑ και της Ευρώπης αναφέρουν ότι στις συνομιλίες έχουν θέσει τρεις απαιτήσεις στους Ιρανούς: μόνιμη παύση κάθε εμπλουτισμού ουρανίου και διάθεση των υφιστάμενων αποθεμάτων, περιορισμός της εμβέλειας και του αριθμού των βαλλιστικών πυραύλων τους, και παύση κάθε υποστήριξης προς ομάδες που ενεργούν ως πληρεξούσιοι στη Μέση Ανατολή, συμπεριλαμβανομένων της Χάμας, της Χεζμπολάχ και των Χούθι που δραστηριοποιούνται στη Υεμένη, σύμφωνα με τους New York Times.
Από αυτές τις απαιτήσεις -και από την ανάρτηση του Τραμπ στο Truth Social-απουσίαζε εντελώς οποιαδήποτε αναφορά στην προστασία των διαδηλωτών που βγήκαν στους δρόμους του Ιράν τον Δεκέμβριο, προκαλώντας αναταραχές στη χώρα και δημιουργώντας την τελευταία κρίση για την κυβέρνησή της. Ο Τραμπ είχε υποσχεθεί, σε προηγούμενες αναρτήσεις στα social media, να τους βοηθήσει, αλλά τις τελευταίες εβδομάδες σχεδόν δεν τους έχει αναφερθεί.
Το Ιράν υποστηρίζει ότι ο αριθμός των νεκρών ήταν 3.117, αλλά ομάδες ανθρωπίνων δικαιωμάτων υποστηρίζουν ότι αυτός ο αριθμός υποτιμά δραματικά τον πραγματικό αριθμό των νεκρών. Οι δικές τους εκτιμήσεις κυμαίνονται από περίπου 3.400 έως 6.200, αλλά λένε ότι όταν αρθούν οι διακοπές του διαδικτύου, τα νούμερα πιθανότατα θα αυξηθούν σημαντικά.
Η απειλή του Τραμπ ότι θα χρησιμοποιούσε μια παρόμοια "αποκοπή κεφαλής" του ιρανικού καθεστώτος, όπως στη Βενεζουέλα, είχε σκοπό να εκφοβίσει την κληρική ηγεσία της χώρας αλλά και τους Φρουρούς της Επανάστασης, που αποτελούν τις πιο επίλεκτες στρατιωτικές δυνάμεις του Ιράν.
Μόλις πριν από δύο εβδομάδες, ο Τραμπ έδειχνε να είναι στα πρόθυρα στρατιωτικής δράσης, την οποία ανέστειλε μόνο όταν έλαβε διαβεβαίωση από το Ιράν ότι δεν θα απαγχονίσει -όπως είχε πει- 800 διαδηλωτές που θα εκτελούνταν. Οι ιρανικές αρχές ωστόσο διέψευσαν αυτόν τον αριθμό, λέγοντας ότι οι διαδηλωτές, αν και συνελήφθησαν, δεν είχαν υποβληθεί σε δίκη ή καταδίκη.
Οι ανταλλαγές εκείνης της ημέρας έδειξαν στους Αμερικανούς την εύθραυστη κατάσταση του ιρανικού συστήματος. Ο ιρανός υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί έπρεπε να ζητήσει άδεια για να μιλήσει με τον Στιβ Γουίτκοφ, ειδικό απεσταλμένο του κ. Τραμπ. Τελικά, έκανε τη δέσμευση μέσω τρίτου μέρους ότι το Ιράν δεν σχεδίαζε άμεσες εκτελέσεις, επειδή του απαγορευόταν να έχει επίσημη, άμεση επικοινωνία με τις ΗΠΑ.
Ένας αξιωματούχος που ήταν βαθιά εμπλεκόμενος στις διαπραγματεύσεις είπε αργότερα ότι η εξουσία του κ. Αραγτσί φαινόταν έντονα περιορισμένη. Και υπάρχει, όπως πάντα στο ιρανικό σύστημα, συνεχής αντιπαράθεση μεταξύ του Γραφείου του Ανώτατου Ηγέτη, των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης και του γραφείου του προέδρου, Μασούντ Πεζεσκιάν, υπ’ ευθύνη του οποίου εργάζεται ο Αραγτσί.
