Πώς ΗΠΑ και Ισραήλ αρχίζουν να χάνουν την πρωτοβουλία των κινήσεων στη Μέση Ανατολή

Λίγοι αμφιβάλλουν ότι στις πρώτες ημέρες του νέου πολέμου στη Μέση Ανατολή, η πρωτοβουλία ανήκε στις ΗΠΑ και το συμμαχικό τους Ισραήλ. Ωστόσο, πλέον αυτό μοιάζει όλο και λιγότερο να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

Ο Μοχσέν Ρεζαεΐ, ανώτατο στέλεχος του Στρατού των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης του Ιράν, δήλωσε την Κυριακή ότι "το τέλος του πολέμου είναι στα χέρια μας" και κάλεσε σε απόσυρση των αμερικανικών δυνάμεων από τον Κόλπο και αποζημίωση για τις ζημιές που προκάλεσε η επίθεση στη χώρα του.

Πριν από τρεις εβδομάδες, φαινόταν απίθανο ανώτεροι Ιρανοί αξιωματούχοι να ακούγονται τόσο σίγουροι.

Η σύγκρουση άρχισε με μια αιφνιδιαστική επίθεση του Ισραήλ που κόστισε τη ζωή στον ανώτατο ηγέτη του Ιράν, αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Τα αμερικανικά και ισραηλινά πολεμικά αεροσκάφη απέδειξαν στη συνέχεια ότι μπορούσαν να επιχειρούν ανενόχλητα πάνω από το Ιράν, αξιοποιώντας μεγάλα αποθέματα πληροφοριών για να πλήξουν χιλιάδες στόχους. Οι μόνοι θάνατοι Αμερικανικών στρατιωτικών προκλήθηκαν αρχικά από φίλια πυρά.

Το Ιράν απάντησε με εκτοξεύσεις πυραύλων και drones προς το Ισραήλ, τα οποία σε μεγάλο μέρος τους αναχαιτίζονται από τα συστήματα αεράμυνας του Ισραήλ. Μέχρι στιγμής, 12 άτομα έχουν σκοτωθεί στο Ισραήλ από επιθέσεις του Ιράν. Ο απολογισμός είναι ακόμα σημαντικά χαμηλότερος από την πολύ συντομότερη σύγκρουση μεταξύ των δύο χωρών πέρυσι.

Οι χώρες του Κόλπου τα πήγαν λιγότερο καλά όταν δέχθηκαν επιθέσεις από το Ιράν, αλλά κατάφεραν να προστατεύσουν τους πολίτες και τις υποδομές τους από οποιαδήποτε καταστροφική ζημιά. Κινδυνεύουν ωστόσο να δουν να εξαντλούνται τα αποθέματά τους σε κρίσιμους πυραύλους αναχαίτισης, ενώ η φήμη τους ως όασης ηρεμίας, πολυτέλειας και πλούτου είναι πλέον κατεστραμμένη.

Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ αποδεικνύουν καθημερινά την τεράστια συμβατική στρατιωτική τους υπεροχή με περισσότερους πλήγματα κατά του Ιράν, αλλά φαίνεται ότι η πρωτοβουλία "γλιστρά" από τα χέρια τους.

Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει δώσει πολλά χρονοδιαγράμματα για τη διάρκεια της σύγκρουσης, ωστόσο τις τελευταίες ημέρες έχει υποστηρίξει ότι αυτή θα τελειώσει μόνο όταν το Ιράν αναγκαστεί να κάνει παραχωρήσεις. Πολλοί αναλυτές πιστεύουν ότι οι ΗΠΑ παγιδεύονται σε έναν πολύ πιο μακροχρόνιο πόλεμο απ' όσο ήθελαν.

Η κρίσιμη αλλαγή υπήρξε το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, μέσω του οποίου διακινείται το 1/5 του πετρελαίου και του φυσικού αερίου του κόσμου. Αυτό έχει προκαλέσει σοκ στην παγκόσμια οικονομία, εκτοξεύοντας τις τιμές του πετρελαίου και αυξάνοντας τις τιμές στα πρατήρια καυσίμων. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ δέχεται τώρα εγχώρια και διεθνή πίεση για να τερματίσει γρήγορα τις εχθροπραξίες.

