Του Κώστα Ράπτη
Ο Ρέι Ντάλιο, ιδρυτής της Bridgewater Associates, ενός από τα μεγαλύτερα hedge funds στον κόσμο, έχει προσωπική περιουσία 20 δισ. δολαρίων (κατατασσόμενος 128ος στη λίστα δισεκατομμυριούχων του Bloomberg). Έχει επίσης φιλοδοξίες διανοητή, εκδίδοντας, μεταξύ άλλων, το 2021 το βιβλίο Principles for Dealing with the Changing World Order: Why Nations Succeed and Fail (Αρχές αντιμετώπισης της μεταβαλλόμενης διεθνούς τάξης πραγμάτων: Γιατί τα Έθνη Επιτυγχάνουν και Αποτυγχάνουν). Σε εκτενή ανάρτησή του στο Χ επισημαίνει γιατί, στον τρέχοντα πόλεμο στον Περσικό Κόλπο, διακυβεύεται όλη η μετά το 1945 αμερικανοκεντρική τάξη πραγμάτων και γιατί ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ αποτελεί την "τελική μάχη”.
Συνεχής ενημέρωση για τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή στο Liveblog του Capital.gr
Αν, σημειώνει ο Ντάλιο, το Ιράν παραμείνει με τον έλεγχο του ποιος μπορεί να περάσει από το Στενό του Ορμούζ ή ακόμη και με την ισχύ να διαπραγματευτεί, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα κριθεί ότι έχασαν τον πόλεμο και το Ιράν θα κριθεί ότι νίκησε.
Αυτό συμβαίνει επειδή το να ελέγχει το Ιράν το Στενό του Ορμούζ για να το χρησιμοποιεί ως όπλο θα αποτελούσε σαφή απόδειξη ότι οι ΗΠΑ δεν έχουν τη δύναμη να διορθώσουν αυτήν την κατάσταση. Οι συνέπειες του να επιτραπεί στο Ιράν να κλείσει το σημαντικότερο στενό στον κόσμο, το δικαίωμα διέλευσης μέσω του οποίου πρέπει να διασφαλιστεί πάση θυσία, θα ήταν εξαιρετικά επιζήμιες για τις Ηνωμένες Πολιτείες, τους συμμάχους τους στην περιοχή (ειδικά τους συμμάχους του Κόλπου), τις χώρες που εξαρτώνται περισσότερο από τη ροή πετρελαίου, την παγκόσμια οικονομία και την παγκόσμια τάξη.
Εάν ο Ντόναλντ Τραμπ και οι ΗΠΑ δεν κερδίσουν αυτόν τον πόλεμο (με τη νίκη να μετριέται εύκολα από το αν μπορούν να διασφαλίσουν ασφαλή διέλευση από το Στενό του Ορμούζ) θα θεωρηθεί επίσης ότι έχουν προκαλέσει μια καταστροφική κατάσταση που δεν θα μπορούσαν να διορθώσουν. Όποιος κι αν είναι ο λόγος που οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν κερδίζουν τον έλεγχο του Ορμούζ, είτε επειδή η αντιπολεμική πολιτική απειλεί τον πολιτικό έλεγχο του προέδρου Τραμπ ενόψει των επερχόμενων ενδιάμεσων εκλογών και αυτός το φοβάται, είτε επειδή ο ίδιος και το αμερικανικό εκλογικό σώμα δεν είναι πρόθυμοι να υποστούν τις απώλειες ζωών και χρημάτων που απαιτούνται για να κερδίσουν αυτόν τον πόλεμο, είτε επειδή οι ΗΠΑ δεν έχουν τη στρατιωτική δύναμη για να αποκτήσουν και να διατηρήσουν τον έλεγχο, είτε επειδή δεν μπορούν να συγκεντρώσουν άλλες χώρες σε μια κοινοπραξία για να κρατήσουν αυτό το στενό ανοιχτό – δεν έχει σημασία. Ο πρόεδρος Τραμπ και οι ΗΠΑ θα έχουν χάσει.
