Του Κώστα Ράπτη
Το στρατιωτικό αποτύπωμα της Τουρκίας στη Σομαλία διευρύνεται. Ό,τι ξεκίνησε προ ετών ως επιδεικτική παροχή τουρκικής ανθρωπιστικής βοήθειας προς το κατεξοχήν "αποτυχημένο κράτος” της περιοχής μετατρέπεται πλέον σε μία σχέση εξάρτησης που επεκτείνει το βεληνεκές των τουρκικών φιλοδοξιών πέρα και από τα οράματα του νεο-οθωμανισμού.
Σύμφωνα με ρεπορτάζ του Middle East Eye, η ανάπτυξη τριών τουρκικών μαχητικών F-16 στη Σομαλία "στοχεύει στην προστασία των τουρκικών επενδύσεων σε ενέργεια και λιμάνια”, ενώ ταυτοχρόνως αποτελεί χειρονομία που επιβεβαιώνει την εδαφική ακεραιότητα της αμερικανικής εν μέσω της αναγνώρισης της αποσχισθείσας Σομαλιλάνδης από το Ισραήλ. Κατά το ίδιο ρεπορτάζ, η Τουρκία διαθέτει ήδη οπλισμένα drones και επιθετικά ελικόπτερα στο Μογκαντίσου, το οποίο πρόκειται να αναλάβουν όλο και μεγαλύτερο ρόλο σε αποστολές "καταπολέμησης της τρομοκρατίας”.
Ως γνωστόν, η Τουρκία λειτουργεί μια μεγάλη στρατιωτική βάση στο Μογκαντίσου, ονόματι Turksom, ενώ τουρκικές εταιρείες διαχειρίζονται τόσο το αεροδρόμιο όσο και το λιμάνι της πόλης. Η Άγκυρα έχει επίσης εκπαιδεύσει χιλιάδες Σομαλούς στρατιώτες, που αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα τρίτο του σομαλικού στρατού. Αξίζει δε να σημειωθεί ότι η Τουρκία φέρεται να λαμβάνει το 90% των εσόδων της Σομαλίας από υπεράκτιες δραστηριότητες πετρελαίου και φυσικού αερίου μετά από συμφωνία του καλοκαιριού του 2024.
Συνολικά, αυτή η συλλογή γεγονότων υποδηλώνει πειστικά ότι η Σομαλία έχει γίνει ένα de facto τουρκικό προτεκτοράτο, γεγονός που αυξάνει τα διακυβεύματα στην αντιπαλότητα της Τουρκίας με το Ισραήλ μετά την αναγνώριση της Σομαλιλάνδης από το εβραϊκό κράτος.
Βέβαια η Τουρκία διατηρεί οριοθετημένη την αντιπαράθεσή της με το Ισραήλ, καθώς συνέχισε να επιτρέπει την διέλευση αζερικού πετρελαίου από το έδαφός της προς τους ισραηλινούς λιμένες καθ' όλη τη διάρκεια του πολέμου της Γάζας, και γενικά έχει διαφυλάξει τις διμερείς οικονομικές σχέσεις από τις επιπτώσεις των πολιτικών τριβών.
Παρά ταύτα, η ανάπτυξη των F-16 της Τουρκίας στο Μογκαντίσου μπορεί να θεωρηθεί τμήμα των προετοιμασιών της για μια πιθανή στρατιωτική εκστρατεία εναντίον της Σομαλιλάνδης, της οποίας τα υπεράκτια πετρέλαια και φυσικό αέριο η Άγκυρα θεωρεί δικά της μετά τη συμφωνία της με τη σομαλική κυβέρνηση.
