Του Χάρη Φλουδόπουλου
Η συζήτηση που μέχρι πρότινος γινόταν κυρίως "στα παρασκήνια" – και αφορούσε το κατά πόσο το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών (EU ETS) επιβαρύνει υπέρμετρα το κόστος ενέργειας και την ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας – βγήκε πλέον ανοιχτά στο τραπέζι των ηγετών. Στο άτυπο ευρωπαϊκό ραντεβού στο Βέλγιο, οι τοποθετήσεις υπέρ και κατά του ETS ήταν τόσο καθαρές ώστε ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, παραδέχτηκε δημοσίως ότι οι "27" είναι διχασμένοι: υπάρχουν ηγέτες που "δεν το θέλουν" και άλλοι που σηκώθηκαν για να το υπερασπιστούν, προαναγγέλλοντας συνέχιση της συζήτησης.
Η πολιτική αυτή τριβή αποτυπώθηκε αμέσως και στις αγορές άνθρακα, με τις τιμές των ευρωπαϊκών δικαιωμάτων (EUAs) να δέχονται ισχυρή πίεση τις τελευταίες ημέρες, καθώς οι επενδυτές άρχισαν να τιμολογούν έναν νέο – και μέχρι πρότινος "αδιανόητο" – κίνδυνο: τον κίνδυνο πολιτικής παρέμβασης στον πυρήνα του ETS.
Η αγορά "ψήφισε" πτώση
Το sell-off κορυφώθηκε την Πέμπτη 12 Φεβρουαρίου, όταν ο benchmark ευρωπαϊκός άνθρακας υποχώρησε περίπου 7% μέσα σε μία συνεδρίαση, πέφτοντας κοντά στα €73,08/τόνο, στο χαμηλότερο επίπεδο από τον Αύγουστο. Την επόμενη ημέρα (13 Φεβρουαρίου) η αγορά δοκίμασε ακόμη χαμηλότερα επίπεδα, με τις τιμές να υποχωρούν στα €70–72/τόνο.
Σε εβδομαδιαία βάση, οι τιμές εμφανίζονται πάνω από 8% χαμηλότερα σε σχέση με την Παρασκευή 6 Φεβρουαρίου, δηλαδή μια κίνηση της τάξης των €6–€7/τόνο μέσα σε λίγες ημέρες.
Με άλλα λόγια, η αγορά "έκοψε" απότομα ένα κομμάτι της αξίας της, όχι επειδή άλλαξε ξαφνικά η προσφορά/ζήτηση εκπομπών, αλλά επειδή άλλαξε το πολιτικό αφήγημα γύρω από τους κανόνες.
Πολιτική αβεβαιότητα
Καταλύτη για την απότομη διόρθωση αποτέλεσαν οι δημόσιες επισημάνσεις του Γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος έθεσε ζήτημα αναθεώρησης ή ακόμη και αναβολής/"παγώματος" πτυχών του ETS εάν κριθεί ότι πλήττει την ευρωπαϊκή βιομηχανία στην πράξη. Αυτή η γραμμή –ότι δηλαδή το ETS πρέπει να "ξαναδειχθεί" με κριτήριο την ανταγωνιστικότητα– λειτούργησε σαν σήμα κινδύνου προς τους traders: αν το πολιτικό ρίσκο ανέβει, τότε το risk premium στις τιμές άνθρακα μπορεί να εξατμιστεί γρήγορα.
Παράλληλα, η συζήτηση "άνοιξε" και από άλλους ηγέτες με πιο σκληρές αιχμές: στο δημόσιο διάλογο επανήλθαν ιδέες όπως πλαφόν τιμής (π.χ. στα €30/τόνο) ή ευρύτερες παρεμβάσεις για να "ανασάνει" η βιομηχανία. Όσο τέτοιες προτάσεις ακούγονται σε επίπεδο κορυφής, η αγορά τις αντιμετωπίζει ως πιθανότητα – έστω και μικρή – που αρκεί για να πιέσει τις τιμές.
