Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) προειδοποίησε την Παρασκευή ότι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη διαταραχή στην προσφορά πετρελαίου στην ιστορία της παγκόσμιας αγοράς, καλώντας τις κυβερνήσεις να προχωρήσουν άμεσα σε μέτρα περιορισμού της ζήτησης και προστασίας των καταναλωτών.
"Η σημερινή έκθεση παρέχει άμεσα και συγκεκριμένα μέτρα για να προστατευθούν οι καταναλωτές από τις επιπτώσεις αυτής της κρίσης", δήλωσε ο εκτελεστικός διευθυντής του IEA, Φατίχ Μπιρόλ, υπογραμμίζοντας την κρισιμότητα της κατάστασης.
Η αστάθεια στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου έχει ενταθεί μετά την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, με τις επιθέσεις σε εμπορικά πλοία στα Στενά του Ορμούζ να επιδεινώνουν την κατάσταση. Από το συγκεκριμένο πέρασμα, πλάτους μόλις 38 χιλιομέτρων, διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου, γεγονός που καθιστά οποιαδήποτε διαταραχή εξαιρετικά κρίσιμη για την παγκόσμια αγορά.
Οι αυξανόμενοι λογαριασμοί ενέργειας αποτελούν μόνο μία διάσταση της κρίσης. Η έντονη μεταβλητότητα στις τιμές έχει οδηγήσει κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο στην υιοθέτηση μέτρων εξοικονόμησης καυσίμων και ενέργειας, αποκαλύπτοντας ταυτόχρονα την ευαλωτότητα οικονομιών οι οποίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα.
Μείωση μετακινήσεων και τηλεργασία
Ο IEA παρουσίασε δέκα άμεσες προτάσεις για τη μείωση της κατανάλωσης ορυκτών καυσίμων, πολλές από τις οποίες εφαρμόζονται ήδη σε διάφορες χώρες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η τηλεργασία, η μείωση των μετακινήσεων, η βελτίωση της οδηγικής συμπεριφοράς και η μείωση των ορίων ταχύτητας.
Σε αρκετές χώρες έχουν ήδη ληφθεί δραστικά μέτρα. Στο Μπαγκλαντές, τα πανεπιστήμια έκλεισαν νωρίτερα ενόψει των εορτών για τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας, ενώ στο Πακιστάν τα σχολεία έκλεισαν για δύο εβδομάδες και τα πανεπιστήμια πέρασαν σε εξ αποστάσεως διδασκαλία. Παράλληλα, μειώθηκαν κατά 50% τα καύσιμα για κρατικές υπηρεσίες, καθιερώθηκε τετραήμερη εργασία στο δημόσιο και το 50% των δημοσίων υπαλλήλων εργάζεται εξ αποστάσεως.
Στις Φιλιππίνες μειώθηκαν οι εργάσιμες ημέρες, ενώ στην Ταϊλάνδη οι οδηγίες προς τους δημοσίους υπαλλήλους περιλαμβάνουν τη χρήση σκάλας αντί ανελκυστήρων, την αύξηση της θερμοκρασίας στα κλιματιστικά στους 27 βαθμούς Κελσίου και την υιοθέτηση ελαφρύτερης ένδυσης για τη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης. Το Βιετνάμ, με υψηλή εξάρτηση από ενεργειακές εισαγωγές, καλεί τις επιχειρήσεις να ενθαρρύνουν την τηλεργασία.
Σοκ στις αερομεταφορές
Η κρίση έχει επηρεάσει σημαντικά και τις μεταφορές. Το κόστος των αεροπορικών εισιτηρίων αυξάνεται ραγδαία λόγω της ανόδου των τιμών των καυσίμων, ενώ πολλές πτήσεις έχουν τροποποιηθεί ή περιοριστεί εξαιτίας του κλεισίματος εναέριων χώρων. Οι αεροπορικές εταιρείες αναγκάζονται να ακολουθούν μεγαλύτερες διαδρομές για να αποφύγουν επικίνδυνες ζώνες, αυξάνοντας τόσο τον χρόνο ταξιδιού όσο και την κατανάλωση καυσίμων.
Ο IEA προτείνει την αποφυγή αεροπορικών ταξιδιών όπου υπάρχουν εναλλακτικές επιλογές, καθώς και την ενίσχυση της χρήσης των δημόσιων συγκοινωνιών, της συνεπιβατικής μετακίνησης και της αποδοτικότερης οδήγησης. Επιπλέον, εισηγείται τη μείωση των ορίων ταχύτητας κατά τουλάχιστον 10 χλμ./ώρα, καθώς και την εφαρμογή συστημάτων εκ περιτροπής κυκλοφορίας οχημάτων σε μεγάλες πόλεις.
Η αύξηση των τιμών σε βενζίνη και ντίζελ έχει οδηγήσει σε φαινόμενα πανικού σε αρκετές χώρες, με καταναλωτές να σπεύδουν να προμηθευτούν καύσιμα. Σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν καταγραφεί ελλείψεις, ενώ έχουν επιβληθεί περιορισμοί στην ποσότητα αγοράς. Παράλληλα, ορισμένες χώρες έχουν χαλαρώσει τα πρότυπα ποιότητας καυσίμων, επιτρέποντας τη χρήση καυσίμων με υψηλότερη περιεκτικότητα σε θείο.
Σε κίνδυνο η επισιτιστική ασφάλεια
Ιδιαίτερα σοβαρές είναι οι επιπτώσεις στην επισιτιστική ασφάλεια. Στην Αίγυπτο, όπου το ψωμί αποτελεί βασικό διατροφικό αγαθό, έχουν επιβληθεί ανώτατα όρια τιμών, ενώ η τιμή του σιταριού έχει εκτοξευθεί. Η αύξηση του ενεργειακού κόστους επηρεάζει τόσο την παραγωγή όσο και τη μεταφορά τροφίμων, επιβαρύνοντας περαιτέρω τους καταναλωτές.
Η παραγωγή λιπασμάτων, η οποία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στο φυσικό αέριο, καθίσταται επίσης πιο ακριβή και ευάλωτη σε διακυμάνσεις, εντείνοντας τις πιέσεις στον αγροτικό τομέα. Παράλληλα, σε χώρες όπως η Ινδία, εστιατόρια αναγκάζονται να περιορίσουν τη λειτουργία τους ή να προσαρμόσουν τα μενού τους λόγω ελλείψεων σε αέριο μαγειρέματος.
Ο IEA προτείνει την ανακατεύθυνση της χρήσης υγραερίου προς βασικές ανάγκες, όπως το μαγείρεμα, καθώς και την προώθηση ηλεκτρικών λύσεων και άλλων σύγχρονων τεχνολογιών για τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα.
Όπως επισημαίνεται, η εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα αφήνει οικονομίες, επιχειρήσεις και νοικοκυριά εκτεθειμένα σε γεωπολιτικούς κραδασμούς και έντονη μεταβλητότητα τιμών, ενώ εντείνει τους κινδύνους για την παγκόσμια οικονομική σταθερότητα.
