Στη διάρκεια του έτους που προηγήθηκε της εντυπωσιακής κατάσχεσής του από τις αμερικανικές δυνάμεις στον Ινδικό Ωκεανό, το πετρελαιοφόρο γνωστό ως MT Tifani πραγματοποίησε αρκετά ταξίδια μεταξύ του Ιράν και μιας θαλάσσιας περιοχής κοντά στις ακτές της Μαλαισίας, περίπου 60 μίλια από τους λαμπερούς ουρανοξύστες της Σιγκαπούρης.
Κατά τη διάρκεια αυτών των ταξιδιών, συχνά παρέμενε ακίνητο σε μια μικρή περιοχή πριν ρίξει άγκυρα και απενεργοποιήσει το υποχρεωτικό σύστημα αυτόματης αναγνώρισης (AIS), σύμφωνα με δεδομένα της MarineTraffic που εξέτασε το CNN.
Λίγο αργότερα -μερικές φορές μετά από ώρες, άλλες μετά από ημέρες- το πλοίο επανεμφανιζόταν στο AIS.
Η κατάσχεση του MT Tifani την Τρίτη -και των 1,9 εκατομμυρίων βαρελιών ιρανικού πετρελαίου που, σύμφωνα με τις αμερικανικές αρχές, μετέφερε- έχει επεκτείνει τον πόλεμο με το Ιράν στα ύδατα του Ινδο-Ειρηνικού, χιλιάδες μίλια μακριά από τον Περσικό Κόλπο.
Παράλληλα, έχει στρέψει την προσοχή σε αυτή τη θαλάσσια περιοχή ανοιχτά της Μαλαισίας, περίπου στο μισό μέγεθος της πολιτείας Ρόουντ Άιλαντ, η οποία, σύμφωνα με ειδικούς και ανάλυση του CNN, λειτουργεί ως "πλωτό πρατήριο καυσίμων" για το Ιράν, χρησιμοποιούμενη από τον σκιώδη στόλο του για τη διακίνηση και αποθήκευση πετρελαίου, διοχετεύοντας απαραίτητα έσοδα στο καθεστώς καθώς ο πόλεμος συνεχίζεται.
Αν και δεν έχει επίσημη οριοθέτηση, η περιοχή είναι ευρέως γνωστή ως Eastern Outer Port Limits (EOPL) anchorage. Βρίσκεται κοντά στην ανατολική είσοδο του Στενού της Σιγκαπούρης, ενός από τους πιο πολυσύχναστους θαλάσσιους διαδρόμους στον κόσμο, περίπου 43 μίλια από τις ακτές της χερσονήσου της Μαλαισίας, στην αποκλειστική οικονομική ζώνη (ΑΟΖ) της χώρας.
Είναι ιδιαίτερα ορατή σε δορυφορικές εικόνες, όπου κατά διαστήματα μπορούν να εντοπιστούν εκατοντάδες πλοία να παραμένουν στην περιοχή.
Το MT Tifani μπορεί επίσης να αναγνωριστεί μέσω του αριθμού IMO του: 9273337. Ο αριθμός αυτός, που αποδίδεται από τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό, δεν μπορεί να αλλάξει ανεξάρτητα από ιδιοκτησία ή σημαία του πλοίου.
Σε μία περίπτωση, τον περασμένο Αύγουστο, το πλοίο εντοπίστηκε μέσα σε αυτή τη ζώνη να μεταφορτώνει αδιευκρίνιστο φορτίο σε άλλο πλοίο με την ονομασία Macho Queen, σύμφωνα με δορυφορικές εικόνες που εξέτασε το CNN. Μετά τη μεταφόρτωση, το Macho Queen ενεργοποίησε για λίγο το σύστημα AIS και άρχισε να πλέει βορειοανατολικά προς την Κίνα, πριν απενεργοποιήσει ξανά τον πομπό εντοπισμού του, αφού οι ΗΠΑ το επέβαλαν κυρώσεις για διακίνηση ιρανικού πετρελαίου προς την Κίνα.
Ένα δεύτερο πετρελαιοφόρο που επιβιβάστηκε και κατασχέθηκε από τις ΗΠΑ την Πέμπτη, το MT Majestic X, είχε επίσης ταξιδέψει επανειλημμένα μεταξύ Μέσης Ανατολής και Στενού της Σιγκαπούρης προς την περιοχή EOPL, σύμφωνα με δεδομένα του MarineTraffic.
