Για μεγάλες συγκρούσεις ετοιμάζονται οι ηγέτες της ΕΕ σε ζητήματα που κυμαίνονται από κοινά αμυντικά προγράμματα έως οικονομικές μεταρρυθμίσεις, καθώς η προσπάθεια μείωσης της εξάρτησης της Ευρώπης από την Αμερική του Ντόναλντ Τραμπ φέρνει στην επιφάνεια βαθιές διαφορές μεταξύ των 27 κρατών-μελών του μπλοκ.
Ενόψει της άτυπης Συνόδου Κορυφής των ηγετών την Πέμπτη με επίκεντρο την ανταγωνιστικότητα, οι πρωτεύουσες είχαν δεσμευτεί να επιδείξουν ενότητα και να χαράξουν πορεία προς μεγαλύτερη ευρωπαϊκή αυτονομία, μετά τις απειλές του Αμερικανού προέδρου κατά της Γροιλανδίας, που προκάλεσαν τη σοβαρότερη διατλαντική κρίση των τελευταίων δεκαετιών.
Ωστόσο, καθώς οι ηγέτες προετοιμάζονται για τη Σύνοδο, το ενιαίο αυτό μέτωπο ήδη εμφανίζει ρήγμα -και παλαιές διαφωνίες επανέρχονται στο προσκήνιο αναφορικά με το πώς οι φιλόδοξοι στόχοι για "στρατηγική ανεξαρτησία" μπορούν να μετατραπούν σε συγκεκριμένες δράσεις.
Αν και η συνάντηση δεν αναμένεται να οδηγήσει σε δεσμευτικές αποφάσεις, θα καθορίσει τη γενική πολιτική κατεύθυνση για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η οποία πρόκειται να καταρτίσει προτάσεις ενόψει της επίσημης Συνόδου στα τέλη Μαρτίου, όπως μεταδίδει το Politico.
"Όλοι γύρω από το τραπέζι πρέπει… να αντιμετωπίσουν μια στιγμή αλήθειας", δήλωσε ο Μάνφρεντ Βέμπερ, επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, στα μέλη του οποίου περιλαμβάνονται ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς και η πρόεδρος της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Οι ηγέτες δεν θα πρέπει "να παραπονιούνται ο ένας για τον άλλον", αλλά να κάνουν τη "δουλειά τους" ώστε να ολοκληρωθούν οι μεταρρυθμίσεις, πρόσθεσε.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Εσθονίας, Μάργκους Τσάχκνα, δήλωσε στο Politico πριν από τη Σύνοδο ότι "η Ευρώπη έχει μεγάλη επιρροή. Απλώς πρέπει να μείνουμε ενωμένοι και να λάβουμε αποφάσεις… αντί να γκρινιάζουμε και να παραπονιόμαστε, πρέπει να κατανοήσουμε ότι μέσω της ισχύος η Ευρώπη θα έχει πραγματικά μια σταθερή θέση".
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρόσφατη διαφωνία μεταξύ των ευρωπαϊκών "βαρέων βαρών" Γαλλίας και Γερμανίας, καθώς οι ηγέτες τους συγκρούστηκαν για την άρνηση του Εμανουέλ Μακρόν να εγκρίνει τη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου ΕΕ–Mercosur. Σε συνέντευξη που δημοσιεύθηκε την Τρίτη σε αρκετές ευρωπαϊκές εφημερίδες, ο Γάλλος πρόεδρος υπογράμμισε την ανάγκη για κοινό ευρωπαϊκό δανεισμό προκειμένου να χρηματοδοτηθούν φιλόδοξα βιομηχανικά και αμυντικά σχέδια — πρόταση που απορρίφθηκε άμεσα από τη Γερμανία.
"Θα είδατε τη συνέντευξη του Γάλλου προέδρου που δημοσιεύθηκε σήμερα", δήλωσε ανώτερος Γερμανός κυβερνητικός αξιωματούχος, που μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας. "Πιστεύουμε ότι… αυτό αποσπά κάπως την προσοχή από το ουσιαστικό ζήτημα, δηλαδή ότι αντιμετωπίζουμε πρόβλημα παραγωγικότητας", σημείωσε χαρακτηριστικά.
