Εκατόν ενενήντα μία χώρες βρίσκονται αυτές τις μέρες στη Νέα Υόρκη για την 11η Διάσκεψη Επισκόπησης της Συνθήκης για τη Μη Διάδοση Πυρηνικών Όπλων (NPT), η οποία ξεκίνησε στις 27 Απριλίου και θα διαρκέσει έως τις 22 Μαΐου 2026 στην έδρα του ΟΗΕ. Η Διάσκεψη προεδρεύεται από τον πρέσβη κ. Ντο Χανγκ Βιετ (Βιετνάμ).
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίστηκε ενιαία και αποφασιστική. Στη γενική δήλωσή της, στις 27 Απριλίου, επιβεβαίωσε την αδιαμφισβήτητη υποστήριξή της στη Συνθήκη NPT ως θεμέλιο λίθο του παγκόσμιου καθεστώτος μη διάδοσης. Καταδίκασε με τα σκληρότερα λόγια τη ρωσική πυρηνική ρητορική και τις απειλές χρήσης πυρηνικής βίας εναντίον της Ουκρανίας, χαρακτηρίζοντάς τες "ανεύθυνες, προκλητικές, επικίνδυνες και αποσταθεροποιητικές". Με τη δήλωση ταυτίστηκαν επτά υποψήφιες χώρες προς ένταξη στην ΕΕ: η Βόρεια Μακεδονία, το Μαυροβούνιο, η Αλβανία, η Ουκρανία, η Μολδαβία, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη και η Γεωργία.
Ωστόσο, πίσω από τη διπλωματική γλώσσα κρύβεται ένα ζοφερό σκηνικό, καθώς για πρώτη φορά από το 1972, δεν υπάρχει κανένα δεσμευτικό σύμφωνο μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας για τα στρατηγικά τους πυρηνικά οπλοστάσια. Η τελευταία συνθήκη έληξε τον Φεβρουάριο του 2026. Παράλληλα, ο κόσμος κατασκευάζει νέα πυρηνικά όπλα ταχύτερα από ό,τι τα καταστρέφει, για πρώτη φορά εδώ και σχεδόν 40 χρόνια. Οι συνεχείς απειλές -από τη Μόσχα στο Κίεβο, από τη Βόρεια Κορέα στη Νότια, από το Πεκίνο σε σχέση με την Ταϊβάν- αναζωπυρώνουν τη συζήτηση για "εθνικά" πυρηνικά αποτρεπτικά μέσα σε χώρες όπως η Πολωνία, η Νότια Κορέα και η Ιαπωνία.
Εξίσου εκρηκτική ήταν η έναρξη της Διάσκεψης, αφού το Ιράν διεκδίκησε θέση αντιπροέδρου. Η πρόταση αντιμετωπίστηκε μάλλον ειρωνικά και προκάλεσε σφοδρή αντίδραση από τις ΗΠΑ, αφού είναι σε εξέλιξη κρίση με την Τεχεράνη αναφορικά με το πυρηνικό πρόγραμμά της. Το Ισραήλ ισχυρίζεται ότι το Ιράν διαθέτει 400 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου. Ποσότητα ικανή να παραγάγει 11 ατομικές βόμβες.
Η ΕΕ επέμεινε πως η Συνθήκη NPT πρέπει να αποκτήσει καθολική ισχύ, ζητώντας από Ινδία, Ισραήλ και Πακιστάν να προσχωρήσουν ως μη πυρηνικά κράτη. Επίσης, υπενθύμισε το νομικά δεσμευτικό άρθρο VI για τον πλήρη πυρηνικό αφοπλισμό και τον κεντρικό ρόλο της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ, International Atomic Energy Agency).
Η Ελλάδα ιδρυτικό μέλος από το 1970
Ο ρόλος της Ελλάδας στην ιστορία της Συνθήκης δεν είναι δευτερεύων. Η χώρα μας υπέγραψε τη Συνθήκη NPT στις 11 Μαρτίου 1970 στην Ουάσιγκτον, ελάχιστες ημέρες μετά την επίσημη έναρξή της, στις 5 Μαρτίου 1970. Το γεγονός αυτό καταγράφεται στον επίσημο τόμο 729 της Σειράς Συνθηκών του ΟΗΕ (No. 10485), όπου η Ελλάδα εμφανίζεται στον πίνακα επικύρωσης μαζί με την Ουγγαρία, την Αυστρία, τη Δανία και τη Φινλανδία, ανάμεσα στις πρώτες χώρες που επικύρωσαν τη Συνθήκη.
Οι δύο προηγούμενες Διασκέψεις Επισκόπησης (το 2015 και το 2022) κατέρρευσαν χωρίς κοινό τελικό κείμενο. Η τωρινή έχει ακόμα δρόμο μπροστά της έως τις 22 Μαΐου.