Όμως, τα βασικά θέματα εξωτερικής πολιτικής αποφασίζονται από ανώτατο ηγέτη, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.
Την Τετάρτη, μιλώντας σε Ιρανούς δημοσιογράφους έξω από το υπουργείο Εξωτερικών στην Τεχεράνη, ο κ. Αραγτσί δήλωσε ότι το Ιράν δεν έχει ζητήσει συνάντηση με τις ΗΠΑ και ότι ο ίδιος και ο κ. Γουίτκοφ δεν είχαν καμία επικοινωνία τις τελευταίες ημέρες. Ακόμη, υποστήριξε ότι το Ιράν δεν έχει λάβει απόφαση σχετικά με διαπραγματεύσεις, αν και διάφορες χώρες προσπαθούν, καλή τη πίστει, να μεσολαβήσουν μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον.
"Η θέση μας είναι ότι η διπλωματία δεν μπορεί να είναι αποτελεσματική και να αποδώσει αποτελέσματα υπό στρατιωτικές απειλές", είπε. "Αν θέλουν να πραγματοποιηθούν διαπραγματεύσεις, οπωσδήποτε πρέπει να αφήσουν κατά μέρος τις απειλές, τις υπερβολικές απαιτήσεις και τη διατύπωση μη ρεαλιστικών αιτημάτων", πρόσθεσε, υπογραμμίζοντας ότι ένας πόλεμος μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ θα αποσταθεροποιούσε ολόκληρη την περιοχή και ότι οι χώρες της Μέσης Ανατολής είναι αντίθετες σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο.
Ο Αραγτσί είχε απευθύνει προειδοποίηση προς τις ΗΠΑ μία εβδομάδα νωρίτερα, γράφοντας ότι "μια ολοκληρωτική σύγκρουση θα είναι σίγουρα χαοτική, άγρια και θα διαρκέσει πολύ, πολύ περισσότερο από τα φανταστικά χρονοδιαγράμματα που το Ισραήλ και οι σύμμαχοί του προσπαθούν να πουλήσουν στον Λευκό Οίκο". Πρόσθεσε ότι "οι ΗΠΑ έχουν δοκιμάσει κάθε νοητή εχθρική ενέργεια, από κυρώσεις και κυβερνοεπιθέσεις έως απροκάλυπτες στρατιωτικές επιθέσεις".
Ο Υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε την Τετάρτη ότι η συγκέντρωση δυνάμεων γύρω από το Ιράν ήταν σε μεγάλο βαθμό αμυντική, επειδή δεκάδες χιλιάδες Αμερικανοί στρατιώτες στην περιοχή βρίσκονται "εντός της εμβέλειας ιρανικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών μίας διαδρομής και βαλλιστικών πυραύλων”. Είπε ότι είναι "σοφό και συνετό" να αυξηθεί η παρουσία των ΗΠΑ, αλλά πρόσθεσε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις θα μπορούσαν επίσης να "δράσουν προληπτικά" κατά του Ιράν. "Ελπίζω να μην φτάσουμε σε αυτό το σημείο", πρόσθεσε.
Ο κ. Ρούμπιο όμως είπε ότι, αν το καθεστώς καταρρεύσει, δεν υπάρχει "απλή απάντηση” για το τι θα ακολουθήσει.
"Αυτό είναι ένα ανοιχτό ερώτημα", είπε ο Ρούμπιο. "Δεν ξέρει κανείς ποιος θα αναλάβει τη διακυβέρνηση".
Την περασμένη εβδομάδα, σύμφωνα με αξιωματούχους, οι διαπραγματεύσεις δεν έχουν σημειώσει πρόοδο, και δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι οι Ιρανοί προετοιμάζονται να υποκύψουν στα αιτήματα του κ. Τραμπ. Κάθε ένα από αυτά θα υπονόμευε τις ήδη μειούμενες δυνατότητες της χώρας μετά από έναν 12ήμερο πόλεμο με το Ισραήλ τον Ιούνιο, ο οποίος είχε λήξει με αμερικανική αεροπορική επίθεση σε τρεις σημαντικές ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις, στο Νατάνζ, το Φορντό και την Ισφαχάν.
