Του Κώστα Ράπτη
Οι σχέσεις του κράτους του Ισραήλ με τον Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών περνούν και πάλι κρίση – μάλλον τη σοβαρότερη μετά το 1975.
Τον Αύγουστο ο Γενικός Γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες είχε προειδοποιήσει το Ισραήλ και τη Ρωσία ότι ενδέχεται να περιληφθούν στη μαύρη λίστα του οργανισμού για τη χρήση σεξουαλικής βίας στη διάρκεια συγκρούσεων.
Ο κατάλογος αυτός, τον οποίο δίνει στη δημοσιότητα κάθε χρόνο ο ΟΗΕ, περιλαμβάνει δεκάδες κρατικές και μη ομάδες για τις οποίες υπάρχουν βάσιμες υποψίες ότι επιδίδονται "συστηματικά" σε σεξουαλική βία, από το Σουδάν έως την Αϊτή, συμπεριλαμβανομένης της Λαϊκής Δημοκρατίας του Κονγκό, της Μιανμάρ, της Συρίας και του Μαλί.
Αναφορικά με το Ισραήλ, "το 2025 συνέχισαν να καταγράφονται περιστατικά και ενδείξεις σεξουαλικής βίας εις βάρος Παλαιστινίων που κρατούνται στο Ισραήλ και τις κατεχόμενες παλαιστινιακές περιοχές”, αναφέρει η έκθεση.
Παράλληλα σημειώνει ότι οι περιπτώσεις που έχουν επαληθευτεί από τον ΟΗΕ είναι ενδεικτικές των τάσεων σε διάστημα αρκετών ετών, αλλά όχι "διεξοδικές”, με δεδομένη την άρνηση των αρχών να επιτρέψουν την πρόσβαση στα ισραηλινά κέντρα κράτησης.
Ο ΟΗΕ επιβεβαίωσε το 2025 πολλά περιστατικά σεξουαλικής βίας που χρονολογούνται από το 2023, "περιλαμβανομένων βασανιστηρίων” εις βάρος 14 ανδρών, 7 γυναικών, 9 αγοριών και ενός κοριτσιού στη Λωρίδα της Γάζας και τη Δυτική Όχθη.
Τα περιστατικά αυτά αφορούσαν βιασμό με αντικείμενο, ομαδικό βιασμό, άσκηση βίας στα γεννητικά όργανα, αναγκαστική γύμνια και σωματική έρευνα "χωρίς προφανή δικαιολογία για λόγους ασφαλείας”. Οι δράστες αναγνωρίζονται από τον ΟΗΕ ως μέλη του ισραηλινού στρατού, των δυνάμεων ασφαλείας και των σωφρονιστικών ιδρυμάτων.
Η κατηγορία της άσκησης σεξουαλικής βίας είναι στις μέρες μας άκρως απονομιμοποιητική. Χτυπά στο ακροατήριο του πλανητικού Βορρά χορδές μάλλον πιο ευαίσθητες από αυτές που μπορεί πια να κινητοποιεί ο μαζικός φόνος.
Την Πέμπτη, προτού καν δημοσιοποιηθεί η έκθεση, το Ισραήλ κατήγγειλε την "επαίσχυντη και παράλογη απόφαση του Γκουτέρες που θέτει το Ισραήλ και τη Χαμάς (η οποία ήδη περιλαμβάνεται στον κατάλογο) στην ίδια μοίρα.
"Έχουμε τελειώσει με αυτόν τον γενικό γραμματέα”, δήλωσε ο Ισραηλινός πρεσβευτής στον ΟΗΕ Ντάνι Ντάνον σε βιντεοσκοπημένο μήνυμα που ανήρτησε στην πλατφόρμα Χ. Η ισραηλινή αποστολή διευκρίνισε ότι αυτό σημαίνει το πάγωμα των επαφών της χώρας του με το γραφείο του γενικού γραμματέα έως τη λήξη της θητείας του Γκουτέρες την 31η Δεκεμβρίου 2026.
Όλα αυτά παραπέμπουν στο ιστορικό μιας εξαρχής περιπετειώδους σχέσης.
Το κράτος του Ισραήλ και ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών είναι σχεδόν συνομήλικες οντότητες. Για την ακρίβεια, η πρώτη οφείλει την ύπαρξή της στην δεύτερη, καθώς η ίδρυση εβραϊκού κράτους το 1948 προαναγγέλθηκε και νομιμοποιήθηκε από το σχέδιο διαμελισμού της Παλαιστίνης που είχαν εγκρίνει το προηγούμενο έτος τα νεοσύστατα Ηνωμένα Έθνη.