Η περιοχή EOPL αποτελεί "δημοφιλές σημείο" για τον σκιώδη στόλο, λόγω της βολικής της θέσης και της επιεικούς στάσης των τοπικών αρχών, δήλωσε ο Farzin Nadimi, ανώτερος συνεργάτης του ινστιτούτου Washington Institute, ειδικός στο Ιράν. "Είναι ένα πολύ βολικό μέρος για την απόκρυψη δραστηριοτήτων", είπε ο Nadimi. "Οι μαλαισιανές αρχές ουσιαστικά κάνουν τα στραβά μάτια", σημείωσε.
Τουλάχιστον 679 μεταφορτώσεις από πλοίο σε πλοίο πραγματοποιήθηκαν στην περιοχή EOPL το 2025, αυξημένες από 471 το 2024 και 280 το 2023, σύμφωνα με δορυφορικά δεδομένα της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης United Against Nuclear Iran (UANI). Οι αριθμοί αυτοί υποεκτιμούν την πραγματική εικόνα, καθώς οι δορυφόροι δεν περνούν καθημερινά και δεν μπορούν να εντοπίσουν πλοία σε κακές καιρικές συνθήκες.
Το CNN έχει ζητήσει σχόλιο από την κυβέρνηση της Μαλαισίας.
Τον περασμένο Ιούλιο, η Μαλαισία δεσμεύτηκε να ενισχύσει την επιβολή της νομοθεσίας κατά των παράνομων μεταφορτώσεων πλοίων στα ύδατά της, με τον υπουργό Εξωτερικών Μοχάμαντ Χασάν να παραδέχεται ότι το ζήτημα είναι "αγκάθι για εμάς", σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο Bernama.
Με βάση τους νέους κανονισμούς, κάθε πλοίο που συλλαμβάνεται να πραγματοποιεί μη εξουσιοδοτημένη μεταφόρτωση θα κατάσχεται, δήλωσε ο Μοχάμαντ.
"Δεν θέλουμε πλέον να μας κατηγορούν ότι είμαστε χώρα που διευκολύνει τέτοιες δραστηριότητες", τόνισε.
Το Ιράν είναι ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς πετρελαίου στον κόσμο, εξάγοντας κατά μέσο όρο 1,69 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως το 2025, σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας Kpler. Περίπου το 90% του πετρελαίου του καταλήγει στην Κίνα, σύμφωνα με την αμερικανική κυβέρνηση. Η Κίνα δεν έχει επιβάλει κυρώσεις στο ιρανικό αργό και δηλώνει ότι αντιτίθεται στις κυρώσεις αυτές.
Λόγω των εκτεταμένων κυρώσεων, το Ιράν βασίζεται σε έναν στόλο παλαιών δεξαμενόπλοιων με ασαφή ιστορικά και περιορισμένη ασφάλιση για τη μεταφορά του πετρελαίου του παγκοσμίως.
Το μεγαλύτερο μέρος του σκιώδους στόλου του αποτελείται από τεράστια πετρελαιοφόρα πλοία που χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά μεγάλων ποσοτήτων (VLCCs), σύμφωνα με την εταιρεία ενεργειακών δεδομένων Vortexa -δεξαμενόπλοια όπως το MT Tifani, τα οποία μπορούν να μεταφέρουν έως και 2 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου.
Μεγάλο μέρος του πετρελαίου υπό κυρώσεις πωλείται με έκπτωση περίπου 10 δολαρίων κάτω από το παγκόσμιο σημείο αναφοράς Brent, το οποίο έχει ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι από την έναρξη του πολέμου. Αυτό σημαίνει ότι κάθε μεταφόρτωση από πλοίο σε πλοίο αποφέρει δεκάδες εκατομμύρια δολάρια σε έσοδα για το ιρανικό καθεστώς.
Η δραστηριότητα στην περιοχή EOPL συνεχίστηκε και μετά την έναρξη του πολέμου από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου, περιορίζοντας τη ροή πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή. Η UANI κατέγραψε τουλάχιστον 250 μεταφορτώσεις πλοίου-σε-πλοίο στην αγκυροβόληση EOPL μεταξύ Ιανουαρίου και 21 Απριλίου φέτος.
