Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ σε μια αιφνιδιαστική υπαναχώρηση ανακοίνωσε στις αρχές αυτής της εβδομάδας ότι αναστέλλει την επίθεση στο Ιράν μέχρι να επιτευχθεί συμφωνία, αφού προηγουμένως απέρριπτε τις εκκλήσεις για παράταση της εκεχειρίας και απειλούσε να καταστρέψει πολιτικές υποδομές.
Ο Αμερικανός ηγέτης δήλωσε ότι δεν βρίσκεται υπό "καμία χρονική πίεση" για να καταλήξει γρήγορα σε ειρηνευτική συμφωνία και ότι θα δώσει προτεραιότητα σε μια "καλή συμφωνία για τον αμερικανικό λαό". Εντούτοις, ένα σημαντικό χάσμα παραμένει μεταξύ των δύο πλευρών σε βασικά ζητήματα.
Το αμερικανικό ναυτικό συνεχίζει να εμποδίζει τα ιρανικά πλοία να διέλθουν από τα Στενά του Ορμούζ, ένα επώδυνο αντίμετρο στο κλείσιμο της στρατηγικής πλωτής οδού από το Ιράν, που εκτιμάται ότι κοστίζει στην Τεχεράνη έως και 435 εκατομμύρια δολάρια την ημέρα.
Ενώ η οικονομία του Ιράν πλήττεται αναμφίβολα για όσο παρατείνεται ο πόλεμος, αναλυτές λένε ότι η κατάσταση αυτή θα μπορούσε τελικά να ενδυναμώσει το αυταρχικό καθεστώς.
Τι διακυβεύεται στο Ορμούζ
Τα Στενά του Ορμούζ έχουν αποδειχθεί ο πιο ισχυρός μοχλός διεθνούς πίεσης του Ιράν από τότε που ξέσπασε η σύγκρουση στις 28 Φεβρουαρίου. Πριν από αυτήν την ημερομηνία, το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου διερχόταν από το στενό αυτό πέρασμα του Περσικού. Το κλείσιμό του εξαντλεί τα παγκόσμια αποθέματα, ωθώντας τις τιμές προς τα πάνω και δημιουργώντας ένα ευνοϊκό παγκόσμιο κλίμα για γρήγορο τερματισμό του πολέμου.
Οι ΗΠΑ επιμένουν ότι η κατάσταση όπως έχει διαμορφωθεί δεν είναι βιώσιμη για το Ιράν. Ο Μιάντ Μαλέκι, ανώτερος συνεργάτης στο Ίδρυμα για την Υπεράσπιση των Δημοκρατιών (FDD), εκτίμησε ότι ο πόλεμος κοστίζει στο Ιράν 435 εκατομμύρια δολάρια την ημέρα, καθώς περισσότερο από το 90% του ετήσιου εμπορίου του, ύψους 109,7 δισεκατομμυρίων δολαρίων, διέρχεται από το Ορμούζ.
Όμως δεν είναι μόνο αυτό. Ο αποκλεισμός μπλοκάρει επίσης τις εξαγωγές πετροχημικών και προϊόντων εκτός πετρελαίου, αξίας περίπου 130 εκατομμυρίων δολαρίων την ημέρα, σύμφωνα με εκτιμήσεις του FDD. Από την άλλη, επηρεάζει εισαγωγές στο Ιράν ύψους 159 εκατομμυρίων δολαρίων καθημερινά, δημιουργώντας ελλείψεις σε τρόφιμα και άλλα βασικά είδη.
Μακροπρόθεσμα, το Ιράν διατρέχει τον κίνδυνο ανεπανόρθωτης ζημιάς στα αποθέματα πετρελαίου του εάν αναγκαστεί να κλείσει τις πετρελαιοπηγές καθώς οι αποθηκευτικοί χώροι γεμίζουν. Οι διακοπές λειτουργίας μπορούν να καταστήσουν το πετρέλαιο μη εκμεταλλεύσιμο, προκαλώντας δισεκατομμύρια σε ετήσιες απώλειες.
Ο Αντρέας Κριγκ, λέκτορας στη Σχολή Σπουδών Ασφάλειας στο King’s College του Λονδίνου, θεωρεί ότι οι υφιστάμενες συνθήκες δεν είναι βιώσιμες με τη συνήθη εμπορική έννοια. Ακόμα κι αν και οι δύο πλευρές τις χρησιμοποιούν ως μοχλό πίεσης βραχυπρόθεσμα, το αποτέλεσμα παραμένει οικονομικά διαβρωτικό σε βάθος χρόνου.
