"Οι ΗΠΑ δεν εισάγουν σχεδόν καθόλου πετρέλαιο μέσω των Στενών του Ορμούζ και δεν πρόκειται να εισάγουν στο μέλλον. Δεν το χρειαζόμαστε. Δεν το χρειαζόμασταν και δεν το χρειαζόμαστε", ήταν το μήνυμα του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, την περασμένη Τετάρτη, κατά τη διάρκεια του τηλεοπτικού διαγγέλματός του από τον Λευκό Οίκο.
"Ανοίξτε τα γ… Στενά, τρελοί, αλλιώς θα ζείτε στην κόλαση – ΑΠΛΩΣ ΔΕΙΤΕ!"
Αυτό έγραψε ο Τραμπ την Κυριακή σε ανάρτησή του στο Truth Social.
Τι άλλαξε; Πρώτα απ’ όλα, η τιμή του πετρελαίου. Το αμερικανικό πετρέλαιο σημείωσε "άλμα" πάνω από 11% την Πέμπτη, την ημέρα μετά την ομιλία του, κλείνοντας πάνω από τα 111 δολάρια το βαρέλι -το υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τεσσάρων ετών και μία από τις μεγαλύτερες ημερήσιες αυξήσεις στην ιστορία. Το αμερικανικό αργό είχε διαπραγματευτεί γύρω στα 100 δολάρια πριν από την ομιλία του και κάτω από τα 70 δολάρια πριν ξεκινήσει ο πόλεμος.
Ο Τραμπ έχει δίκιο λέγοντας ότι οι ΗΠΑ εξαρτώνται ελάχιστα από πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής που διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ – τη στενή θαλάσσια οδό από την οποία συνήθως περνά το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου. Η Αμερική λαμβάνει μόνο περίπου μισό εκατομμύριο από τα 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου που καταναλώνει καθημερινά από τα στενά – ποσότητα πολύ μικρή, που θα μπορούσε να αντικαταστήσει από άλλες πηγές.
Ωστόσο, σύμφωνα με το CNN, η πρόσφατη, γεμάτη ύβρεις απειλή του Τραμπ υπογραμμίζει μια σκληρή πραγματικότητα: η υγεία της αμερικανικής οικονομίας εξαρτάται από τα Στενά του Ορμούζ πολύ περισσότερο απ’ όσο έχει παραδεχτεί ο πρόεδρος.
Προσφορά και ζήτηση
Οι ΗΠΑ έχουν κάνει αξιοσημείωτη πρόοδο την τελευταία δεκαπενταετία στον μετασχηματισμό της ενεργειακής τους βιομηχανίας, χάρη στην υδραυλική ρωγμάτωση και την οριζόντια γεώτρηση, ιδιαίτερα στη λεκάνη Permian του Τέξας. Η Αμερική παράγει πλέον περίπου 22 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως -διπλάσια ποσότητα από τη δεύτερη, τη Σαουδική Αραβία, και ελαφρώς περισσότερη από όση καταναλώνει.
Η Αμερική είναι ενεργειακά ανεξάρτητη. Κάπως έτσι.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να εισάγουν πάνω από 6 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως – περίπου το ένα τρίτο της κατανάλωσής τους. Εξάγουν επίσης περίπου 4 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα.
Αυτό συμβαίνει επειδή δεν είναι όλα τα πετρέλαια ίδια: οι ΗΠΑ παράγουν ελαφρύ, "γλυκό" αργό, που είναι ιδανικό για βενζίνη αλλά όχι για πετρέλαιο θέρμανσης, άσφαλτο και ντίζελ. Έτσι χρειάζονται εισαγωγές από χώρες που παράγουν "βαρύ", "όξινο" αργό – όπως η Βενεζουέλα και χώρες της Μέσης Ανατολής.
Επιπλέον, η αγορά πετρελαίου είναι παγκόσμια. Όταν μειώνεται η προσφορά σε μια περιοχή, επηρεάζονται όλες οι άλλες. Σε περιόδους κρίσης, οι εισαγωγείς ανταγωνίζονται για τα διαθέσιμα αποθέματα, ανεβάζοντας τις τιμές.