Τη συμμαχία της Τουρκίας με τη Σομαλία θα πρέπει να τη δει κανείς σε συνδυασμό με την αναδυόμενη συμμαχία της Σαουδικής Αραβίας με τη Σομαλία και την Αίγυπτο, καθώς και με τη συμφωνία στρατιωτικής συνεργασίας του περασμένου Σεπτεμβρίου ανάμεσα στο Ριάντ και το Πακιστάν, το οποίο επίσης συνεργάζεται με την Τουρκία και πέρυσι σύναψε το δικό του σύμφωνο ασφαλείας με τη Σομαλία. Και οι πέντε αυτοί εταίροι, για τους οποίους έχει ήδη προκύψει ο δημοσιογραφικός όρος "ισλαμικό ΝΑΤΟ”, βρίσκονται σε αντίθεση με το Ισραήλ για διάφορους λόγους, επομένως έχουν κοινό πολιτικό συμφέρον να βοηθήσουν τη Σομαλία να ανακτήσει τη Σομαλιλάνδη, προκειμένου να καταβάλουν ένα συμβολικό πλήγμα στο εβραϊκό κράτος μέσω αυτών των μέσων.
Οι ΗΠΑ τα γνωρίζουν όλα αυτά, ειδικά επειδή εξακολουθούν να είναι ο κορυφαίος εταίρος της Σομαλίας στην καταπολέμηση της τρομοκρατίας, αλλά δεν έχουν ακόμη αντιδράσει σε αυτή την υπό διαμόρφωση συμμαχία κατά της Σομαλιλάνδης, ούτε στην ανάπτυξη F-16 της Τουρκίας στη Σομαλία. Κατά τον εγκατεστημένο στη Μόσχα Αμερικανό αναλυτή Άντριου Κορύμπκο, αυτό υποδηλώνει σιωπηρή έγκριση (τουλάχιστον προς το παρόν), η οποία κινδυνεύει να οδηγήσει σε δίλημμα ασφαλείας μεταξύ του "ισλαμικού ΝΑΤΟ” και της Αιθιοπίας, της οποίας ο ηγέτης θέλει να διαφοροποιηθεί από την εξάρτηση της χώρας του από το Τζιμπουτί για πρόσβαση στη θάλασσα. Στην εξίσωση θα πρέπει να προστεθεί και η δριμεία αντιπαράθεση της Αιθιοπίας με την Αίγυπτο για τον έλεγχο των πηγών του Νείλου.
Ό,τι προηγουμένως μπορούσε να περιγραφεί ως προσπάθεια τουρκικής περικύκλωσης της Αραβικής Χερσονήσου (με την ανάπτυξη στρατιωτικών δυνάμεων στο Κατάρ, τη Σομαλία και παρ΄ολίγον την νήσο Σουάκιν του Σουδάν στην Ερυθρά Θάλασσα) μετατρέπεται, στο φόντο της αντιπαράθεσης της Σαουδικής Αραβίας και των φίλων της με τα υπερφιλόδοξα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, σε ένα συνεργατικό σχέδιο Άγκυρας-Ριάντ-Καΐρου για την διασφάλιση των θαλασσίων οδών και την απόκρουση του de facto άξονα Τελ Αβίβ-Αμπού Ντάμπι.
Το Τζιμπουτί μπορεί να θεωρηθεί μέρος αυτού του μπλοκ, δεδομένων των πρόσφατων λιμενικών συμφωνιών με τη Σαουδική Αραβία και την Αίγυπτο, ενώ η Ερυθραία και το Σουδάν έχουν ήδη συμμαχήσει με την Αίγυπτο, η οποία έχει επίσης στρατεύματα στη Σομαλία με πρόσχημα την καταπολέμηση της τρομοκρατίας. Το τελικό αποτέλεσμα είναι ότι αναδύεται μια περιφερειακή συμμαχία εναντίον της Σομαλιλάνδης, της οποίας η πιθανή ανακατάληψη από το de facto σομαλικό προτεκτοράτο της Τουρκίας θα οδηγούσε στον έλεγχο από μέρους αυτού του μπλοκ της μόνης εναλλακτικής οδού της Αιθιοπίας προς τη θάλασσα, κάτι που θα μπορούσε στη συνέχεια να οδηγήσει στην υποταγή της.