Οι τρεις αυτές εγκαταστάσεις ήταν κεντρικές για την τεράστια πυρηνική υποδομή που είχε οικοδομήσει το Ιράν για περισσότερα από 25 χρόνια. Ενώ ο κ. Τραμπ έχει επανειλημμένα ισχυριστεί ότι το πυρηνικό πρόγραμμα "καταστράφηκε ολοσχερώς”, η δική του στρατηγική εθνικής ασφάλειας, που δημοσιεύθηκε το φθινόπωρο, είχε πιο μετρημένη προσέγγιση, λέγοντας ότι η επίθεση τον Ιούνιο "υποβάθμισε σημαντικά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν”.
Το πρώτο αίτημα, ότι το Ιράν θα εγκαταλείψει όλο τον εμπλουτισμό και τα υπάρχοντα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου, θα ήταν δύσκολο να παρακολουθηθεί. Στη συμφωνία του 2015 που είχε συνάψει το Ιράν με τη διοίκηση Ομπάμα, παραχώρησε περίπου το 97% των αποθεμάτων ουρανίου του, τα οποία εξήχθησαν από τη χώρα.
Οι κύριες εγκαταστάσεις εμπλουτισμού στο Νατάνζ και στο Φορντό υπέστησαν σοβαρές ζημιές τον Ιούνιο και είναι απίθανο να ξανανοίξουν. Ωστόσο, είναι δυνατός ο εμπλουτισμός ουρανίου — η αύξηση της καθαρότητάς του — σε μικρές, εύκολα κρυμμένες εγκαταστάσεις. Αν το Ιράν κατάφερνε να αποκτήσει πρόσβαση στο ουράνιο που είχε ήδη εμπλουτιστεί στο 60% καθαρότητα — λίγο πριν το επίπεδο για όπλα, το οποίο είχε θάψει κατά τις επιθέσεις, θα μπορούσε να παρασκευάσει αρκετό καύσιμο για μερικά όπλα. Μέχρι στιγμής, σύμφωνα με αμερικανικές και ευρωπαϊκές υπηρεσίες πληροφοριών, δεν υπάρχει ένδειξη ότι το Ιράν έχει αποκτήσει πρόσβαση σε αυτό το καύσιμο, το οποίο είχε θαφτεί βαθιά για ασφάλεια.
Το δεύτερο αίτημα, να περιοριστεί το βεληνεκές και ο αριθμός των βαλλιστικών πυραύλων, θα έκανε σχεδόν αδύνατο για το Ιράν να πλήξει ισραηλινό έδαφος. Οι πύραυλοι αυτοί αποτελούν το τελευταίο αποτρεπτικό μέσο στο οπλοστάσιο του Ιράν ενάντια σε νέα επίθεση του Ισραήλ. Μια τέτοια επίθεση δεν φαίνεται άμεση, αλλά ο Πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου έχει απειλήσει με νέες επιθέσεις αν το Ιράν επανεξοπλιστεί.
Το τρίτο αίτημα, που αφορά τον τερματισμό της υποστήριξης σε παραστρατιωτικές δυνάμεις, μπορεί να είναι το ευκολότερο για το Ιράν να συμμορφωθεί. Η ίδια η οικονομία του Ιράν είναι σοβαρά εξασθενημένη, το νόμισμά του έχει πέσει σε νέα χαμηλά επίπεδα, και η κυβέρνηση έχει λίγα διαθέσιμα για να δαπανήσει στους πρώην συμμάχους της, οι οποίοι πλήττονται έντονα από τις επιθέσεις του Ισραήλ.
Ο Μεχντί Μοχαμαντί, ανώτερος σύμβουλος του προέδρου του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχαμαντ Μπαγέρ Γκαλίμπαφ, δήλωσε στην κρατική τηλεόραση την Τρίτη το βράδυ ότι οι όροι της Ουάσιγκτον δεν είναι αποδεκτοί από το Ιράν και θα ισοδυναμούσαν με ήττα.
"Αυτό που λέει ο Γουίτκοφ θα σήμαινε ουσιαστικά την παράδοση του Ιράν", είπε. "Αυτό μεταφράζεται σε αφοπλισμό ώστε να μπορούμε να σας πλήξουμε όποτε θέλουμε".