Έτσι, οι Ηνωμένες Πολιτείες πιθανότατα θα συνεχίσουν να έχουν επαρκή εφοδιασμό με πετρέλαιο κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν. Το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη, αλλά ότι δεν είναι προστατευμένες από τις αυξήσεις των τιμών στη διεθνή αγορά.
Η ενεργειακή οικονομία
Οι υψηλές τιμές ενέργειας είναι προφανής συνέπεια του πολέμου και του ουσιαστικού κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ από το Ιράν. Οι τιμές του πετρελαίου παρέμειναν υψηλές και τη Δευτέρα, ενώ οι τιμές της βενζίνης στις ΗΠΑ έχουν φτάσει κατά μέσο όρο τα 4,11 δολάρια ανά γαλόνι.
Αυτές οι αυξήσεις ήδη επιβαρύνουν την οικονομία. Πολλοί Αμερικανοί δυσκολεύονται να αντεπεξέλθουν, ενώ μικρές επιχειρήσεις αναγκάζονται να πάρουν δύσκολες αποφάσεις για το προσωπικό τους.
Η μεγαλύτερη ανηυχία είναι ότι οι υψηλές τιμές μπορεί να οδηγήσουν σε μείωση της ζήτησης. Αν το πετρέλαιο και η βενζίνη γίνουν υπερβολικά ακριβά, αυτό θα μπορούσε να δημιουργήσει σοβαρά οικονομικά προβλήματα.
Παρότι 8 από τις τελευταίες 9 υφέσεις προηγήθηκαν από σοκ στις τιμές του πετρελαίου, ο πόλεμος βρίσκεται ακόμη σε αρχικό στάδιο και ίσως χρειαστούν μήνες για να προκληθεί σοβαρή ύφεση.
Αναλυτές εκτιμούν ότι κάθε αύξηση 10 δολαρίων ανά βαρέλι μειώνει το ΑΕΠ κατά 0,1 έως 0,4 ποσοστιαίες μονάδες. Η πρόσφατη αύξηση κατά 40 δολάρια θα μπορούσε να μειώσει το ΑΕΠ κατά περίπου 1%.
Ωστόσο, η κατάσταση μπορεί να επιδεινωθεί γρήγορα αν οι τιμές συνεχίσουν να ανεβαίνουν. Και δεν επηρεάζεται μόνο το πετρέλαιο: αυξάνονται και οι τιμές μεταφορών, τροφίμων, υλικών κατασκευής και τεχνολογικών προϊόντων.
Ο πληθωρισμός αναμένεται να φτάσει περίπου στο 3,5%, εξανεμίζοντας τα κέρδη των μισθών.
Η αλήθεια για τα Στενά
Αυτό ίσως εξηγεί την αλλαγή στάσης του Τραμπ.
Ο πρόεδρος έχει στείλει αντικρουόμενα μηνύματα: από τη μία υπόσχεται προστασία στα πετρελαιοφόρα και ασφάλιση για τη διέλευση, και από την άλλη λέει ότι άλλες χώρες πρέπει να φροντίσουν μόνες τους για το πετρέλαιό τους.
Οι δηλώσεις του έχουν προκαλέσει έντονες διακυμάνσεις στις τιμές, αλλά η γενική τάση είναι ανοδική, καθώς γίνεται σαφές ότι το Ιράν έχει τον έλεγχο της κατάστασης στα Στενά.
Οι αγορές ανησυχούν ότι δεν υπάρχει σαφής στρατηγική εξόδου από τον πόλεμο, ενώ το Ιράν έχει δηλώσει ότι ενδέχεται να επιβάλει τέλη για τη διέλευση.
Ακόμη και αν τα Στενά ανοίξουν μερικώς, η παγκόσμια αγορά θα μπορούσε να χάσει μεταξύ 4,4 και 8 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως.
Ο Τραμπ έθεσε προθεσμία έως την Τρίτη το βράδυ για την επαναλειτουργία των Στενών. Δεν είναι σαφές ποια θα είναι η απάντηση του Ιράν — ούτε πώς ή αν οι ΗΠΑ μπορούν να το αναγκάσουν να τα ανοίξει.
