Η αύξηση που καταγράφεται στις ένοπλες και βομβιστικές επιθέσεις, οι οποίες σχετίζονται με συμμορίες, την τελευταία δεκαετία, εκ των οποίων δεκάδες έχουν διαπράξει ανήλικοι, έχει διαφοροποιήσει τη Σουηδία από τους Ευρωπαίους ομολόγους της και έχει θέσει τις αρχές μπροστά σε ένα επείγον πρόβλημα: τι να κάνουν με τα παιδιά που διαπράττουν φόνους.
Η κυβέρνηση, η οποία βρίσκεται στην εξουσία από το 2022 και οδεύει προς μία αμφίρροπη εκλογική αναμέτρηση τον Σεπτέμβριο, όπου η εγκληματικότητα αποτελεί κεντρικό θέμα στην ατζέντα, υποστηρίζει πως η ήπια προσέγγιση του παρελθόντος έχει αποτύχει και είναι καιρός να σκληρύνει τη στάση της στέλνοντας παιδιά ηλικίας κάτω των 15 ετών στη φυλακή παρά σε υπηρεσίες κοινωνικής πρόνοιας.
Εντούτοις, ορισμένοι ειδικοί και βουλευτές προειδοποιούν πως αυτό είναι μια λάθος προσέγγιση.
Η Σουηδία δίνει μάχη εναντίον ενός κύματος εγκλημάτων από συμμορίες, με τα δίκτυα να δραστηριοποιούνται στο εμπόριο ναρκωτικών, τις απάτες και τις ληστείες και τα κέρδη τους να ανέρχονται σε περίπου 185 δισεκατομμύρια σουηδικές κορώνες (20 δισεκατ. δολάρια) τον χρόνο.
Η αστυνομία υπολογίζει πως υπάρχουν 17.500 ενεργά μέλη συμμοριων και περίπου 50.000 συνεργάτες. Οι συμμορίες χρησιμοποιούν συνήθως τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να στρατολογούν εφήβους και σε ορισμένες περιπτώσεις παιδιά ηλικίας ακόμα και 11 ετών, προκειμένου να διαπράξουν φόνους και βομβιστικές επιθέσεις στη χώρα.
Αντιμέτωποι με κατηγορίες φόνου οι κάτω των 15 ετών
Βάσει ενός προτεινόμενου νέου νόμου, η ηλικία της ποινικής ευθύνης θα μειωθεί στα 13 από τα 15 έτη, χαμηλότερα από τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, και οι ανήλικοι που έχουν καταδικασθεί για τα σοβαρότερα εγκλήματα θα οδηγούνται σε ειδικές φυλακές. Μία εξ αυτών θα είναι για κορίτσια. "Αντιμετωπίζουμε μία επείγουσα κατάσταση", δήλωσε τον Απρίλιο ο υπουργός Δικαιοσύνης Γκούναρ Στρέμερ.
"Πέρυσι, 52 παιδιά κάτω της ηλικίας των 15 ετών ενεπλάκησαν σε δίκες κατηγορούμενα για φόνο ή απόπειρα φόνου. Επομένως, δεν μιλάμε για κλοπές ούτε καν για επιθέσεις ή ληστείες. Μιλάμε για φόνο".
To κοινοβούλιο θα ψηφίσει επί της νομοθεσίας, η οποία θα επανεξεταστεί έπειτα από 5 χρόνια, τη 15η Ιουνίου. Μειώνοντας την ηλικία της ποινικής ευθύνης είναι μια νέα τακτική για την αντιμετώπιση της βίας των συμμοριών, ενώ άλλες περιλαμβάνουν μεγαλύτερες ποινές κάθειρξης και διευρυμένες εξουσίες της αστυνομίας.
H δεξιά κυβέρνηση λέει πως η καταστολή της αποδίδει καρπούς. Σαράντα τέσσερις άνθρωποι έπεσαν νεκροί από πυρά το 2025, ένας αριθμός μικρότερος από μια κορύφωση 62 νεκρών το 2022. Τα περισσότερα μέλη συμμοριών βρίσκονται ήδη στη φυλακή.
Όμως, το να σταματήσει τη στρατολόγηση παιδιών θα είναι πολύ δυσκολότερο. Η κυβέρνηση λέει πως η φυλακή θα λειτουργήσει ως αποτρεπτικό μέσο και τα εντατικά προγράμματα αποκατάστασης θα εμποδίσουν την υποτροπή.