Ο Ντάνι Όρμπαχ, καθηγητής στρατιωτικής ιστορίας στο Εβραϊκό Πανεπιστήμιο της Ιερουσαλήμ, υποστήριξε ωστόσο ότι το Ισραήλ και οι ΗΠΑ εξακολουθούν να καθοδηγούν την δυναμική του πολέμου.

"Η κατοχή της πρωτοβουλίας σημαίνει ότι θέτεις την ατζέντα... το Ιράν εξαντλεί τους εκτοξευτές πυραύλων του... οπότε το μόνο που απομένει για την Τεχεράνη είναι να κλιμακώσει τη σύγκρουση και να ελπίζει ότι κάπως θα σταματήσει. Γι' αυτό επιτέθηκε στα κράτη του Κόλπου και έκλεισε τα Στενά του Ορμούζ", σημειώνει.

Ορισμένοι έχουν υποθέσει ότι ο Τραμπ μπορεί να διατάξει τους Αμερικανούς πεζοναύτες που κατευθύνονται προς τη Μέση Ανατολή να καταλάβουν το νησί Χαργκ, το κύριο κέντρο εξαγωγής πετρελαίου του Ιράν, για να ασκήσουν πίεση στην Τεχεράνη. Ωστόσο οι πεζοναύτες δεν θα φτάσουν εκεί για τουλάχιστον ακόμη δύο εβδομάδες.

Ο Τραμπ μπορεί επίσης να διατάξει την καταστροφή των εγκαταστάσεων πετρελαίου στο Χαργκ, εξουδετερώνοντας την οικονομία του Ιράν για τα επόμενα χρόνια. Μέχρι στιγμής, μόνο στρατιωτικοί στόχοι έχουν πληγεί εκεί, μια επιλογή που έγινε "από ευγένεια", είπε ο Τραμπ το Σάββατο.

"Το Ιράν εξαρτάται από την απόφαση των ΗΠΑ αν θα ανατινάξουν ή όχι την οικονομία τους. Δεν υπάρχει ισότητα μεταξύ των εμπόλεμων μερών", είπε ο Όρμπαχ.

Υποχωρούν οι ελπίδες για κατάρρευση του ισλαμιστικού καθεστώτος

Άλλοι αναλυτές, πάντως, διαφωνούν. Ο Πίτερ Νόιμαν, καθηγητής σπουδών ασφαλείας στο King’s College του Λονδίνου, δήλωσε ότι το Ιράν έχει παίξει ένα κακό χαρτί με επιτυχία.

"Για αρκετές μέρες τώρα, οι ΗΠΑ προσπαθούν να βρουν μια καλή απάντηση για τα κλειστά στενά του Ορμούζ, κάτι που σαφώς δεν περίμεναν... Νομίζω ότι οι Ιρανοί έχουν τώρα την πρωτοβουλία", λέει ο Νόιμαν.

Ο Τραμπ έχει καλέσει άλλες χώρες να στείλουν πολεμικά πλοία για να συμμετάσχουν στην προσπάθεια των ΗΠΑ να ανοίξουν ξανά τον Στενό. Καμία δεν έχει αποδεχθεί μέχρι στιγμής - και οι περισσότεροι αναλυτές λένε ότι μια τέτοια προσπάθεια θα ήταν γεμάτη κινδύνους. Όχι μόνο η προστασία εκατοντάδων τάνκερ θα απαιτούσε τη διάθεση τεράστιων στρατιωτικών πόρων, αλλά δεν θα μπορούσε ποτέ να εγγυηθεί πλήρη ασφάλεια για τη ναυσιπλοΐα. Ακόμη και μόνον ένας ιρανικός πύραυλος, μια νάρκη ή ένα μικρό σκάφος γεμάτο εκρηκτικά θα μπορούσε να έχει καταστρεπτική επίδραση.

