Μετά από χρόνια επιφυλακτικότητας, η ΕΕ αντιμετωπίζει πλέον την Τουρκία ως μέρος της λύσης και όχι του προβλήματος, σχολιάζει το Politico σε σημερινό του δημοσίευμα, με φόντο τις διαπραγματεύσεις για το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία αλλά και στο πλαίσιο της επίσκεψης της Ευρωπαίας Επιτρόπου για τη Διεύρυνση.
Όπως σημειώνει το ειδησεογραφικό δίκτυο, ο πιθανός ρόλος της Τουρκίας σε μια μεταπολεμική Ουκρανία - ως ειρηνευτική δύναμη και περιφερειακός παράγοντας στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας - την καθιστά κρίσιμο εταίρο για την ΕΕ.
Ωστόσο, οι Βρυξέλλες κρατούν μικρό καλάθι σε μια χώρα που έχει υποχωρήσει σε θέματα δημοκρατίας και της οποίας ο ισλαμιστής ηγέτης, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, έχει φυλακίσει πολιτικούς αντιπάλους.
Σε μια προσπάθεια να αποκαταστήσει τις σχέσεις, η Επίτροπος Διεύρυνσης Μάρτα Κος επισκέπτεται την Τουρκία την Παρασκευή. Πριν από το ταξίδι της, η Κος δήλωσε στο Politico ότι "η ειρήνη στην Ουκρανία θα αλλάξει την πραγματικότητα στην Ευρώπη, ιδίως στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας. Η Τουρκία θα είναι ένας πολύ σημαντικός εταίρος μας".
"Η προετοιμασία για την ειρήνη και τη σταθερότητα στην Ευρώπη συνεπάγεται την προετοιμασία μιας ισχυρής εταιρικής σχέσης με την Τουρκία", πρόσθεσε.
Το Politico επισημαίνει στο σημείο αυτό ότι "η Τουρκία είναι μια στρατιωτική υπερδύναμη, διαθέτει τις δεύτερες μεγαλύτερες ένοπλες δυνάμεις στο ΝΑΤΟ και κατέχει κρίσιμη στρατηγική θέση στη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή. Ο έλεγχος του Βοσπόρου από την Άγκυρα της δίνει τεράστια επιρροή στην περιφερειακή ασφάλεια, και έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμεσολάβηση της συμφωνίας της Μαύρης Θάλασσας τον Ιούλιο του 2022, η οποία εξασφάλισε ασφαλή διέλευση στα πλοία που μετέφεραν ουκρανικά σιτηρά".
Η χώρα των 88 εκατομμυρίων κατοίκων έχει επίσης δηλώσει ότι είναι πρόθυμη να στείλει ειρηνευτικές δυνάμεις στην Ουκρανία, εάν επιτευχθεί συμφωνία με τη Ρωσία, και ότι θα αναλάβει ηγετικό ρόλο στην ασφάλεια της Μαύρης Θάλασσας, προσθέτει.
Ωστόσο, οι σχέσεις μεταξύ της ΕΕ και της Τουρκίας έχουν επιδεινωθεί με την πάροδο των ετών και η τάση του Ερντογάν προς τον αυταρχισμό και την καταστολή της αντιπολίτευσης δεν έχει βοηθήσει καθόλου, σχολιάζει. Αν και επίσημα είναι υποψήφια για ένταξη στην ΕΕ, οι διαπραγματεύσεις έχουν παγώσει από το 2018.
"Στις τελευταίες εκθέσεις για τη διεύρυνση της ΕΕ, παρατηρήσαμε μια απομάκρυνση από τα πρότυπα της ΕΕ, ιδίως όσον αφορά το κράτος δικαίου και τη δημοκρατία", δήλωσε η Κος. "Γνωρίζω ότι η Τουρκία έχει μια πολύ μακρά δημοκρατική παράδοση και μια ισχυρή κοινωνία των πολιτών, και αυτό είναι που πρέπει να ενισχυθεί για να οικοδομηθεί η εμπιστοσύνη μεταξύ της ΕΕ και της Τουρκίας".
Στην Άγκυρα, η Κος θα παραστεί στην υπογραφή συμφωνίας μεταξύ της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων και της Τουρκίας για δάνεια ύψους 200 εκατομμυρίων ευρώ για την ανάπτυξη ΑΠΕ. Η ΕΤΕπ ανέστειλε τη χορήγηση νέων δανείων στην Τουρκία το 2019 λόγω διαμάχης σχετικά με τις γεωτρήσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου στα ανοικτά της Κύπρου.
Επίσης την Παρασκευή, η Κομισιόν αναμένεται να παρουσιάσει μια μελέτη με θέμα "προώθηση ενός διαπεριφερειακού προγράμματος συνδεσιμότητας" με την Τουρκία, την Κεντρική Ευρώπη και τον Νότιο Καύκασο. Η μελέτη, την οποία έχει δει το Politico, χαρτογραφεί τις επενδύσεις που απαιτούνται για την ενίσχυση των μεταφορών, του εμπορίου, της ενέργειας και των ψηφιακών συνδέσεων κατά μήκος του "Μεσαίου Διαδρόμου", ο οποίος συνδέει την Κίνα, την Κεντρική Ασία, τον Νότιο Καύκασο και τη Μαύρη Θάλασσα.
Πρόκειται, όπως αναφέρεται, για τα πρώτα συμβολικά βήματα για την "επαναφορά" της Άγκυρας στην ευρωπαϊκή οικογένεια.
