Του Κώστα Ράπτη
You do not have the cards: Δεν έχεις χαρτιά στα χέρια σου. Η φράση αυτή την οποία επανέλαβε περισσότερες φορές από οποιαδήποτε άλλη ο Ντόναλντ Τραμπ κατά τον επεισοδιακό διάλογό του μπροστά στις κάμερες με τον επισκεπτόμενο τον Λευκό Οίκο Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι την Παρασκευή δείχνει καλύτερα από οτιδήποτε την λογική που καθοδηγεί τον Αμερικανό πρόεδρο στο ουκρανικό ζήτημα. Παρτίδες που δεν μπορούν να "γυρίσουν”, καλό είναι να τερματίζονται – ιδίως αν το "παιχνίδι” το έχουν ξεκινήσει οι Δημοκρατικοί αντίπαλοι και η κλιμάκωσή του κινδυνεύει να φθάσει μέχρι τον παγκόσμιο πόλεμο. Και δεν είναι ο Ζελένσκι ή οι Ευρωπαίοι ιθύνοντες οι οποίοι δύνανται να παρεμποδίσουν την Ουάσιγκτον, άπαξ και αποφάσισε να απαλλαγεί από το "βαρίδι”.
Ο Ζελένσκι διαπίστωσε στη Ουάσιγκτον ότι ο Τραμπ δεν σκόπευε να προσφέρει αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας στην Ουκρανία, ούτε καν με αντάλλαγμα τα ουκρανικά ορυκτά. Ο δε Αμερικανός πρόεδρος συνειδητοποίησε ότι τα τελευταία δεν επρόκειτο να τα εξασφαλίσει, μολονότι η οικειοποίηση των ουκρανικών ορυκτών αποτελεί την μόνη ιδέα την οποία ο διαρκώς ελισσόμενος και αυτοαναιρούμενος Τραμπ ακολουθεί με συνέπεια στο ουκρανικό ζήτημα.
Όμως τα όσα λένε οι συνεργάτες του είναι αποκαλυπτικά. Υπερασπιζόμενος τον πρόεδρό του μετά την αποτυχούσα επίσκεψη Ζελένσκι, ο επικεφαλής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι ο Ζελένσκι αποδεικνύεται ότι δεν είναι έτοιμος να δεχθεί και την ειρήνη και έτσι υπονομεύει τις προσπάθειες του Τραμπ να διερευνήσει τις δυνατότητες τερματισμού της σύγκρουσης. Διερώτηθηκε δε ποιο είναι το σχέδιο των Ευρωπαίων για τον τερματισμό του πολέμου, εκμυστηρευόμενος ότι Ευρωπαίος ομόλογός του διατύπωσε ιδιωτικώς την εκτίμηση ότι αν ο πόλεμος παραταθεί για άλλο ένα έτος η Ρωσία θα έχει αποδυναμωθεί τόσο που θα παρακαλά για ειρήνη...
Τα προηγηθέντα
Πολλά εξηγούνται και από την κινητικότητα όλης της εβδομάδας που προηγήθηκε.
Την Πέμπτη, στη διάρκεια κοινής συνέντευξης Τύπου με τον Βρετανό πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ, ο Τραμπ δήλωσε ότι δεν θυμάται να έχει αποκαλέσει τον Ζελένσκι "δικτάτορα”, ενώ εξήρε τον ουκρανικό στρατό για τη γενναιότητά του. "Εργαζόμαστε πολύ σκληρά για να πετύχουμε ότι ο πόλεμος θα τερματιστεί. Πιστεύω ότι έχουμε κάνει μεγάλη πρόοδο και πιστεύω ότι προχωράμε αρκετά γρήγορα. Είτε θα γίνει αρκετά σύντομα είτε καθόλου”, σημείωσε ο ίδιος χωρίς να δώσει άλλες διευκρινίσεις.
