Του Κώστα Ράπτη
Το Πεκίνο δεν δείχνει να εντυπωσιάζεται από την μεγάλη εκλογική νίκη την οποία εξασφάλισε η νέα πρωθυπουργός της Ιαπωνίας Σανάε Τακαΐτσι. Αντιθέτως, σκληραίνει τη στάση του απέναντι στο Τόκιο, καταδεικνύοντας ότι η ιαπωνική ροπή προς την στρατιωτική ενδυνάμωση δεν θα μείνει αναπάντητη.
Την Τρίτη, το υπουργείο Εμπορίου της Κίνας απαγόρευσε, με άμεση εφαρμογή, την εξαγωγή ειδών διπλής χρήσης (συνάμει πολιτικής και στρατιωτικής) σε 20 ιαπωνικές οντότητες και έθεσε άλλες 20 σε λίστα παρακολούθησης. Εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών, δήλωσε ότι τα μέτρα αποσκοπούν στον τερματισμό "των προσπαθειών της Ιαπωνίας να επαναστρατιωτικοποιηθεί και να αποκτήσει πυρηνικά όπλα”.
Τον περασμένο Νοέμβριο, λίγο μετά την ανάρρησή της στην εξουσία, η Τακαΐτσι προκάλεσε διπλωματικό επεισόδιο δηλώνοντας ενώπιον του κοινοβουλίου της ότι τυχόν στρατιωτική δράση της Κίνας κατά της Ταϊβάν θα αποτελούσε "υπαρξιακή απειλή” για την Ιαπωνία. Έκτοτε, η κινεζική ηγεσία δεν χάνει την ευκαιρία να αποστέλλει τα κατάλληλα μηνύματα στην νέα πρωθυπουργό.
Ήδη τον Ιανουάριο, η Κίνα περιόρισε τις εξαγωγές στην Ιαπωνία σπάνιων γαιών, μαγνητών και άλλων υλικών που δύνανται να χρησιμοποιηθούν στην παραγωγή όπλων.
Επιπλέον, ο αριθμός των Κινέζων τουριστών που επισκέπτονται την γείτονα έχει μειωθεί περίπου στο μισό, πολιτιστικές εκδηλώσεις έχουν ακυρωθεί, ενώ δεν έμεινε αλώβητη και η "διπλωματία των πάντα”, καθώς οι δύο τελευταίοι εκπρόσωποι του συμπαθούς απειλούμενου είδους που είχαν δωρηθεί στην Ιαπωνία, έχουν επιστραφεί στην Κίνα χωρίς να έχει προγραμματισθεί αντικατάστασή τους.
Αρκετοί Ιάπωνες αξιωματούχοι και σχολιαστές πίστευαν ότι η συντριπτική νίκη της Τακαΐτσι στις εκλογές της 8ης Φεβρουαρίου θα μπορούσε να ενισχύσει το κύρος της στις σχέσεις της με την Κίνα. Ωστόσο, η πραγματικότητα τους διαψεύδει.
Είναι προφανές ότι η χώρα του Σι Τζινπινγκ δεν θα δίσταζε να προχωρήσει σε μια τέτοια επίδειξη δύναμης έναντι της Ιαπωνίας όταν έχει ήδη χρησιμοποιήσει το όπλο της απαγόρευσης εξαγωγών σπανιών γαιών απέναντι στις ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του εμπορικού μπρα-ντε-φερ με τον Ντόναλντ Τραμπ.
Τα χθεσινά μέτρα θέτουν στο στόχαστρό τους 18 ιαπωνικές εταιρείες (ανάμεσά τους "εθνικούς πρωταθλητές”, όπως οι κορυφαίοι αμυντικοί εργολάβοι Mitsubishi Heavy Industries και Kawasaki Heavy Industries, κολοσσοί των επικοινωνιών και της πληροφορικής όπως η Fujitsu και η NEC, αλλά και η Japan Marine United, δεύτερη μεγαλύτερη ναυπηγική εταιρεία της χώρας) καθώς και την Εθνική Ακαδημία Άμυνας της Ιαπωνίας και την Ιαπωνική Υπηρεσία Αεροδιαστημικής Εξερεύνησης. Επιπροσθέτως, άλλες 20 ιαπωνικές οντότητες τοποθετήθηκαν στη λίστα παρακολούθησης, καθώς οι τελικές χρήσεις ειδών διπλής χρήσης δεν μπορούν να επαληθευτούν: σε αυτούς περιλαμβάνονται η αυτοκινητοβιομηχανία και η αεροδιαστημική εταιρεία Subaru, η πετρελαϊκή εταιρεία Eneos, ο κατασκευαστής ηλεκτρονικών εξαρτημάτων TDK, διάφοροι κατασκευαστές ηλεκτρονικού εξοπλισμού, εμπορικές εταιρείες και οι θυγατρικές τους, η Mitsubishi Materials και το Ινστιτούτο Επιστημών του Τόκιο.
Οι δύο λίστες είναι, στην πραγματικότητα, αρκετά εκτενείς, καλύπτοντας τις χερσαίες, ναυτικές, αεροπορικές και διαστημικές δυνάμεις της Ιαπωνίας. Από την άλλη πλευρά, το υπουργείο Εμπορίου της Κίνας υποστηρίζει ούτε λίγο ούτε πολύ ότι "οι νόμιμες αυτές ενέργειες στοχεύουν μόνο σε έναν μικρό αριθμό ιαπωνικών οντοτήτων” και ότι "τα σχετικά μέτρα στοχεύουν σε είδη διπλής χρήσης και δεν επηρεάζουν τις κανονικές οικονομικές ανταλλαγές μεταξύ Κίνας και Ιαπωνίας”, άρα "οι έντιμες και νομοταγείς ιαπωνικές οντότητες δεν έχουν λόγο να ανησυχούν”.