Η χρήση αυτής της περιοχής από το Ιράν του έχει επιτρέψει να διατηρεί σταθερή ροή εξαγωγών καθ’ όλη τη διάρκεια του πολέμου, χρηματοδοτώντας το καθεστώς ακόμη και ενώ ο κόσμος αντιμετωπίζει σοβαρή έλλειψη πετρελαίου.
"Είναι ουσιώδες για το επιχειρηματικό μοντέλο του Ιράν", δήλωσε ο Charlie Brown, ανώτερος σύμβουλος της UANI, που ασχολείται με τον σκιώδη στόλο του Ιράν.
Πώς λειτουργεί η "επιχείρηση νομιμοποίησης φορτίου"
Οι μεταφορτώσεις πλοίου σε πλοίο αποτελούν συνήθη πρακτική στη νόμιμη ναυτιλία μεγάλων αποστάσεων, καθώς χρησιμοποιούνται για αύξηση της αποδοτικότητας και αποφυγή λιμανιών.
Τα μεγάλα πετρελαιοφόρα συχνά μεταφορτώνουν το φορτίο τους σε μικρότερα πλοία επειδή το βύθισμά τους είναι πολύ μεγάλο για τα περισσότερα λιμάνια.
Ωστόσο, επειδή αυτοί οι ελιγμοί ενέχουν κινδύνους για την ασφάλεια και το περιβάλλον, είναι αυστηρά ρυθμισμένοι και πρέπει να πραγματοποιούνται σε εγκεκριμένες περιοχές, με πλήρη τεκμηρίωση και ενημέρωση των παράκτιων αρχών.
Οι σκιώδεις στόλοι χρησιμοποιούν τις μεταφορτώσεις ακόμη και όταν δεν είναι αναγκαίες από πλευράς logistics, προκειμένου να αποκρύψουν την προέλευση του πετρελαίου. Συχνά τις πραγματοποιούν υπό την κάλυψη της νύχτας, απενεργοποιώντας ή παραποιώντας το AIS, καθιστώντας δύσκολο τον εντοπισμό τους από τις αρχές.
Γενικά, το ιρανικό σκιώδες εμπόριο πετρελαίου ακολουθεί ένα παρόμοιο μοτίβο, με δύο ομάδες πλοίων να συνεργάζονται για την παράδοση ιρανικού αργού στην Κίνα.
Η πρώτη ομάδα πλοίων παραλαμβάνει το πετρέλαιο, κυρίως από τον βασικό τερματικό σταθμό εξαγωγών του Ιράν στο νησί Kharg, και πλέει μέσω του Ινδικού Ωκεανού, των Στενών της Μαλάκας και της Σιγκαπούρης, πριν αγκυροβολήσει ανοιχτά της Μαλαισίας.
Η δεύτερη ομάδα πλοίων παραλαμβάνει στη συνέχεια το πετρέλαιο μέσω μεταφόρτωσης και το μεταφέρει στην Κίνα, κυρίως σε μικρά διυλιστήρια τύπου "teapot" στην επαρχία Shandong, τα οποία είναι γνωστά για την αγορά κυρωμένου αργού.
Η Κίνα δεν δηλώνει επίσημα τις εισαγωγές ιρανικού πετρελαίου και συχνά αποκρύπτει την προέλευσή του ως μαλαισιανή, σύμφωνα με τον αναλυτή αργού πετρελαίου Ying Cong Lah της Kpler.
Το CNN έχει ζητήσει σχόλιο από το υπουργείο Εξωτερικών της Κίνας. Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, εκπρόσωπος του υπουργείου δήλωσε ότι το Πεκίνο "αντιτίθεται σε μονομερείς κυρώσεις που δεν έχουν βάση στο διεθνές δίκαιο", όταν ρωτήθηκε για αμερικανική εκτίμηση ότι η Κίνα δεν θα σταματήσει να αγοράζει ιρανικό πετρέλαιο.
Τα περισσότερα πλοία που μεταφέρουν πετρέλαιο από το Ιράν στην Ασία βρίσκονται ήδη στη μαύρη λίστα των ΗΠΑ, ενώ η πλειονότητα των πλοίων που παραλαμβάνουν το πετρέλαιο και το μεταφέρουν στην Κίνα δεν έχει ακόμη υποστεί κυρώσεις, σύμφωνα με τον Brown, ανώτερο σύμβουλο της UANI.
Οι σκιώδεις στόλοι επίσης πλαστογραφούν έγγραφα και χρησιμοποιούν ψευδείς σημαίες ή "σημαίες ευκαιρίας", αλλάζοντας συχνά νηολόγηση και παραποιώντας το φορτίο τους για να παραπλανήσουν τις αρχές.