Όσο για το περί αμοιβαίας αμυντικής συνδρομής Άρθρο 5 του καταστατικού χάρτη του ΝΑΤΟ, τον πραγματικό θεμέλιο λίθο της συμμαχίας, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε, απαντώντας σε δημοσιογραφική ερώτηση, ότι το υποστηρίζει, αλλά δεν νομίζει ότι θα προκύψει λόγος επίκλησής του.
Από την πλευρά του, ο Βρετανός πρωθυπουργός σημείωσε ότι η χώρα του είναι έτοιμη να προσφέρει στρατιωτικό προσωπικό επί του πεδίου ως ειρηνευτική δύναμη στην Ουκρανία, "διότι αυτός είναι ο μόνος τρόπος να διαρκέσει η ειρήνη”. Ο Τραμπ όμως απέρριψε την πρόταση Στάρμερ για συμμετοχή των ΗΠΑ σε αυτή τη δύναμη.
Ραντεβού στο Λονδίνο
Ούτως ή άλλως ο ένοικος της Ντάουνινγκ Στριτ αναπτύσσει έντονη δραστηριότητα καθώς σήμερα Κυριακή μετά από τηλεφωνική επικοινωνία με τους ηγέτες των Βαλτικών Δημοκρατιών, θα υποδεχθεί τον Ζελένσκι και κατόπιν θα φιλοξενήσει σύνοδο για το μέλλον της Ουκρανίας με τη συμμετοχή των ηγετών της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Δανίας, της Ιταλίας, της Τουρκίας, της Ολλανδίας, της Νορβηγίας, της Πολωνίας, της Ισπανίας, της Φινλανδίας, της Σουηδίας, της Τσεχίας και της Ρουμανίας. Παρόντες αναμένεται να είναι ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα.
Η σύνοδος θα αποτελέσει συνέχεια των συνομιλιών που πραγματοποιήθηκαν στο Παρίσι υπό τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν στις αρχές του μήνα και αποβλέπει, όπως δηλώνεται, "στην ενίσχυση της θέσης της Ουκρανίας σήμερα, περιλαμβανομένης της συνεχιζόμενης στρατιωτικής υποστήριξης και της άσκησης αυξημένης οικονομικής πίεσης στη Ρωσία”. Στην πραγματικότητα αποτελεί τον τρόπο των Ευρωπαίων να αμυνθούν απέναντι στην αλλοπρόσαλλη πολιτική Τραμπ, αλλά και να κατοχυρώσουν θέσεις στην "επόμενη μέρα”.
Αγκάθι το εδαφικό
Ωστόσο, οποιαδήποτε ειρήνευση στην Ουκρανία, προτού καν αρχίσει να γίνεται λόγος για τις μεταπολεμικές διευθετήσεις και την ενδεχόμενη ανάπτυξη δυνάμεων τρίτων χωρών προσκρούει στο εδαφικό ζήτημα.
Η Ρωσία δήλωσε δια του εκπροσώπου του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ ότι η διατήρηση των ουκρανικών εδαφών που έχει καταλάβει είναι "αδιαπραγμάτευτη”, ενώ την ίδια αυτή αξίωση χαρακτήρισε "γελοία” ο εκπρόσωπος της ουκρανικής διπλωματίας Γκεόργκι Τίχι. Στο κενό έπεσε και η ιδέα ¨του Ζελένσκι περί "ανταλλαγής” των όποιων εδαφών κατέχουν ακόμη οι ουκρανικές δυνάμεις στην περιοχή του Κουρσκ.
Το ευρύτερο ερώτημα της νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας
Παράλληλα, Ρώσοι και Αμερικανοί είχαν την Πέμπτη στην Κωνσταντινούπολη εξάωρη συνάντηση επί ενός από τα τρία σκέλη της διαδικασίας διαλόγου για την οποία συμφώνησαν στο Ριάντ, ήτοι την επανεκκίνηση των διμερών τους σχέσεων (κυρίως όσον αφορά τη λειτουργία των πρεσβειών και των προξενείων, μετά τις πολλές απελάσεις διπλωματών), εντείνοντας σε Ουκρανία και Ευρώπη τους φόβους παραμερισμού τους.
