Το τι θα συμβεί με το απόθεμα εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν — συμπεριλαμβανομένων των περίπου 440 κιλών που έχουν εμπλουτιστεί σχεδόν σε επίπεδο κατάλληλο για πυρηνικά όπλα — αποτελεί ένα από τα βασικά αγκάθια στις εβδομάδες διαπραγματεύσεων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν για πιθανό τερματισμό του πολέμου με το Ιράν.
Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει επιμείνει ότι το Ιράν πρέπει να παραδώσει αυτό που αποκαλεί "πυρηνική σκόνη". Ιρανοί αξιωματούχοι έχουν επανειλημμένα δηλώσει ότι η χώρα έχει δικαίωμα σε πυρηνικό πρόγραμμα μη στρατιωτικής χρήσης.
Όμως τι ακριβώς περιλαμβάνει το ιρανικό απόθεμα και τι σημαίνει αυτό για τη δυνατότητα του Ιράν να κατασκευάσει πυρηνικό όπλο;
Σύμφωνα με ειδικούς σε πυρηνικά θέματα, με τον κατάλληλο εξοπλισμό το υψηλά εμπλουτισμένο ουράνιο που διαθέτει το Ιράν θα μπορούσε να φτάσει σε καθαρότητα κατάλληλη για πυρηνικά όπλα μέσα σε εβδομάδες ή ακόμη και ημέρες. Και, σύμφωνα με διεθνείς επιθεωρητές, η ποσότητα επαρκεί για την κατασκευή 10 πυρηνικών όπλων.
Οι ΗΠΑ και το Ιράν φέρονται να βρίσκονται κοντά σε συμφωνία για την επισημοποίηση εκεχειρίας και το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Ωστόσο, το ζήτημα του ουρανίου παραμένει άλυτο και αναμένεται να αποτελέσει βασικό μέρος των επόμενων διαπραγματεύσεων, σύμφωνα με πληροφορίες του CNN.
Οι συνομιλίες πιθανότατα θα επικεντρωθούν στα σχεδόν 450 κιλά ουρανίου που έχουν εμπλουτιστεί στο 60%.
"Οι ΗΠΑ δεν θα πρέπει να δεχτούν συμφωνία που να μην περιλαμβάνει την απομάκρυνση του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου", δήλωσε ο Έρικ Μπρούερ, ειδικός σε πυρηνικά υλικά του οργανισμού Nuclear Threat Initiative (NTI), ο οποίος είχε επιβλέψει ζητήματα αντιπυρηνικής διάδοσης στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας κατά την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ και είχε ηγηθεί αναλύσεων για το Ιράν στη Defense Intelligence Agency.
Η κατασκευή πυρηνικού όπλου απαιτεί σημαντική ποσότητα ραδιενεργών βαρέων στοιχείων, δηλαδή σχάσιμου υλικού. Ένα τέτοιο ραδιενεργό ισότοπο, το ουράνιο-235, υπάρχει στη φύση αλλά αποτελεί λιγότερο από το 1% του φυσικού μεταλλεύματος ουρανίου που εξορύσσεται.
Ο εμπλουτισμός αυξάνει τη συγκέντρωση του ουρανίου-235 και το προετοιμάζει για μετατροπή σε σχάσιμο υλικό κατάλληλο για όπλα. Το Ιράν εμπλούτιζε το ουράνιό του μετατρέποντάς το σε αέριο — εξαφθοριούχο ουράνιο — και περιστρέφοντάς το σε φυγοκεντρητές σε υπόγειες εγκαταστάσεις κυρίως στα πυρηνικά συγκροτήματα Νατάνζ, Φορντό και Ισφαχάν.
Το σχεδόν μισός τόνος ουρανίου εμπλουτισμένου στο 60% (και τα εκτιμώμενα 184 κιλά ουρανίου-235 εμπλουτισμένου στο 20%) πιστεύεται ότι παραμένουν σε αέρια μορφή, όπως ήταν κατά την τελευταία επαλήθευση της IAEA τον Ιούνιο του 2025. Το Ιράν απέκλεισε τους διεθνείς επιθεωρητές τον επόμενο μήνα, μετά τις κοινές αμερικανοϊσραηλινές αεροπορικές επιδρομές στις εγκαταστάσεις του.