Όπως σημειώναμε και παλαιότερα στο capital.gr, το ίδιο το σχέδιο διαμελισμού του 1947 διακρινόταν από μία θεμελιώδη αμφισημία: αφενός απηχούσε το πνεύμα παλαιότερων αποικιακών διευθετήσεων (ήτοι τη Διακήρυξη Μπάλφουρ του 1917 με την οποία η Βρετανία εγκολπωνόταν το σιωνιστικό εγχείρημα και το σχέδιο διαμελισμού του Λόρδου Πιλ με την οποία επιχειρήθηκε να αντιμετωπισθεί η Αραβική Εξέγερση του 1936-1938), αφετέρου όμως προσέβλεπε σε έναν νέο, δικαιότερο μεταπολεμικό κόσμο, επιλύοντας για αρχή την εκκρεμότητα των εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων που είχε αφήσει εκτοπισμένους και απάτριδες το Ολοκαύτωμα. Μάλιστα η Σοβιετική Ένωση του Στάλιν στήριξε τότε την ίδρυση του Ισραήλ (όχι μόνο με την ψήφο της, αλλά και με την αποστολή τσεχοσλοβακικών όπλων), αντιμετωπίζοντας τον τερματισμό της Βρετανικής Εντολής ως εγχείρημα αποαποικιοποίησης και θεωρώντας το (σοσιαλίζον και ανατολικοευρωπαϊκών καταβολών) σιωνιστικό κίνημα ως έναν παράγοντα δυνάμει ενίσχυσης της επιρροής της στη Μέση Ανατολή.
Ο Πόλεμος του Σουέζ το 1956, ο Πόλεμος των Έξι Ημερών και η "υιοθέτηση” του Ισραήλ από τις ΗΠΑ δημιούργησαν μία νέα κατάσταση. Κυρίως, όμως, η αποαποικιοποίηση δημιούργησε έναν ΟΗΕ πολύ διαφορετικό από αυτόν του 1947, με πολύ περισσότερα μέλη, ενώ και η σοβιετική πολιτική στράφηκε στην στήριξη του παναραβικού εθνικισμού.
Αποτύπωση αυτής της στροφής ήταν η υιοθέτηση το 1975 από την Γενική Συνέλευση (χάρη σε μία πλειοψηφία διαμορφωμένη από χώρες του ανατολικού μπλοκ και του Τρίτου Κόσμου) του ψηφίσματος 3379 το οποίο χαρακτηρίζει τον σιωνισμό ως μία μορφή ρατσισμού και επιβολής διακρίσεων. Μάλιστα το ψήφισμα αναφέρεται ρητά στην συνεργασία του Ισραήλ με την Νότιο Αφρική του απαρτχάιντ.
Είχε προηγηθεί, από την αντίθετη πλευρά, ο νόμος Τζάκσον-Βάνικ του αμερικανικού Κογκρέσου το 1974, το οποίο επέβαλλε για πρώτη φορά εμπορικές κυρώσεις στη Σοβιετική Ένωση, επειδή αυτή παρεμπόδιζε την μετεγκατάσταση των Εβραίων πολιτών της στο Ισραήλ.
Ο νόμος Τζάκσον-Βάνικ έμεινε σε ισχύ μέχρι το 2012 (καίτοι τις προηγούμενες δύο δεκαετίες είχαν ήδη εγκατασταθεί στο Ισραήλ περίπου ένα εκατομμύριο πρώην Σοβιετικοί πολίτες), ενώ το ψήφισμα 3379 ανακλήθηκε το 1991, στο φόντο του τερματισμού του Ψυχρού Πολέμου, αλλά και εν αναμονή μιας ειρηνικής διευθέτησης του Μεσανατολικού.
Παρ'όλα αυτά η μνήμη του ψηφίσματος "δηλητηρίασε” τη στάση του Ισραήλ και των φίλων του απέναντι στον ΟΗΕ, τον οποίο θεωρούν αταβιστικά "αντισημιτικό”. Η δράση της φιλο-ισραηλινής οργάνωσης UN Watch ανάγεται σε αυτή την καχυποψία.
Και όμως εκείνο το "ιστορικό χαμηλό” δείχνει στις μέρες μας να έχει ξεπερασθεί. Μετά την 7η Οκτωβρίου 2023, το Ισραήλ έχει αποδυθεί σε επίθεση κατά του ΟΗΕ σε τρία μέτωπα.