Ωστόσο, οι τόνοι που καταγράφονται σε Ουάσιγκτον και Μόσχα είναι ήδη λιγότερο ενθουσιώδεις. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν εκτίμησε ότι οι επαφές γεννούν "κάποια ελπίδα” για τη διευθέτηση "στρατηγικών συστημικών προβλημάτων”, υποσύνολο των οποίων είναι και το Ουκρανικό. Ο Ρώσος πρόεδρος κάλεσε τους Δυτικούς να επιδείξουν "πραγματισμό” και να έχουν μια "ρεαλιστική εικόνα" της κατάστασης, ενώ κατηγόρησε τις "δυτικές ελίτ” ότι θέλουν να "διαταράξουν ή να υπονομεύσουν" τις συζητήσεις με την Ουάσινγκτον.
Σημειώνεται ότι εκτός από το θέμα της Ουκρανίας, ο Βλαντίμιρ Πούτιν ζητεί γενικότερα την αναδιοργάνωση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας, δηλαδή μια αποχώρηση των δυνάμεων του ΝΑΤΟ από την ανατολική Ευρώπη, καθώς θεωρεί ότι η συμμαχία αυτή συνιστά υπαρξιακή απειλή για τη Ρωσία.
Σνομπάρισμα στην Κάλλας
"Γιατί είμαστε στο NATO; Επειδή φοβόμαστε τη Ρωσία. Και το μόνο πράγμα που λειτουργεί αληθινά, η μοναδική εγγύηση ασφαλείας που λειτουργεί, είναι η ομπρέλα του NATO”, επέμεινε η Εσθονή αντιπρόεδρος της Κομισιόν και Ύπατη Εκπρόσωπος της Ε.Ε. Κάγια Κάλας κατά την επίσκεψή της τις μέρες αυτές στη Ουάσιγκτον. Η Κάλλας απέκρουσε, ως προσχώρηση στο "ρωσικό αφήγημα”, την άποψη Τραμπ ότι ίσως η αιτία του πολέμου να είναι η προοπτική ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, ενώ προειδοποίησε πως οι Ευρωπαίοι δεν θα είναι σε θέση να συνεισφέρουν σε ενδεχόμενη συμφωνία για την Ουκρανία αν δεν προσκληθούν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Η αρχή, βέβαια, θα μπορούσε να είχε γίνει με την ίδια, ωστόσο ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δεν βρήκε χρόνο να συναντήσει την Ύπατη Εκπρόσωπο της Ε.Ε., όσο αυτή βρισκόταν στη Ουάσιγκτον...
"Αδύνατον δίχως την Τουρκία”
Ίσως όμως η πιο ενδιαφέρουσα δήλωση των ημερών, ιδίως σε ό,τι αφορά τα ελληνικά συμφέροντα, να ήταν αυτή του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν. Μιλώντας σε κοινή συνέντευξη Τύπου με τον Αλβανό ομόλογό του, Ίγκλι Χασάνι, ο επικεφαλής της τουρκικής διπλωματίας παρατήρησε: "Βλέπουμε ότι τα ζητήματα μιας ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας χωρίς το ΝΑΤΟ τίθενται από τώρα και συζητούνται από τους Ευρωπαίους ηγέτες”. Ωστόσο, πρόσθεσε "εάν η ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας πρόκειται να αναδιαμορφωθεί, αυτό δεν είναι δυνατόν να γίνει χωρίς την Τουρκία. Μια προσέγγιση της αρχιτεκτονικής ασφαλείας που αποκλείει μια στρατιωτική δύναμη όπως η Τουρκία, δεν θα ήταν πολύ ρεαλιστική”.