Η ανάγνωση της ιστορίας και η αίσθηση του τι συμβαίνει τώρα οδηγεί στο συμπέρασμα ότι αν οι ΗΠΑ έχαναν με αυτόν τον τρόπο, θα υπήρχε σημαντικός κίνδυνος η απώλεια του ελέγχου του Ορμούζ να είναι για τις Ηνωμένες Πολιτείες ό,τι ήταν η κρίση της διώρυγας του Σουέζ για τη Μεγάλη Βρετανία (το 1956) και ανάλογες ήττες για την Ολλανδική Αυτοκρατορία τον 18ο αιώνα και την Ισπανική Αυτοκρατορία τον 17ο αιώνα. Το μοτίβο των γεγονότων που οδηγεί στην κατάρρευση των αυτοκρατοριών είναι σχεδόν πάντα το ίδιο. Υπάρχουν αμέτρητες περιπτώσεις στις οποίες μια θεωρούμενη μικρότερη δύναμη αμφισβητεί την κορυφαία παγκόσμια δύναμη για τον έλεγχο μιας κρίσιμης εμπορικής διαδρομής (π.χ., ο έλεγχος της Διώρυγας του Σουέζ από τη Μεγάλη Βρετανία αμφισβητείται από την Αίγυπτο). Σε αυτές τις περιπτώσεις, η κυρίαρχη δύναμη (π.χ., η Μεγάλη Βρετανία) απειλεί τη μικρότερη δύναμη (π.χ., την Αίγυπτο) να ανοίξει τη διαδρομή, και όλοι παρακολουθούν και αλλάζουν τις προσεγγίσεις τους σε αυτές τις χώρες και πού πηγαίνουν τα χρήματά τους με βάση το τι συμβαίνει.
Αυτή η αποφασιστική "τελική μάχη", που καθορίζει τους νικητές και τους ηττημένους και το αν η αυτοκρατορία θα επιβιώσει ή θα πέσει, αναδιαμορφώνει την ιστορία, επειδή οι άνθρωποι και οι χρηματοοικονομικές ροές γρήγορα και φυσικά απομακρύνονται από τους ηττημένους. Αυτές οι μετατοπίσεις επηρεάζουν τις αγορές, ειδικά τις αγορές χρέους, νομίσματος και χρυσού, καθώς και τη γεωπολιτική δύναμη.
Βλέποντας τόσες πολλές ανάλογες περιπτώσεις, λέει ο Ντάλιο, κατέληξα στην ακόλουθη αρχή: Όταν η κυρίαρχη δύναμη του κόσμου που έχει το παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα υπερβεί τα οικονομικά της όρια και αποκαλύψει την αδυναμία της χάνοντας τόσο τον στρατιωτικό όσο και τον οικονομικό έλεγχο, αυτό που πρέπει να προσέχει κανείς είναι η απώλεια της εμπιστοσύνης συμμάχων και πιστωτών, η απώλεια του καθεστώτος του αποθεματικού νομίσματός της, η πώληση των χρεωστικών περιουσιακών στοιχείων της εν λόγω δύναμης και η αποδυνάμωση του νομίσματός της, ειδικά σε σχέση με τον χρυσό.
Επειδή οι άνθρωποι, οι χώρες και οι χρηματοοικονομικές ροές συρρέουν γρήγορα και φυσικά στον νικητή, εάν οι ΗΠΑ και ο Πρόεδρος Τραμπ δεν αποκτήσουν τον έλεγχο της ροής της κυκλοφορίας μέσω του Ορμούζ, αυτό θα απειλήσει την αμερικανική ισχύ στον κόσμο και την υπάρχουσα παγκόσμια τάξη.
Ενώ πάντα υποτίθεται ότι οι ΗΠΑ θα ήταν η κυρίαρχη δύναμη και θα μπορούσαν να κερδίσουν στρατιωτικά και οικονομικά τους αντιπάλους τους (και σίγουρα τους μεσαίου μεγέθους αντιπάλους τους), το σωρευτικό αποτέλεσμα των στρατιωτικών, οικονομικών και γεωπολιτικών συνεπειών των πολέμων στο Βιετνάμ, το Αφγανιστάν, το Ιράκ και ίσως αυτόν τον πόλεμο με το Ιράν δεν είναι καλό για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη βιωσιμότητα της υπό αμερικανική ηγεσία παγκόσμιας τάξης μετά το 1945. Αντίθετα, όταν η κυρίαρχη δύναμη του κόσμου επιδεικνύει τη στρατιωτική και οικονομική της ισχύ, αυτό ενισχύει την εμπιστοσύνη σε αυτήν και την προθυμία τρίτων να διακρατούν το χρέος και το νόμισμά της.
