O Daniel Levy, είναι πολιτικός σχολιαστής και πρόεδρος του Σχεδίου ΗΠΑ/Μέσης Ανατολής (USMEP). Διετέλεσε Ισραηλινός διαπραγματευτής για την ειρήνη στις συνομιλίες του Όσλο II. Με άρθρο του στην βρετανική εφημερίδα Guardian την Δευτέρα στέκεται ιδιαίτερα στο επεκτατικό όραμα του "Μεγάλου Ισραήλ” όπως αυτό εμπνέει την κυβερνώσα ισραηλινή (ακρο)δεξιά και προτείνει να το δούμε ως κάτι σοβαρότερο από απλή πολεμική ρητορική, αλλά και ευρύτερο από μιαν επιδίωξη εδαφικής προώθησης στην άμεση γειτονιά του εβραϊκού κράτους.
Πολλά παραμένουν ασαφή σχετικά με τη σημασία και τη διάρκεια της 14ήμερης παύσης στον πόλεμο των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν. Αλλά μια πτυχή της σύγκρουσης παραμένει τόσο σαφής σήμερα όσο ήταν πριν από έξι εβδομάδες: Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν έχει σχέδιο - Ο Βενιαμίν Νετανιάχου έχει, σημειώνει ο Levy.
Οι πολεμικοί στόχοι του Ισραήλ ήταν να υποβαθμίσει στο μέγιστο την ικανότητα του ιρανικού κράτους, επιτυγχάνοντας όχι τόσο αλλαγή καθεστώτος όσο "ενδόρρηξη” του κράτους. Παρά την εκεχειρία, ο Νετανιάχου έχει τονίσει ότι αυτό "δεν είναι το τέλος της εκστρατείας” και ότι το Ισραήλ "έχει το χέρι στη σκανδάλη” για να επαναλάβει τη μάχη. Έμπειρος στρατηγικός, έχει διανύσει τη δεύτερη κυβέρνηση Τραμπ εκμεταλλευόμενος την ευκαιρία της γεωπολιτικής ρευστότητας για να επιτύχει τον τελικό του στόχο: ένα Μεγάλο Ισραήλ.
Όταν επικαλείται η ισραηλινή δεξιά, το "Μεγάλο Ισραήλ” συχνά αυτό θεωρείται ως μια καθαρά εδαφική έννοια: μια προσπάθεια αύξησης του μεγέθους της περιοχής που το Ισραήλ ισχυρίζεται ότι είναι δική του. Αυτό είναι σίγουρα αναπόσπαστο μέρος του νοήματός του. Άλλωστε, το Ισραήλ υπήρξε επεκτατικό και προκάλεσε τον εκτοπισμό και την εκδίωξη Παλαιστινίων από την ίδρυσή του, και αυτή η διαδικασία έχει πλέον επιταχυνθεί σημαντικά.
Τα τελευταία δυόμισι χρόνια, το Ισραήλ ισοπέδωσε και ανακατέλαβε τη Γάζα, σκοτώνοντας δεκάδες χιλιάδες ανθρώπους και καταστρέφοντας τις πολιτικές υποδομές της, συμπιέζοντας τον πληθυσμό της, σύμφωνα με μια εκτίμηση του περασμένου έτους, σε μόλις 12% μιας ήδη μικροσκοπικής λωρίδας γης. Στη Δυτική Όχθη, το Ισραήλ συνεχίζει μια εκστρατεία καταστροφής και εκτοπισμού του παλαιστινιακού λαού και της περιουσίας τους, η οποία είναι άνευ προηγουμένου από τον εξαήμερο πόλεμο του 1967, επεκτείνοντας τον βαθμό ελέγχου και εποικισμού του.
Μετά την πτώση του Μπασάρ αλ-Άσαντ το 2024, το Ισραήλ κατέλαβε εδάφη στη Συρία (πέρα από τα παράνομα προσαρτημένα Υψίπεδα του Γκολάν) και βρίσκεται στη διαδικασία ανασύστασης μιας ζώνης κατοχής στο νότιο Λίβανο. Οι υπουργοί της κυβέρνησης από τις παρατάξεις του Θρησκευτικού Σιωνισμού και της Εβραϊκής Δύναμης, και οι βουλευτές του Λικούντ, υποστηρίζουν ανοιχτά την ισραηλινή κυριαρχία και την εποικιστική δραστηριότητα σε αυτή τη χώρα. Ο υπουργός Οικονομικών, Μπεζαλέλ Σμότριτς, έχει ζητήσει από το Ισραήλ να "επεκταθεί προς τη Δαμασκό”, και ο ίδιος ο Νετανιάχου ισχυρίστηκε ότι αισθάνεται "πολύ συνδεδεμένος” με αυτό το εδαφικό όραμα του Μεγάλου Ισραήλ.