Περαιτέρω εμπλουτισμός στο 90%, που θεωρείται το όριο για ουράνιο κατάλληλο για όπλα, θα απαιτούσε "μόνο ημέρες έως εβδομάδες" αν το Ιράν διαθέτει λειτουργική εγκατάσταση εμπλουτισμού, δήλωσε ο Μπρούερ.
Οι επιθέσεις του Ιουνίου 2025 στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν — αυτό που το Πεντάγωνο ονόμασε "Operation Midnight Hammer" — εκτιμήθηκε από τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών ότι έθαψαν μεγάλο μέρος του αποθέματος υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου στην Ισφαχάν, αλλά δεν το κατέστρεψαν, παρά τους κυβερνητικούς ισχυρισμούς ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν είχε "εξαλειφθεί".
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, ο Τραμπ απείλησε ότι "θα εισβάλει" στρατιωτικά για να ανακτήσει το ουράνιο αν αποτύχουν οι διαπραγματεύσεις. Το CNN ανέφερε τον Μάρτιο ότι στρατιωτικοί σχεδιαστές εξέτασαν επιλογές για τέτοια επιχείρηση στο συγκρότημα της Ισφαχάν, εκτιμώντας ότι θα απαιτούσε εκατοντάδες ή και χιλιάδες στρατιώτες και θα ενείχε υψηλό κίνδυνο απωλειών.
Πέρα από την ανάπτυξη ειδικών δυνάμεων και εξοπλισμού για τον χειρισμό του υλικού, η δημιουργία ζώνης ασφαλείας για να μπορέσουν να επιχειρήσουν οι δυνάμεις αυτές θα απαιτούσε τεράστια στρατιωτική παρουσία.
Πυρηνικοί ειδικοί εκφράζουν επίσης αμφιβολίες για το αν μια αμερικανική στρατιωτική επιχείρηση θα μπορούσε καν να εντοπίσει και να επαληθεύσει όλο το ουράνιο, πόσο μάλλον να το απομακρύνει πλήρως και με ασφάλεια. Μια τέτοια επιχείρηση υπό εχθρικές συνθήκες θα ήταν πρωτοφανής.
"Δεν γνωρίζουμε πού μπορεί να διασκόρπισε το Ιράν μέρος αυτού του υλικού πριν από τα πλήγματα", δήλωσε ο Μπρούερ.
Παραμένει ασαφές αν το Ιράν διαθέτει σήμερα τη δυνατότητα να μετατρέψει το αέριο ουρανίου 60% σε μέταλλο, όπως απαιτείται για την παραγωγή πυρηνικής κεφαλής, αν και πριν από τα πλήγματα του 2025 διέθετε τις κατάλληλες εγκαταστάσεις, είπε ο Μπρούερ.
Δεν είναι επίσης σαφές πόσο γρήγορα το ιρανικό καθεστώς θα μπορούσε να επαναλάβει και να ολοκληρώσει τη διαδικασία οπλοποίησης, που περιλαμβάνει την κατασκευή του πυρήνα της βόμβας και των εκρηκτικών μηχανισμών πυροδότησης.
Όταν η Κίνα ολοκλήρωσε τον εμπλουτισμό ουρανίου το 1964, χρειάστηκαν μόλις "τρεις έως πέντε εβδομάδες για να μετατρέψει το αέριο σε μέταλλο και να συναρμολογήσει ατομική βόμβα", έγραψε πέρυσι ο φυσικός του Harvard και ειδικός στο κινεζικό πυρηνικό πρόγραμμα Χούι Ζανγκ στο Bulletin of the Atomic Scientists.