"Δημιουργούν μια νέα αφήγηση για το νέο φορτίο και το νέο πλοίο", δήλωσε ο Nadimi από το Washington Institute, προσθέτοντας ότι τα πληρώματα μερικές φορές φτάνουν στο σημείο να βάφουν νέο όνομα ή σημαία πάνω στο πλοίο. "Αυτό είναι μια επιχείρηση "ξεπλύματος” φορτίου".
Οι παράνομες δραστηριότητες στην περιοχή EOPL αποτελούν εδώ και καιρό "ανοιχτό μυστικό" στη ναυτιλιακή βιομηχανία. Ο Brown εκτιμά ότι περίπου το 95% των πλοίων που πραγματοποιούν μεταφορτώσεις στην περιοχή διακινούν παράνομα ιρανικό ή ρωσικό πετρέλαιο προς την Κίνα.
Ένα στρατηγικό απόθεμα κοντά στην Κίνα
Η περιοχή EOPL έχει λειτουργήσει επίσης ως ένα είδος αποθήκης πετρελαίου για το Ιράν, βοηθώντας το να προστατευθεί από πιθανές διαταραχές στη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο, σύμφωνα με τον Nadimi.
"Υπάρχει ο κίνδυνος να ξεσπάσουν εχθροπραξίες στο Στενό του Ορμούζ στον Περσικό Κόλπο, οπότε προτιμούν να μεταφέρουν όσο το δυνατόν περισσότερο φορτίο, αργό πετρέλαιο, πιο κοντά στους πελάτες τους".
Το Ιράν είχε ρεκόρ 191 εκατομμυρίων βαρελιών αποθηκευμένων στη θάλασσα τον Φεβρουάριο, η συντριπτική πλειονότητα στην Ανατολική Ασία, σύμφωνα με την Kpler.
Αυτό το "πλωτό στρατηγικό απόθεμα" έχει επιτρέψει στην Τεχεράνη να διατηρεί υψηλές εξαγωγές, στέλνοντας κατά μέσο όρο 1,1 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως στην Κίνα, ακόμη και ενώ οι ΗΠΑ και το Ισραήλ χτυπούσαν τη χώρα με επιθέσεις καθ’ όλη τη διάρκεια του Μαρτίου, σύμφωνα με την UANI. Αν και χαμηλότερο από τα συνήθη επίπεδα εξαγωγών, η άνοδος των τιμών του πετρελαίου βοήθησε να αντισταθμιστεί το οικονομικό πλήγμα για το καθεστώς.
Το MT Tifani ενδέχεται να κατευθυνόταν προς εκφόρτωση φορτίου στην περιοχή EOPL όταν επιβιβάστηκαν σε αυτό αμερικανικές δυνάμεις.
Τον μήνα πριν από την κατάσχεσή του, το πλοίο παρέμενε γύρω από το Στενό του Ορμούζ και τον Περσικό Κόλπο, σύμφωνα με δεδομένα του MarineTraffic. Αν και το AIS του ήταν απενεργοποιημένο, το CNN κατάφερε να το εντοπίσει αγκυροβολημένο στο νησί Kharg του Ιράν μέσω δορυφορικών εικόνων που τραβήχτηκαν στις 6 Απριλίου.
Το δεξαμενόπλοιο επανεμφανίστηκε στο AIS στις 10 Απριλίου, όταν εντοπίστηκε στον Κόλπο του Ομάν να πλέει νοτιοανατολικά. Τα δεδομένα έδειξαν ότι κατευθυνόταν προς τη Σιγκαπούρη.
Στις 21 Απριλίου, αφού πέρασε τη Σρι Λάνκα, το πλοίο έκανε απότομη αλλαγή πορείας — πρώτα μια στροφή 90 μοιρών προς τα νότια και στη συνέχεια άλλη μία 90 μοιρών πίσω προς τα ανατολικά. Λίγο μετά αυτές τις αλλαγές πορείας, οι ΗΠΑ ανακοίνωσαν την κατάσχεσή του.
Σε βίντεο του Υπουργείου Άμυνας των ΗΠΑ, φαίνονται αμερικανικές δυνάμεις πάνω στο MT Tifani, ενώ ελικόπτερα περιπολούν από πάνω.
Το MT Tifani παραμένει έκτοτε στην περιοχή.