Όταν ο πρόεδρος Ρίγκαν απελευθέρωσε τους ομήρους στο Ιράν αμέσως μετά την εκλογή του και στη συνέχεια, όταν το Ιράν επιτέθηκε στη ναυτιλία του Κόλπου κατά τη διάρκεια του πολέμου Ιράν-Ιράκ, ο ίδιος διέταξε συνοδεία του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού για τα πετρελαιοφόρα, επέδειξε τη δική του δύναμη και τη δύναμη των Ηνωμένων Πολιτειών επί του Ιράν. Εάν ο πρόεδρος Τραμπ επιδείξει τη δική του δύναμη και τη δύναμη των ΗΠΑ να κάνει αυτό που είπε ότι θα έκανε, δηλαδή να κερδίσει αυτόν τον πόλεμο εξασφαλίζοντας ελεύθερη διέλευση από το Στενό του Ορμούζ και εξαλείφοντας το Ιράν ως απειλή για τους γείτονές του και τον κόσμο, αυτό θα ενισχύσει σημαντικά την εμπιστοσύνη στη δική του δύναμη και στη δύναμη των ΗΠΑ.
Από την άλλη πλευρά, αν το Στενό του Ορμούζ αφεθεί στα χέρια των Ιρανών για να το χρησιμοποιούν ως όπλο, ώστε να απειλούν τους συμμάχους των Αμερικανών στον Κόλπο και την παγκόσμια οικονομία γενικότερα, όλοι θα είναι όμηροι των Ιρανών και ο Ντόναλντ Τραμπ θα θεωρηθεί ότι έχει επιλέξει μια μάχη και έχει χάσει. Θα έχει αφήσει τους συμμάχους των ΗΠΑ στην περιοχή με ένα τεράστιο πρόβλημα και θα χάσει την αξιοπιστία του, ειδικά δεδομένων όσων έχει πει.
Για παράδειγμα, ο Τραμπ έχει πει: "Εάν για οποιονδήποτε λόγο τοποθετηθούν νάρκες και δεν αφαιρεθούν, οι στρατιωτικές συνέπειες για το Ιράν θα είναι σε επίπεδο που δεν έχουμε ξαναδεί", "θα καταστρέψουμε εύκολα στόχους που θα καταστήσουν σχεδόν αδύνατο για το Ιράν να ξαναχτιστεί ως έθνος – Θάνατος, Φωτιά και Οργή θα βασιλεύουν πάνω τους", "ο νέος ηγέτης στο Ιράν θα πρέπει να λάβει την έγκρισή μας· διαφορετικά, δεν θα διαρκέσει πολύ".
Ακούω συχνά ανώτερους πολιτικούς σε άλλες χώρες να λένε κατ' ιδίαν πράγματα όπως: "Μιλάει καλά, αλλά μπορεί να πολεμήσει και να κερδίσει όταν τα πράγματα δυσκολεύουν;". Μερικοί παρατηρητές αναμένουν αυτή τη μάχη όπως οι Ρωμαίοι στο Κολοσσαίο ή οι φίλαθλοι που περιμένουν τις τελικές και μεγαλύτερες αναμετρήσεις. Ο πρόεδρος Τραμπ καλεί τώρα και άλλες χώρες να ενωθούν με τις ΗΠΑ για να διασφαλίσουν την ελεύθερη διέλευση από το Στενό. Η ικανότητά του να τις πείσει να το κάνουν θα είναι ενδεικτική της ικανότητάς του να σχηματίζει συμμαχίες και να συγκεντρώνει ισχύ, οπότε αυτή θα ήταν μια μεγάλη νίκη.