Εφηβεία στη φυλακή
Στο σωφρονιστικό ίδρυμα Rosersberg, βόρεια της Στοκχόλμης, το ένα από τα τρία που ανοικοδομούνται για να υποδεχθούν τους βιαιότερους έφηβους παραβάτες, η ζωή στη φυλακή θα επικεντρωθεί στην εκπαίδευση.
Τον ελεύθερο χρόνο τους, οι κρατούμενοι θα μπορούν να παρακολουθούν τηλεόραση, να παίζουν βιντεοπαιχνίδια ή να γυμνάζονται σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο. Τα κελιά θα κλειδώνονται από τις 8 κάθε βράδυ.
Ο διευθυντής της φυλακής Γκάμπριελ Ουέσμαν αναμένει τους πρώτους κρατούμενους μετά το καλοκαίρι. Η μεγαλύτερη πρόκληση σε σύγκριση με τους ενήλικες κρατούμενους θα είναι να παρασχεθεί στους εφήβους, ορισμένοι εκ των οποίων δεν έχουν ζήσει ποτέ μακριά από τους γονείς τους, άνεση και στήριξη, εξήγησε ο ίδιος.
"Θα μεγαλώσουν εδώ", σημείωσε, προσθέτοντας πως η φυλακή πρέπει να τους βοηθήσει κατά τη διάρκεια της εφηβείας. Τηλέφωνα δεν επιτρέπονται, ενώ μαθήματα σκάκι θα βοηθούν στη συγκέντρωση. Όμως, χρειάζονται επίσης ένα συναισθηματικό διέξοδο, υπογράμμισε.
"Δεν είναι ασυνήθιστο στον έξω κόσμο αγόρια αυτής της ηλικίας να έχουν λούτρινα παιχνίδια", είπε ο Ουέσμαν. "Ίσως να πρέπει να εξετάσουμε να έχουμε ένα σε κάθε κελί".
Συχνή υποτροπή στο έγκλημα
Έως τώρα, τους χειρότερους ανήλικους παραβάτες της Σουηδίας τους διαχειρίζονταν οι κοινωνικές υπηρεσίες. Όμως το σύστημα θεωρείται ευρέως ως αποτυχημένο. Εννέα από τα δέκα νεαρά μέλη συμμοριών που κρατούνται σε δομές φιλοξενίας υποτροπιάζουν στο έγκλημα, ανέφερε μια έκθεση του Ελεγκτικού Συνεδρίου της Σουηδίας. Οκτώ στους 10 καταλήγουν στη φυλακή ως ενήλικες.
Η φυλάκιση θα προστατεύει τους πολίτες, θα παράσχει δικαιοσύνη για τα θύματα και θα σπάσει τους δεσμούς με τις συμμορίες, διατείνεται η κυβέρνηση.
Οι επικριτές εκφράζουν ανησυχίες για τον αντίκτυπο στα παιδιά.
"Ένας 13χρονος είναι παιδί, ένας που δεν είναι καν νομικά αρκετά μεγάλος για να αγοράσει ενεργειακά ποτά", λέει η εκπρόσωπος Τύπου του αντιπολιτευόμενου Κόμματος Κέντρου Βίλμα Ροθ.
"Η επιμέλεια των παιδιών κάτω των 15 ετών, που διαπράττουν σοβαρά εγκλήματα θα έπρεπε να ανατίθεται στις υπηρεσίες κοινωνικής πρόνοιας και να τα φροντίζουν, παρά να φυλακίζονται".
Οι αρχές επιβολής του νόμου και οι σωφρονιστικές αρχές της Σουηδίας έχουν επίσης διατυπώσει ανησυχίες.
Η Βρετανία και η Βόρεια Ιρλανδία — όπου η ηλικία ποινικής ευθύνης είναι τα 10 έτη — συζητούν την αύξηση του ορίου.
Η Δανία πειραματίστηκε με τη μείωση της ηλικίας ποινικής ευθύνης στα 14 έτη το 2010, αλλά οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρξε καμία επίδραση στα επίπεδα εγκληματικότητας.
Ο καθηγητής Εγκληματολογίας του πανεπιστημίου της Στοκχόλμης, Φελίπε Εστράδα Ντόρνερ δήλωσε ότι η κράτηση ήδη περιθωριοποιημένων παιδιών ενέχει τον κίνδυνο να βλάψει τις ευκαιρίες στη ζωή τους, αλλά ότι η κοινωνία πρέπει να προστατευτεί.
"Δεν μπορούμε να έχουμε δολοφόνους να περπατούν στους δρόμους μας", είπε.
ΠΗΓΗ ΑΠΕ-ΜΠΕ