Αυτό υποδηλώνει ότι η απόφαση για το άνοιγμα των Στενών θα πρέπει να ληφθεί στην Τεχεράνη. Υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία που να δείχνουν ότι η σημερινή ηγεσία του Ιράν είναι διατεθειμένη να κάνει οτιδήποτε για να μετριάσει την απειλή για την παγκόσμια οικονομία ή ότι η αλλαγή καθεστώτος που ήλπιζαν να επιφέρουν το Ισραήλ και οι ΗΠΑ θα είναι άμεση.

Ο Νόιμαν προσθέτει: "Παρά την μεγάλη επιτυχία στην καταστροφή στρατιωτικής και οικονομικής υποδομής στο Ιράν, αυτό δεν είχε το επιθυμητό πολιτικό αποτέλεσμα. Το καθεστώς φαίνεται αδύναμο, αλλά σταθερό".

Ισραηλινοί σχολιαστές την Κυριακή έκαναν λόγο για κυβερνητικές προσπάθειες να μειωθούν οι προσδοκίες που δημιουργήθηκαν στην αρχή του πολέμου. Ο Γιοάβ Λίμορ έγραψε στην εφημερίδα Israel Hayom ότι οι αξιωματούχοι πιστεύουν ότι η αλλαγή καθεστώτος είναι λιγότερο πιθανή έκαναν λόγο για "το ισχυρό χέρι που διατηρεί το καθεστώς στις δυνάμεις ασφαλείας και την αμείλικτη καταστολή που τρόμαξε βαθιά τον ιρανικό πληθυσμό".

Οι συγκρούσεις - "δορυφόροι"

Μέσα σε αυτήν την κλιμακούμενη περιφερειακή κρίση, ωστόσο, άλλες μικρότερες συγκρούσεις μπορεί να ακολουθήσουν τις δικές τους δυναμικές.

Οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ εξακολουθούν να φαίνονται απρόθυμες να δεσμευτούν πλήρως στην υπεράσπιση του Ιράν, ενώ οι Χούθι στην Υεμένη δεν έχουν εισέλθει ακόμα στις εχθροπραξίες.

Στον Λίβανο, η Χεζμπολάχ εξέπληξε το Ισραήλ ζητώντας εκδίκηση για τον θάνατο του Χαμενεΐ με μια σειρά από εκτεταμένες επιθέσεις με πυραύλους και drones. Από τότε, το ισλαμιστικό κίνημα συνέχισε να εκτοξεύει πυραύλους ενάντια στο βόρειο Ισραήλ, αποκαλύπτοντας μια δύναμη που κανείς αναλυτής δεν περίμενε ότι διατηρούσε ακόμη.

Το Ισραήλ απάντησε με μια μαζική αεροπορική εκστρατεία που σκότωσε πάνω από 800 ανθρώπους και ανάγκασε περίπου 800.000 άτομα να εκτοπιστούν.

Ο Ντέιβιντ Γούντ, αναλυτής για τον Λίβανο στον διεθνή οργανισμό Crisis Group, δήλωσε ότι η Χεζμπολάχ δεν έχει τα ίδια χαρτιά με τους Ιρανούς.

"Το Ισραήλ έχει σαφή και φιλόδοξο στόχο να εξαλείψει τη Χεζμπολάχ ως απειλή για την εθνική του ασφάλεια, αν και οι τρόποι για να το πετύχει είναι ασαφείς. Η Χεζμπολάχ έχει έναν σαφή στόχο: να επιβιώσει", δήλωσε ο Γούντ. "Η Χεζμπολάχ μπορεί να εξέπληξε ακόμα και τους Ισραηλινούς στην αρχή της σύγκρουσης, αλλά δεν πρέπει να υποθέσουμε ότι θα μπορέσει να διατηρήσει αυτό το πλεονέκτημα σε βάθος χρόνου δεδομένης της τεράστιας στρατιωτικής υπεροχής του Ισραήλ".