Ωστόσο, το Μεγάλο Ισραήλ θα πρέπει να θεωρείται τόσο ως γεωπολιτική και στρατηγική έννοια όσο και ως εδαφική. Η απόκτηση και ο έλεγχος της γης είναι, από πολλές απόψεις, το προφανές και εύκολο κομμάτι. Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ επιδιώκει κάτι πιο φιλόδοξο και πιο εξελιγμένο από τον απλό έλεγχο επικράτειας: ένα σχέδιο κυριαρχίας που αποτελείται από νέες συμμαχίες, που υποστηρίζονται από την εξάρτηση από σκληρή δύναμη.
Για να το κατανοήσουμε αυτό, πρέπει να γυρίσουμε μερικά χρόνια πίσω. Μετά τα τρομερά εγκλήματα που υπέστησαν οι Ισραηλινοί στις 7 Οκτωβρίου, και καθώς το μέγεθος και η σκληρότητα της αντίδρασης του Ισραήλ στη Γάζα έγιναν σαφή, οι προσπάθειές του για περιφερειακή ολοκλήρωση (ομαλοποίηση των σχέσεων με τους Άραβες γείτονες) κολλούσαν όλο και περισσότερο. Ο Νετανιάχου αντιμετώπισε μια επιλογή: είτε να επαναλάβει τις προσπάθειες για περιφερειακή ομαλοποίηση μέσω μιας πιο συμβιβαστικής προσέγγισης προς τους Παλαιστίνιους, είτε να διπλασιάσει την μηδενικού αθροίσματος άρνηση ενός παλαιστινιακού μέλλοντος. Επιλέγοντας το δεύτερο, ο Νετανιάχου έπρεπε να απομακρύνει το Ιράν από τη θέση του περιφερειακού εξισορροπητή δυνάμεων - μια κίνηση που απαιτούσε άμεση και μαζική στρατιωτική εμπλοκή των ΗΠΑ παράλληλα με το Ισραήλ.
Τις ημέρες που προηγήθηκαν του πολέμου στο Ιράν, δύο ισχυροί πρώην αξιωματούχοι ασφαλείας του Ισραήλ που έγραφαν για το Ινστιτούτο Στρατηγικής και Ασφάλειας της Ιερουσαλήμ παρατήρησαν ότι, από την άποψη των βασικών περιφερειακών σουνιτικών κρατών, η ανατροπή του ιρανικού καθεστώτος ή η σημαντική αποδυνάμωσή του θα εμπέδωνε το καθεστώς του Ισραήλ ως "κυρίαρχης περιφερειακής δύναμης”.
Η επίτευξη αυτού απαιτεί όχι μόνο την κατάρρευση του Ιράν, αλλά και την ταυτόχρονη αποδυνάμωση των κρατών του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου (GCC), ήτοι Μπαχρέιν, Κουβέιτ, Ομάν, Κατάρ, Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, και την εξάρτησή τους από το Ισραήλ για την ασφάλεια και τις οδούς εξαγωγής ενέργειας. Με άλλα λόγια, ο αντίκτυπος του πολέμου, όταν τα κράτη του GCC χτυπήθηκαν από ιρανικά drones και πυραύλους, μπορεί να θεωρηθεί ως ένα σκόπιμο χαρακτηριστικό σχεδιασμού για το Ισραήλ, όχι μια θλιβερή παρενέργεια.
Όπως ήταν αναμενόμενο, όταν το Ισραήλ και οι ΗΠΑ ξεκίνησαν αυτόν τον πόλεμο, η πρόσβαση του GCC στις παγκόσμιες αγορές μέσω του στενού του Ορμούζ επηρεάστηκε σοβαρά. Και όταν το Ισραήλ κλιμάκωσε την ένταση στοχεύοντας τις ιρανικές ενεργειακές υποδομές, το Ιράν πραγματοποίησε την απειλή του να απαντήσει με τον ίδιο τρόπο εναντίον του Κόλπου.
Ο Νετανιάχου άδραξε την ευκαιρία να ζητήσει "εναλλακτικές διαδρομές αντί για τα σημεία συμφόρησης των Στενών του Ορμούζ και του Στενού Μπαμπ-αλ-Μαντάμπ”, προβλέποντας "”αγωγούς πετρελαίου, αγωγούς φυσικού αερίου που θα πηγαίνουν δυτικά μέσω της Αραβικής Χερσονήσου μέχρι το Ισραήλ, μέχρι τα λιμάνια μας στη Μεσόγειο”.