Το πρώτο είναι οι επανειλημμένες και προφανώς στοχευμένες επιθέσεις εναντίον θέσεων της δύναμης UNIFIL στον νότιο Λίβανο. Στο κύμα κατακραυγής από ευρωπαϊκές κυρίως κυβερνήσεις (στρατιώτες των οποίων στελεχώνουν τη UNIFIL) ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου απάντησε καλώντας τη διεθνή δύναμη, που εγκαταστάθηκε στη μεθόριο δυνάμει του ψηφίσματος 1701 του ΟΗΕ, να αποσυρθεί, ώστε να μην χρησιμοποιείται από τη Χεζμπολλάχ για κάλυψη των δικών της επιχειρήσεων.
Δεύτερο μέτωπο είναι η αποδόμηση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες η οποία έφθασε το 2024 μέχρι την κήρυξή του ως ανεπιθύμητου προσώπου (persona non grata) στο Ισραήλ, επειδή αυτός δεν καταδίκασε ρητά το Ιράν για τις πυραυλικές επιθέσεις του.
Το τρίτο, αλλά χρονικά παλαιότερο, μέτωπο αντιπαράθεσης του Ισραήλ με τον ΟΗΕ αφορά την ειδική υπηρεσία για τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες (UNWRA). Μάλιστα από τις αρχικές καταγγελίες περί συμμετοχής ντόπιων υπαλλήλων της στις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου (οι οποίες οδήγησαν σε διακοπή για αρκετούς μήνες της χρηματοδότησης της υπηρεσίας από δυτικές χώρες) φθάσαμε κατόπιν στην απόφαση έξωσης της UNWRA από τα κεντρικά γραφεία της στην ανατολική Ιερουσαλήμ για την μετατροπή του χώρου σε συγκροτήματα κατοικιών.
Σε αυτά θα πρέπει να προστεθεί και η προπέρσινη φανταχτερή (ελλείψει καλύτερου χαρακτηρισμού) εμφάνιση της αντιπροσωπείας του Ισραήλ στα Ηνωμένα Έθνη με το "άστρο του Δαβίδ” στο πέτο, ωσάν η συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας που εξέταζε την κρίση στη Γάζα να αποτελούσε τη συνέχιση των ναζιστικών αντισημιτικών διωγμών.
Όλα αυτά έχουν μιαν ορισμένη "λειτουργικότητα”, καθώς η μεν παρουσία της UNIFIL παρεμποδίζει την ελευθερία κινήσεων του ισραηλινού στρατού στον νότιο Λίβανο, η δε ύπαρξη της UNWRA είναι κορυφαίας σημασίας όχι μόνο για την παροχή διατροφικών, εκπαιδευτικών και ανθρωπιστικών υπηρεσιών στους Παλαιστινίους πρόσφυγες, αλλά πρωτίστως για την διαιώνιση της ίδιας της προσφυγικής ταυτότητάς τους.
Η δε απαξίωση του Γκουτέρες αποτελεί ενός είδους απάντηση στα όσα ενοχλητικά, αν όχι απονομιμοποιητικά, για το Ισραήλ προκύπτουν από τις αποφάσεις, τις ενέργειες ή τις δηλώσεις στελεχών της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, του Διεθνούς Δικαστηρίου, του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου και υπηρεσιών, όπως η Ύπατη Αρμοστεία για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, η UNICEF, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κ.ο.κ. Άλλωστε, ουκ ολίγοι εργαζόμενοι των διεθνών οργανώσεων αρωγής "επί του πεδίου” συμπεριλαμβάνονται στους νεκρούς της τελευταίας τριετίας.
Όλα αυτά οδηγούν σε κάτι βαθύτερο: την "λογική εξαίρεσης” που διεκδικεί επιδεικτικά για τον εαυτό του το Ισραήλ, επικαλούμενο μια "μάχη επιβίωσης” που το τοποθετεί υπεράνω διεθνούς δικαίου (χάρη και στα δεκάδες βέτο των ΗΠΑ στο Συμβούλιο Ασφαλείας), παρουσιάζοντας την υπόλοιπη υφήλιο, όποτε ενίσταται, ως παραδομένη στον αντισημιτισμό. Η εξασφάλιση στον εβραϊσμό μιας "κανονικής ύπαρξης” ανάμεσα στα άλλα έθνη, που ήταν ο στόχος του σιωνιστικού κινήματος, έχει μετατραπεί στο αντίθετό της.