Τελωνειακή ένωση
Ωστόσο, αυτό που πραγματικά θέλει η Τουρκία από την ΕΕ είναι μια αναθεωρημένη συμφωνία τελωνειακής ένωσης. Η παλιά συμφωνία υπογράφηκε το 1995.
Οι νέες εμπορικές συμφωνίες που υπέγραψαν η Βρυξέλλες με την Ινδία και την ομάδα χωρών της Νότιας Αμερικής Mercosur θέτουν την Τουρκία σε μειονεκτική θέση από άποψη ανταγωνισμού. Μόλις τεθούν σε ισχύ, η Άγκυρα θα αναγκαστεί να παραχωρήσει ελεύθερη πρόσβαση (χωρίς δασμούς) στα προϊόντα από αυτές τις χώρες, αλλά το όφελος δεν θα είναι αμοιβαίο.
Ακόμη και ο Εκρέμ Ιμάμογλου, ο δημοκρατικά εκλεγμένος δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης, η σύλληψη του οποίου τον περασμένο Μάρτιο προκάλεσε μαζικές διαμαρτυρίες σε ολόκληρη τη χώρα και διεθνή καταδίκη, τάχθηκε υπέρ της αναβάθμισης της τελωνειακής ένωσης.
Σε μια έκκληση που έστειλε από τη φυλακή προς την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και την πρόεδρο του Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μετσόλα, ο Ιμάμογλου ζήτησε από την ΕΕ να εκσυγχρονίσει τη συμφωνία τελωνειακής ένωσης με την Τουρκία.
"Η τελωνειακή ένωση παραμένει το μόνο κανονιστικό και ρυθμιστικό πλαίσιο που στηρίζει τις σχέσεις μεταξύ της Τουρκίας και της ΕΕ", δήλωσε ο Ιμάμογλου σε μια ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης την Πέμπτη. "Μετά τις συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου της ΕΕ με τον Mercosur και την Ινδία, οι ασύμμετρες συνέπειες για την Τουρκία έχουν γίνει όλο και πιο ορατές".
Η ανανέωση της συμφωνίας με την Τουρκία θα απαιτούσε την έγκριση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Ωστόσο, η Ελλάδα και η Κύπρος αντιτίθενται σθεναρά στην εξομάλυνση των σχέσεων χωρίς μια "χειρονομία καλής θέλησης" εκ μέρους της Άγκυρας, σημειώνεται.
"Η ισχύς οποιασδήποτε μελλοντικής εταιρικής σχέσης πρέπει να στηρίζεται σε καλές πολιτικές σχέσεις με τα κράτη μέλη μας, και ιδίως σε καλές σχέσεις γειτονίας και σχέσεις με την Κύπρο", δήλωσε η Κος.
Η υφυπουργός για Ευρωπαϊκά Θέματα της Κύπρου, Μαριλένα Ραουνά, δήλωσε στο Politico ότι η προεδρία της χώρας στο Συμβούλιο της ΕΕ "μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία" για τις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας.
Είπε ότι η Κύπρος "έχει υιοθετήσει μια εποικοδομητική στάση. Και περιμένουμε από την Τουρκία να υιοθετήσει επίσης μια εποικοδομητική στάση".
Μέχρι στιγμής, η Άγκυρα δεν έχει δείξει ιδιαίτερη προθυμία να τείνει χείρα φιλίας. Πέρυσι απέρριψε την πρόταση του προέδρου της Κύπρου Νίκου Χριστοδουλίδη να ανοίξει η Τουρκία τα λιμάνια της σε πλοία με κυπριακή σημαία, με αντάλλαγμα την ευκολότερη πρόσβαση σε ευρωπαϊκές βίζες για Τούρκους επιχειρηματίες.
Ωστόσο, η αναδιάρθρωση των γεωπολιτικών και εμπορικών σχέσεων από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ θα μπορούσε να προκαλέσει μια επαναπροσέγγιση Ευρώπης-Τουρκίας.
"Ο κόσμος αλλάζει και η ιστορία επιταχύνεται. Οι σχέσεις Τουρκίας-ΕΕ πρέπει επίσης να προσαρμοστούν", δήλωσε ο πρέσβης της Τουρκίας στην ΕΕ.
"Ο τρόπος με τον οποίο αυτές οι σχέσεις μπορούν να ενισχυθούν είναι η αξιοποίηση των αμοιβαίων συμφερόντων. Ελπίζουμε ότι μπορούμε να αξιοποιήσουμε αυτή τη φιλοσοφία με πολύ συγκεκριμένο τρόπο. Ο στρατηγικός στόχος της Τουρκίας παραμένει η ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση και αυτό πρέπει να είναι το φως που θα καθοδηγεί τις σχέσεις μας".
Η επανέναρξη των διαπραγματεύσεων για την ένταξη στην ΕΕ δεν βρίσκεται ακόμη στα σχέδια της ΕΕ. Ωστόσο, η Κος δήλωσε ότι "πρέπει να δούμε με άλλο μάτι τις σχέσεις μας" με τη χώρα. "Η επίσκεψή μου στην Άγκυρα... έχει ως στόχο την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και τη διερεύνηση του τρόπου με τον οποίο μπορούμε να βελτιώσουμε τις οικονομικές μας σχέσεις προς όφελος και των δύο πλευρών".