Στις δημόσιες δηλώσεις του, ο Νετανιάχου έχει συνδέσει μερικές από τις κουκκίδες του σχεδίου του για την κυριαρχία του Μεγάλου Ισραήλ. Λίγες μέρες πριν από την έναρξη αυτού του πολέμου, κατά τη διάρκεια επίσκεψης στο Ισραήλ του Ινδού πρωθυπουργού, Ναρέντρα Μόντι, ο Νετανιάχου μοιράστηκε το όραμά του να ”δημιουργήσει ένα ολόκληρο σύστημα, ουσιαστικά ένα είδος εξαγώνου συμμαχιών γύρω ή εντός της Μέσης Ανατολής”, συμπεριλαμβανομένων "της Ινδίας, των αραβικών εθνών, των αφρικανικών εθνών, των μεσογειακών εθνών (Ελλάδας και Κύπρου) και εθνών στην Ασία”. Το Ισραήλ θα ήταν το βασικό κομβικό σημείο αυτής της συμμαχίας.
Ένα πρόσφατα δημοσιευμένο άρθρο στα εβραϊκά από δύο υψηλόβαθμες προσωπικότητες στο επίσημο ινστιτούτο στρατηγικής των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων συμπλήρωσε κατά χρήσιμο τρόπο ορισμένα από τα κενά. Υποστήριξαν ότι ο στρατός του Ισραήλ όχι μόνο θα κατακτούσε άμεσα εδάφη, αλλά θα επιτύγχανε και "επιχειρησιακό έλεγχο ακόμη και σε περιοχές μακριά από τα σύνορα του Ισραήλ, χωρίς να καταλαμβάνει και να κατέχει εδάφη”. Στο Ισραήλ θα χορηγούνταν "ανώτερο καθεστώς ως ένα είδος "βασίλισσας" της ζούγκλας” (δεν είναι ασυνήθιστο να ακούμε την υπόλοιπη Μέση Ανατολή να αναφέρεται ως "ζούγκλα” στον ισραηλινό πολιτικό λόγο), εγκαθιδρύοντας "μια περιφερειακή τάξη που θα προωθήσει τους στόχους του Ισραήλ”.
Σε πρόσφατες ομιλίες του, ο Νετανιάχου άρχισε να αναφέρεται στο Ισραήλ όχι μόνο ως "περιφερειακή υπερδύναμη”, αλλά "από ορισμένες απόψεις, ως παγκόσμια υπερδύναμη”. Το Ισραήλ επιδιώκει να τοποθετηθεί στο κέντρο μιας περιφερειακής συμμαχίας που θα μπορούσε να διατηρηθεί ακόμη και αν μειωθεί η ισχύς των ΗΠΑ. Ο Νετανιάχου έχει υποσχεθεί ότι η εξαγωνική συμμαχία θα αναπτυχθεί εναντίον του "ριζοσπαστικού σιιτικού άξονα... και του αναδυόμενου ριζοσπαστικού σουνιτικού άξονα”. Το Ισραήλ δεν δίστασε να κατονομάσει την επόμενη "απειλή” που θα πρέπει να αντιμετωπιστεί: την Τουρκία.
Η συζήτηση για μια κυριαρχία του Μεγάλου Ισραήλ θα μπορούσε να θεωρηθεί ως τυπική υπερβολή σε καιρό πολέμου. Η πρόσφατη ισραηλινή πολιτική μας λέει ότι θα ήταν λάθος να το πράξουμε. Ένας μόνιμος προσανατολισμός στον πόλεμο είναι βαθιά ριζωμένος στην πολιτική τάξη του Ισραήλ, την κυβέρνηση και την αντιπολίτευση, το κατεστημένο ασφαλείας, την ελίτ της νέας δεξιάς και τα μέσα ενημέρωσης. Αυτή η σκέψη, ωστόσο, ενέχει τεράστιες δυνατότητες για υπερβολή και αντίστροφη αντίδραση. Είναι ένας κίνδυνος για το ίδιο το Ισραήλ και κάτι που η περιοχή δεν θα δεχτεί.
Στη μακρά λίστα των μεταπολεμικών προκλήσεων, η αποτροπή και ο περιορισμός αυτού του έργου της κυριαρχίας του Μεγάλου Ισραήλ μπορεί να είναι μία από τις πιο σημαντικές, καταλήγει ο Levy.
Κ.Ρ.