Η άμυνα της φον ντερ Λάιεν
Απέναντι σε αυτό το κύμα αμφισβήτησης, η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν επέλεξε να σηκώσει το βάρος της πολιτικής υπεράσπισης του ETS, επιμένοντας ότι είναι εργαλείο που συνδυάζει απανθρακοποίηση και ανάπτυξη.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε, οι εκπομπές στους κλάδους που καλύπτει το ETS (ηλεκτροπαραγωγή, βαριά βιομηχανία κ.ά.) έχουν μειωθεί σημαντικά από το 2005, ενώ οι ίδιοι κλάδοι αναπτύχθηκαν σωρευτικά στην ίδια περίοδο – επιχείρημα που χρησιμοποιεί για να δείξει ότι "η απανθρακοποίηση και η ανάπτυξη μπορούν να πάνε μαζί".
Επιπλέον, τόνισε ότι το ETS έχει δημιουργήσει μια ολόκληρη "αλυσίδα" επενδύσεων σε καθαρές τεχνολογίες, και ότι η βιομηχανία clean tech είναι πλέον ιδιαίτερα ενεργή υπέρ της διατήρησης της πορείας προς το 2050, ώστε να βγουν οι επενδύσεις.
Η φον ντερ Λάιεν επιχείρησε επίσης να "αποσυνδέσει" το ETS από την καθημερινή τιμή ενέργειας, λέγοντας ότι οι τιμές καθοδηγούνται κυρίως από το κόστος καυσίμων (π.χ. φυσικό αέριο), τα δίκτυα και τους εθνικούς φόρους/χρεώσεις – και όχι από τον άνθρακα. Ταυτόχρονα όμως αναγνώρισε ότι ο βαθμός επίδρασης διαφέρει ανά χώρα, κάτι που εξηγεί γιατί ορισμένα κράτη-μέλη νιώθουν πιο έντονα το "αποτύπωμα" του ETS στους λογαριασμούς και στην ανταγωνιστικότητα.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η επικείμενη σύσταση της Κομισιόν προς τις κυβερνήσεις για αξιοποίηση των "ευελιξιών" ώστε να μειωθούν φόροι και επιβαρύνσεις στο ρεύμα, ως άμεση ανακούφιση.
Αναθεώρηση ETS μέσα στο 2026 και "πακέτο" 2040
Παρότι οι αγορές αντέδρασαν σαν να ξεκινά μια άμεση πολιτική μάχη, η Κομισιόν υπενθυμίζει ότι έτσι κι αλλιώς επίκειται θεσμική αξιολόγηση/αναθεώρηση του ETS μέσα στο 2026, στο πλαίσιο της ευρύτερης ευθυγράμμισης της ενεργειακής και κλιματικής νομοθεσίας με τον στόχο του 2040 (μείωση εκπομπών κατά 90% έναντι του 1990). Πηγές μιλούν για χρονικό ορόσημο μέσα στο καλοκαίρι (Ιούλιο).
Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι αν θα γίνει "review" — αλλά τι χαρακτήρα θα πάρει: τεχνική προσαρμογή για να υπηρετηθεί ο στόχος του 2040 ή πολιτική "επανεκκίνηση" με στόχο την άμεση μείωση κόστους για βιομηχανία και νοικοκυριά.
Σε κάθε περίπτωση για χρόνια, το ETS αντιμετωπιζόταν ως ο ακρογωνιαίος λίθος της ευρωπαϊκής κλιματικής αρχιτεκτονικής: η αγορά που κάνει το CO₂ ακριβό και αναγκάζει τη μετάβαση. Οι τελευταίες ημέρες δείχνουν ότι, υπό την πίεση της ανταγωνιστικότητας και των κοινωνικών/βιομηχανικών αντοχών, αυτό το "θεμέλιο" περνά σε φάση ανοιχτής πολιτικής διαπραγμάτευσης.