Ο Σκοτ Ρόκερ, πρώην επικεφαλής του Γραφείου Απομάκρυνσης Πυρηνικών Υλικών της National Nuclear Security Administration και νυν υπεύθυνος του προγράμματος ασφάλειας πυρηνικών υλικών του NTI, δήλωσε στο CNN ότι ίσως χρειαστεί να απομακρυνθεί ακόμη και το χαμηλά εμπλουτισμένο ουράνιο του Ιράν — συμπεριλαμβανομένων περισσότερων από 5.900 κιλών υλικού εμπλουτισμένου στο 5% — για να αποτραπεί μελλοντική ανάπτυξη πυρηνικών όπλων.
Αυτό συμβαίνει επειδή το Ιράν έχει αποκτήσει την τεχνογνωσία και την εμπειρία να παράγει προηγμένους φυγοκεντρητές που μπορούν να εμπλουτίσουν το ουράνιο γρήγορα και αποτελεσματικά.
Παρότι το Ιράν επιμένει ότι δεν επιδιώκει την κατασκευή πυρηνικού όπλου, ο Ρόκερ υποστηρίζει ότι το υψηλά εμπλουτισμένο απόθεμά του λέει πολλά.
"Δεν υπάρχει καμία πειστική ειρηνική χρήση για αυτό το υλικό", δήλωσε, προσθέτοντας ότι "ο βασικός στόχος" των αμερικανικών διαπραγματεύσεων θα πρέπει να είναι η εξάλειψή του.
Υπάρχουν δύο βασικές επιλογές για την απομάκρυνση ή εξουδετέρωση του ιρανικού αποθέματος, σύμφωνα με τους Ρόκερ και Μπρούερ.
Ένα πρώτο κοινό βήμα πιθανότατα θα ήταν η μετατροπή του ουρανίου από αέρια μορφή σε πιο σταθερή μορφή σκόνης, κάτι που θα έκανε τη μεταφορά πολύ ασφαλέστερη, εξήγησε ο Ρόκερ.
Σε περίπτωση ειρηνικής απομάκρυνσης υπό αμερικανική επίβλεψη, η National Nuclear Security Administration του αμερικανικού υπουργείου Ενέργειας διαθέτει κινητή εγκατάσταση επεξεργασίας ουρανίου, η οποία μπορεί να αναπτυχθεί από το Oak Ridge National Laboratory στο Τενεσί οπουδήποτε στον κόσμο για να "σταθεροποιήσει, συσκευάσει και απομακρύνει πυρηνικά υλικά", σύμφωνα με ενημερωτικό έγγραφο της υπηρεσίας. Η διαδικασία αυτή πιθανότατα θα απαιτούσε εβδομάδες.
Η Ρωσία έχει επίσης τη δυνατότητα να παραλάβει εμπλουτισμένο ουράνιο, όπως είχε κάνει στο πλαίσιο της πυρηνικής συμφωνίας του 2015 με το Ιράν, σημείωσε ο Ρόκερ.
Μια δεύτερη επιλογή, γνωστή ως "downblending", θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί σε ιρανικό έδαφος. Πρόκειται για διαδικασία αραίωσης του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου με ουράνιο χαμηλής καθαρότητας ώστε να μειωθεί η συγκέντρωση ουρανίου-235.
Το κλειδί για κάθε επιτυχημένη απομάκρυνση, ανεξαρτήτως μεθόδου, είναι η δυνατότητα των ΗΠΑ και της διεθνούς κοινότητας να παρακολουθούν και να επαληθεύουν τη διαδικασία.
Ο Μπρούερ προειδοποίησε ότι η επαλήθευση θα είναι δύσκολη ακόμη κι αν το Ιράν συνεργαστεί πλήρως.
"Υπάρχει ο κίνδυνος το Ιράν να πει: "Δεν μπορούμε να λογοδοτήσουμε για αυτά τα 100 κιλά ουρανίου γιατί καταστράφηκαν στα πλήγματα”, και ποτέ δεν θα ξέρεις αν αυτό είναι αλήθεια ή όχι", δήλωσε.