Άλλες πρωτεύουσες έσπευσαν επίσης να τοποθετηθούν. "Είναι καλό που ο Μακρόν βλέπει την ανάγκη να επενδύσουμε στη μελλοντική οικονομία της Ευρώπης", δήλωσε διπλωμάτης της ΕΕ από μεσαίου μεγέθους χώρα. Ωστόσο, πρόσθεσε, μια τέτοια ώθηση μοιάζει με "θερινό όνειρο", δεδομένων των δυνατοτήτων δαπανών μέσω του μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού της ΕΕ.
Στη συνέντευξή του, ο Μακρόν απείλησε επίσης να αναστείλει ένα γαλλογερμανικό πρόγραμμα για την από κοινού ανάπτυξη άρματος μάχης, έπειτα από ανταλλαγή ευθυνών για την έλλειψη προόδου σε κοινό πρόγραμμα μαχητικού αεροσκάφους. "Μπορείτε να φανταστείτε ότι, αν ο γερμανικός εταίρος αμφισβητήσει το μέλλον του κοινού αεροσκάφους, θα πρέπει κι εμείς να αμφισβητήσουμε το κοινό άρμα"., τόνισε.
Πρόκειται για ένα από τα δεκάδες ρήγματα που έρχονται στο φως ενόψει της άτυπης Συνόδου της Πέμπτης, μέσα από καταιγισμό εγγράφων θέσεων από τις πρωτεύουσες της ΕΕ. Ενώ η Γαλλία προωθεί πολιτικές "Buy European" που θα δίνουν προτεραιότητα στις ευρωπαϊκές βιομηχανίες για επιδοτήσεις και δημόσιες συμβάσεις, οι σκανδιναβικές και βαλτικές χώρες αντέδρασαν με κοινό κείμενο θέσεων, υποστηρίζοντας ότι κάτι τέτοιο θα προσθέσει ανεπιθύμητη πολυπλοκότητα τη στιγμή που η Ευρώπη επιδιώκει απορρύθμιση.
Ταυτόχρονα, η Γερμανία έχει ενώσει τις δυνάμεις της με την Ιταλία για να αναχαιτίσει γαλλικές πρωτοβουλίες, προωθώντας αντ’ αυτού μια ατζέντα με έντονη έμφαση στην απορρύθμιση. Σε κοινό έγγραφο συζήτησης που στηρίζεται από τον Μερτς και την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι, ζητούν "φρένο έκτακτης ανάγκης" στη νέα ευρωπαϊκή νομοθεσία, παρέχοντας στις πρωτεύουσες το δικαίωμα να εμποδίζουν τις Βρυξέλλες από το να προτείνουν νόμους που δεν εγκρίνουν.
Ωστόσο, διπλωμάτες από άλλες χώρες υποστηρίζουν ότι η ώθηση Βερολίνου–Ρώμης χάνει τη μεγάλη εικόνα, που είναι η ανάγκη η Ευρώπη να απεξαρτηθεί από ξένες εξαρτήσεις. "Η απλούστευση (απορρύθμιση) είναι σημαντική", δήλωσε δεύτερος διπλωμάτης της ΕΕ. "Αλλά δεν μπορεί να είναι το άλφα και το ωμέγα της ευρωπαϊκής μας πολιτικής. Η γραφειοκρατία δεν είναι το παν. Πρέπει επειγόντως να σκεφτούμε τις εφοδιαστικές αλυσίδες και πώς θα μειώσουμε τις εξαρτήσεις μας".
Ένας τρίτος διπλωμάτης της ΕΕ το έθεσε ωμά: "Έχουμε τη διάγνωση, έχουμε τη συνταγή, δεν έχουμε πάει στο φαρμακείο".
Ο Τραμπ στο δωμάτιο
Αν αυτές οι διαφωνίες βγαίνουν τώρα στο ψυχρό φως της ημέρας, είναι επειδή οι ηγέτες που επί χρόνια απέφευγαν δύσκολες συζητήσεις για εσωτερικές μεταρρυθμίσεις δεν έχουν πλέον την πολυτέλεια να το κάνουν.
Η Ευρώπη σε "στιγμή Ρουβίκωνα" μετά τις απειλές Τραμπ
Οι απειλές του Τραμπ κατά της Γροιλανδίας προκάλεσαν μια στιγμή αφύπνισης μεταξύ των ηγετών κατά τη διάρκεια μιας έκτακτης συνεδρίασης του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Ιανουάριο, όπου η φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι η Ευρώπη πρέπει πλέον να ακολουθήσει τον δρόμο της ανεξαρτησίας. Αρκετοί διπλωμάτες, ενημερωμένοι για τις συζητήσεις των ηγετών, περιέγραψαν τη σύνοδο ως μια "στιγμή Ρουβίκωνα", από την οποία δεν υπάρχει επιστροφή.