Η ιαπωνική κυβέρνηση διαμαρτυρήθηκε έντονα για τις νέες κυρώσεις και απαίτησε την άρση τους. Ο αναπληρωτής γραμματέας του υπουργικού συμβουλίου της Τακαΐτσι, Κέι Σάτο, δήλωσε στους δημοσιογράφους ότι οι κινεζικές κυρώσεις ήταν "απολύτως απαράδεκτες και εξαιρετικά λυπηρές”, προσθέτοντας ότι "η ιαπωνική κυβέρνηση θα αξιολογήσει τον πιθανό αντίκτυπο και θα εξετάσει τις απαραίτητες απαντήσεις”.
Είναι πάντως δύσκολο να φανταστεί κανείς πώς η Ιαπωνία θα μπορούσε να αναγκάσει την Κίνα να αλλάξει πορεία, αλλά και πώς η Τακαΐτσι θα υπαναχωρήσει από την έντονα φιλοταϊβανέζικη και αντικινεζική της θέση.
Εν τω μεταξύ, η επιχειρηματική κοινότητα της Ιαπωνίας ανησυχεί ολοένα και περισσότερο ότι μπορεί να πέσει θύμα πολιτικών παιγνίων. Επικαλούμενη "συγκεχυμένους” Ιάπωνες κυβερνητικούς αξιωματούχους, η εφημερίδα Asahi Shimbun ανέφερε ότι "δεν είναι σαφές πώς θα εφαρμοστεί ρο μέτρο, καθώς δεν είναι γνωστές οι λεπτομέρειες”. Έτερο άρθρο που δημοσιεύθηκε από το Jiji Press τόνισε την επικείμενη κρίση "μηδενικών πολιτικών και οικονομικών ανταλλαγών” στις σχέσεις Ιαπωνίας-Κίνας, καθώς οι πληγείσες ιαπωνικές εταιρείες, θα αντιμετωπίσουν, εάν έχουν βάσεις στην Κίνα, σημαντικές διαταραχές στις τοπικές προμήθειες, την παραγωγή και τη ναυτιλία.
Σύμφωνα με την Nikkei Shimbun, μια ιαπωνική εταιρεία που υπόκειται σε έλεγχο δήλωσε: "Προμηθευόμαστε σημαντικό αριθμό εξαρτημάτων κινεζικής κατασκευής. Εάν οι εισαγωγές καταστούν αδύνατες, ο αντίκτυπος θα είναι σημαντικός”. Η έκθεση σημείωσε ότι επειδή πολλές ιαπωνικές εταιρείες βασίζονται στην προμήθεια φθηνών πρώτων υλών, όπως ο χάλυβας, από την Κίνα, οι προσαρμογές στις αλυσίδες εφοδιασμού τους έχουν καταστεί αναπόφευκτες.
Ο Xiang Haoyu, ερευνητής στο Κινεζικό Ινστιτούτο Διεθνών Σπουδών, δήλωσε στους Global Times (αγγλόφωνο οιονεί όργανο του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας) ότι η ανησυχία των ιαπωνικών εταιρειών πηγάζει από διπλά πρακτικά διλήμματα: αφενός, η λειτουργική ασάφεια στον ορισμό των ειδών διπλής χρήσης δημιουργεί αυξανόμενο κόστος συμμόρφωσης και διαταραγμένο σχεδιασμό της εφοδιαστικής αλυσίδας και αφετέρου η μεγάλη εξάρτηση της Ιαπωνίας από την Κίνα για κρίσιμες πρώτες ύλες όπως οι σπάνιες γαίες αφήνει λίγες βραχυπρόθεσμες εναλλακτικές λύσεις.
Ο Τζούνια Ογκάουα, ηγέτης της ιαπωνικής αντιπολίτευσης, εξέφρασε επίσης την Τρίτη την ανησυχία του για τον έλεγχο των εξαγωγών της Κίνας, λέγοντας ότι η Τακαΐτσι έχει την ευθύνη να αμβλύνει τις εντάσεις.
Είναι πάντως χαρακτηριστικό ότι το Πεκίνο διαβάζει τις τρέχουσες εξελίξεις υπό το πρίσμα της διακύβευσης του κεκτημένου του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.
Απαντώντας σε αναφορές ότι το κυβερνών Φιλελεύθερο Δημοκρατικό Κόμμα της Ιαπωνίας ζητεί χαλάρωση των περιορισμών στις εξαγωγές όπλων, η εκπρόσωπος του κινεζικού υπουργείου Εξωτερικών, Μάο Νινγκ, δήλωσε σήμερα κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου: "Οι στρατιωτικές ενέργειες της Ιαπωνίας παρακολουθούνταν πάντα στενά από τους Ασιάτες γείτονες και τη διεθνή κοινότητα λόγω του ιστορικού επιθετικότητάς της. Η Μάο κατηγόρησε τη δεξιά της Ιαπωνίας ότι επιδιώκει να διαλύσει το νομικό πλαίσιο που εγκαθιδρύθηκε μεταπολεμικά και τόνισε: "Αυτές οι κινήσεις μαρτυρούν φιλοδοξίες για απελευθέρωση από τους περιορισμούς της διεθνούς τάξης και για επιδίωξη επαναστρατιωτικοποίησης”. Η εκπρόσωπος ζήτησε συλλογική δράση για τη διατήρηση των αποτελεσμάτων της νίκης των Συμμάχων και τη διατήρηση της τρέχουσας ισορροπίας ασφαλείας της Ασίας.