Θα είναι πολύ δύσκολο για τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ να διασφαλίσουν την ασφαλή διέλευση των πλοίων χωρίς να αποσπάσουν το Ορμούζ από τον ιρανικό έλεγχο, και πιθανότατα θα απαιτηθεί μια μεγάλη μάχη για να γίνει αυτό. Το αποτέλεσμα είναι υπαρξιακό για τους Ιρανούς ηγέτες και το μεγαλύτερο και ισχυρότερο τμήμα του πληθυσμού του Ιράν. Για τους Ιρανούς, αυτός ο πόλεμος αφορά σε μεγάλο βαθμό την εκδίκηση και τη δέσμευση σε ό,τι έχει μεγαλύτερη σημασία από τη ζωή. Είναι πρόθυμοι να πεθάνουν, καθώς η αποδεδειγμένη προθυμία να πεθάνει κανείς είναι απαραίτητη για τον αυτοσεβασμό και την επίδειξη της αφοσίωσης που φέρνει τη μεγαλύτερη ανταμοιβή – ενώ οι Αμερικανοί ανησυχούν για τις υψηλές τιμές του φυσικού αερίου και οι ηγέτες της Αμερικής ανησυχούν για τις ενδιάμεσες εκλογές. Στον πόλεμο, η ικανότητα κάποιου να αντέχει τον πόνο είναι ακόμη πιο σημαντική από την ικανότητά του να προκαλεί πόνο. Το σχέδιο των Ιρανών είναι να προσπαθήσουν να παρατείνουν τον πόλεμο και να τον εντείνουν σταθερά, επειδή είναι ευρέως γνωστό ότι το αμερικανικό κοινό, και επομένως οι Αμερικανοί ηγέτες, έχουν πολύ περιορισμένες αντοχές στον πόνο και τους συνεχιζόμενους πολέμους. Έτσι, αν αυτός ο πόλεμος γίνει αρκετά επώδυνος και αρκετά μακρύς, οι Αμερικανοί θα εγκαταλείψουν τον πόλεμο και οι "σύμμαχοί” τους στον Κόλπο, και άλλοι "σύμμαχοι” σε όλο τον κόσμο, θα δουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα είναι εκεί για να τους προστατεύσουν. Αυτό θα υπονομεύσει τις σχέσεις με τις συμμαχικές χώρες σε ανάλογες καταστάσεις.
Ενώ γίνεται λόγος για τον τερματισμό αυτού του πολέμου με μια συμφωνία, όλοι γνωρίζουν ότι καμία συμφωνία δεν θα τον λύσει επειδή οι συμφωνίες είναι άχρηστες. Ό,τι και να συμβεί στη συνέχεια – δηλαδή, να αφήσουμε το Ορμούζ σε ιρανικά χέρια ή να τους αφαιρέσουμε τον έλεγχο – είναι πιθανό να είναι η χειρότερη φάση της σύγκρουσης. Αυτή η "τελική μάχη”, η οποία θα καταστήσει σαφές ποια πλευρά κέρδισε και ποια έχασε τον έλεγχο, είναι πιθανό να είναι πολύ μεγάλη.
Για να παραθέσω τη στρατιωτική διοίκηση του Ιράν: "Όλες οι πετρελαϊκές, οικονομικές και ενεργειακές εγκαταστάσεις εταιρειών στην περιοχή που ανήκουν εν μέρει στις Ηνωμένες Πολιτείες ή συνεργάζονται με τις Ηνωμένες Πολιτείες θα καταστραφούν αμέσως και θα γίνουν στάχτη”. Αυτό θα επιχειρήσουν. Εάν η κυβέρνηση Τραμπ καταφέρει να πείσει άλλες χώρες να συμμετάσχουν στην αποστολή πολεμικών πλοίων για την παροχή ασφαλών συνοδειών, θα δούμε αν αυτό θα αποτελέσει λύση. Και οι δύο πλευρές γνωρίζουν ότι η τελική μάχη, η οποία θα καταστήσει σαφές ποια πλευρά κέρδισε και ποια έχασε, βρίσκεται ακόμα μπροστά μας. Και γνωρίζουν ότι εάν ο πρόεδρος Τραμπ και οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν υλοποιήσουν το άνοιγμα του Στενού, θα είναι τρομερό για αυτές. Αν, από την άλλη πλευρά, ο πρόεδρος Τραμπ κερδίσει αυτή την τελική μάχη και εξαλείψει την ιρανική απειλή για τουλάχιστον τα επόμενα χρόνια, αυτό θα εντυπωσιάσει σε μεγάλο βαθμό τους πάντες, θα ενδυναμώσει τον πρόεδρο Τραμπ και θα καταδείξει την αμερικανική ισχύ.
Οι άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις αυτής της "τελικής μάχης" θα επεκταθούν σε όλο τον κόσμο, επηρεάζοντας τις εμπορικές ροές, τις ροές κεφαλαίων και τις γεωπολιτικές εξελίξεις με την Κίνα, τη Ρωσία, τη Βόρεια Κορέα, την Κούβα, την Ουκρανία, την Ευρώπη, την Ινδία, την Ιαπωνία κ.λπ. Ο τρέχων πόλεμος, μαζί με άλλους πρόσφατους πολέμους, αποτελεί μέρος της πολύ μεγαλύτερης κλασικής εξέλιξης του Μεγάλου Κύκλου που έχει οικονομικές, πολιτικές και τεχνολογικές επιπτώσεις.