Μπορεί ο Τραμπ να έχει δίκιο όταν λέει ότι το Ιράν δέχεται μεγάλο πλήγμα, αφού περιορίζονται οι εξαγωγές του, ενισχύεται η περιφερειακή του απομόνωση και επιταχύνονται οι επενδύσεις στον Κόλπο σε εναλλακτικές λύσεις έναντι του Ορμούζ, όμως το Ιράν μπορεί να ανεχθεί αυτό το είδος πίεσης περισσότερο από όσο θα ήθελαν να παραδεχτούν πολλοί Δυτικοί, εκτιμά ο Κριγκ, που επισημαίνει ότι το παράδοξο ότι αν το αδιέξοδο συνεχιστεί, το ιρανικό καθεστώς είναι πιθανό να ανασυγκροτηθεί ταχύτερα από το αναμενόμενο.
"Η τελευταία εσωτερική εικόνα υποδηλώνει ότι έχοντας επιβιώσει από τη σύγκρουση μέχρι τώρα, το καθεστώς έχει κερδίσει μια ανανεωμένη αίσθηση νομιμότητας μεταξύ της δικής του βάσης και οι Φρουροί της Επανάστασης έχουν αποκτήσει ακόμη πιο κεντρικό ρόλο στη λήψη των αποφάσεων", λέει.
Το υπέρογκο κόστος
Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ γίνεται όλο και περισσότερο αισθητό σε ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.
Ο επίτροπος ενέργειας της ΕΕ Νταν Γιόργκενσεν εκτίμησε την Τετάρτη ότι η κατάσταση που έχει δημιουργηθεί κοστίζει στην Ένωση 500 εκατομμύρια δολάρια ημερησίως, προειδοποιώντας ότι "πολύ δύσκολοι μήνες ή πιθανώς και χρόνια" βρίσκονται μπροστά μας.
Στις ΗΠΑ, οι διογκωμένες τιμές των καυσίμων κοστίζουν στους καταναλωτές επιπλέον 300-450 εκατομμύρια δολάρια κάθε μέρα, σύμφωνα με τον Πάτρικ ντε Χάαν, επικεφαλής ανάλυσης πετρελαίου στην GasBuddy.
Το Ορμούζ αποτελεί επίσης πέρασμα για το εμπόριο τεράστιων ποσοτήτων λιπασμάτων και κατά συνέπεια ο συνεχιζόμενος αποκλεισμός επηρεάζει τον παγκόσμιο εφοδιασμό σε τρόφιμα. Ο ΟΗΕ ανέφερε ότι οι υψηλότερες τιμές των καυσίμων και των λιπασμάτων λόγω του πολέμου θα ωθήσουν 30 εκατομμύρια ανθρώπους πίσω στη φτώχεια παγκοσμίως.
Διεθνείς αντιδράσεις
Η Βρετανία και η Γαλλία εξακολουθούν να προσπαθούν να συγκαλέσουν έναν πολυεθνικό συνασπισμό για το άνοιγμα του πορθμού – αλλά δεν σχεδιάζουν να αναπτύξουν δυνάμεις στην περιοχή μέχρι να επιτευχθεί μια βιώσιμη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός.
Καθώς ο κόσμος αναμένει κάποια συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, οι χώρες που έχουν τη δυνατότητα να παρακάμψουν το Στενό μπορεί να αναδειχθούν ως ανταγωνιστικές εναλλακτικές λύσεις βραχυπρόθεσμα, ενώ τα κράτη του Κόλπου θα σκεφτούν πολύ σοβαρά να κατασκευάσουν υποδομές, ώστε να αποφύγουν κραδασμούς αυτού του είδους στο μέλλον.
Στις αρχές Απριλίου, οι Financial Times ανέφεραν ότι στελέχη του πετρελαϊκού κλάδου στον Κόλπο εξετάζουν ήδη σημαντικές επενδύσεις σε νέους αγωγούς για να αποφύγουν εντελώς το Ορμούζ. Αυτά τα εναλλακτικά κανάλια μπορεί να κοστίσουν δισεκατομμύρια και να χρειαστούν χρόνια για να ολοκληρωθούν, αλλά θα καθιστούσαν τα ενεργειακά εξαρτώμενα κράτη λιγότερο ευάλωτα σε εξωτερικά γεγονότα.
Πηγή: Ertnews, The Independent, Financial Times