"Χωρίς αύξηση του ΑΕΠ θα είμαστε πραγματικά ευάλωτοι σε εξωτερικά σοκ", δήλωσε ο Πολωνός υπουργός Οικονομικών Αντρέι Ντομάνσκι. Η Επιτροπή και άλλοι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής της ΕΕ, πρόσθεσε, θα πρέπει "να επικεντρωθούν στην ανάπτυξη, στην απορρύθμιση και στο να είναι πιο φιλόδοξοι" — κάτι που οι επικριτές θεωρούν πως γίνεται με υπερβολικά αργούς ρυθμούς και ανεπαρκή ένταση.
Το πρόβλημα είναι ότι η μετατροπή αυτής της ρητορικής σε πράξη συνεπάγεται τεράστιο πολιτικό κόστος για τους ηγέτες. Πράγματι, μεταρρυθμίσεις για την ολοκλήρωση της κατακερματισμένης ενιαίας αγοράς ή για την οικοδόμηση μιας πραγματικά ευρωπαϊκής αποτρεπτικής ικανότητας βρίσκονται στο τραπέζι εδώ και χρόνια — σε ορισμένες περιπτώσεις εδώ και δεκαετίες. Οι ηγέτες συχνά επέλεγαν να τις αγνοούν ευγενικά, καθώς η εφαρμογή τους θα απειλούσε εθνικές βιομηχανίες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η πρόταση για τη δημιουργία Ένωσης Κεφαλαιαγορών.
Η ιδέα της ενοποίησης των κατακερματισμένων κεφαλαιαγορών της ΕΕ, ώστε να δημιουργηθεί μια πολύ μεγαλύτερη δεξαμενή επενδύσιμου κεφαλαίου, διατυπώθηκε για πρώτη φορά πριν από περισσότερο από μια δεκαετία και έχει λάβει τη στήριξη του πρώην προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Μάριο Ντράγκι, ως κρίσιμο βήμα προς την ανεξαρτησία. Ωστόσο, εδώ και χρόνια δεν έχει σημειώσει πρόοδο, λόγω αντιδράσεων από το Βερολίνο και τη Ρώμη, μεταξύ άλλων πρωτευουσών, που μπλοκάρουν την πρωτοβουλία εξαιτίας της απειλής που θεωρούν ότι συνιστά για τις περιφερειακές τράπεζες.
"Κοιτάξτε την Ένωση Κεφαλαιαγορών", δήλωσε ο Βέμπερ του ΕΛΚ. "Η ιδέα, οι πρωτοβουλίες βρίσκονται στο τραπέζι μας εδώ και χρόνια".
Ο "ελέφαντας στο δωμάτιο" όταν οι ηγέτες συγκεντρωθούν την Πέμπτη θα είναι η σχέση της Ευρώπης με την κυβέρνηση Τραμπ.
Παρά τη συναίνεση ως προς την ανάγκη η Ευρώπη να χαράξει τη δική της πορεία, αρκετές χώρες δεν είναι διατεθειμένες να ρισκάρουν την αποξένωση της Ουάσιγκτον — ή να δουν τις εταιρείες τους να εμποδίζονται από το να πωλούν στην αμερικανική αγορά — λόγω προστατευτικών πολιτικών της ΕΕ. Οι σχέσεις μεταξύ Βρυξελλών και Ουάσιγκτον ενδέχεται να επανέλθουν στην κανονικότητα μετά την κρίση της Γροιλανδίας, εκτιμούν ορισμένοι διπλωμάτες.
Ωστόσο, για κάποιους ηγέτες δεν υπάρχει επιστροφή στην προτέρα κατάσταση.
"Καθώς αφήναμε πίσω μας το χειρότερο μέρος της κρίσης [της Γροιλανδίας], υπήρξε μια δειλή μορφή ανακούφισης", δήλωσε ο Μακρόν. "Υπάρχουν απειλές και εκφοβισμοί, και ξαφνικά η Ουάσιγκτον υποχωρεί και νομίζουμε ότι όλα τελείωσαν. Αλλά μην το πιστεύετε ούτε για ένα δευτερόλεπτο… κάθε μέρα υπάρχουν νέες απειλές".
