Μπορεί μια χώρα να θέσει όριο στον πληθυσμό της; Αυτό είναι το ερώτημα στο οποίο καλείται να απαντήσει η Ελβετία την Κυριακή (14/6), όταν οι ψηφοφόροι θα προσέλθουν στις κάλπες για να αποφασίσουν σχετικά με μια πρόταση για περιορισμό του πληθυσμού της χώρας στα 10 εκατομμύρια.
Η πρωτοβουλία υποστηρίζεται από το εθνικό-συντηρητικό και δεξιό Ελβετικό Λαϊκό Κόμμα – το μεγαλύτερο της χώρας -, το οποίο την περιγράφει ως μια "πρωτοβουλία βιωσιμότητας" που στοχεύει στην άμβλυνση της πίεσης στη στέγαση, τις δημόσιες υπηρεσίες και το περιβάλλον.
Η ελβετική κυβέρνηση, όλα τα άλλα μεγάλα κόμματα, ο επιχειρηματικός κόσμος και τα συνδικάτα έχουν χαρακτηρίσει την πρόταση "πρωτοβουλία χάους", υποστηρίζοντας ότι θα στερήσει από τα νοσοκομεία και τα ξενοδοχεία το απαραίτητο προσωπικό και θα βλάψει τις σχέσεις που έχουν οικοδομηθεί με κόπο με την Ευρωπαϊκή Ένωση, αφήνοντας την Ελβετία απομονωμένη σε έναν πολύ επικίνδυνο κόσμο.
Ο πληθυσμός της Ελβετίας έχει αυξηθεί ραγδαία από το 2002, όταν ήταν 7,3 εκατομμύρια και πλέον ανέρχεται σε 9,1 εκατομμύρια.
Πολλοί κάτοικοι της χώρας ανησυχούν για το συνεχώς αυξανόμενο κόστος στη στέγαση και την υγεία, αλλά και για την ποιότητα ζωής και των δημόσιων υπηρεσιών. Ως αποτέλεσμα, οι πιο πρόσφατες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η ψηφοφορία θα μπορούσε να είναι αμφίρροπη. Υποδηλώνουν ότι οι ψηφοφόροι οδεύουν προς τις κάλπες με τη διαφορά ανάμεσα στις δύο επιλογές να είναι μικρή και εντός του περιθωρίου λάθους: ένα 52% τάσσεται και το 45να δηλώνει υπέρ της πρότασης, όμως ένας σημαντικός αριθμός ψηφοφόρων παραμένει αναποφάσιστος.
Σε πολωμένο κλίμα
Η Χέλιν Γκένις και ο Νιλς Φίχτερ έχουν πολλά κοινά, αλλά οι διαμετρικά αντίθετες απόψεις τους σχετικά με τον περιορισμό του ελβετικού πληθυσμού είναι ενδεικτικές της πολωτικής φύσης του δημοψηφίσματος.
Και οι δύο είναι νέοι πολιτικοί από οικογένειες μεταναστών. Ο Φίχτερ είναι 29 ετών και η Γκένις 31. Οι γονείς της Χελίν είναι από την Τουρκία, ενώ η μητέρα του Νιλς είναι από τον Καναδά και ο ίδιος έχει διπλή υπηκοότητα.
"Έχουμε χάσει τον έλεγχο", παραπονιέται ο Φίχτερ, ο οποίος εκπροσωπεί το Ελβετικό Λαϊκό Κόμμα στο κοινοβούλιο του καντονιού της Βέρνης. "Η ανεξέλεγκτη μετανάστευση οδηγεί την Ελβετία να μην είναι πλέον Ελβετία".
Πιστεύει ότι τα προβλήματα της χώρας, όπως η έλλειψη στέγης, η κυκλοφοριακή συμφόρηση, οι ασφυκτικά γεμάτες αίθουσες στα σχολεία και οι πιεσμένες κοινωνικές υπηρεσίες συνδέονται άμεσα με τη μετανάστευση.
Η Γκένις, δημοτική σύμβουλος της Βέρνης με το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα απορρίπτει αυτά τα επιχειρήματα ως ψευδεπίγραφα. Λέει χαρακτηριστικά: "Δεν είναι οι μετανάστες που καθορίζουν τα επίπεδα ενοικίων, που αυξάνουν τα ασφάλιστρα υγείας, που λαμβάνουν τις πολιτικές αποφάσεις για τη στέγαση, τις υποδομές ή τις κοινωνικές επενδύσεις. Η εξέταση των προβλημάτων μέσα από το πρίσμα της μετανάστευσης δεν οδηγεί σε λύσεις, αλλά σε διχασμό".
Για τους ψηφοφόρους που δεν έχουν ακόμη αποφασίσει, ένα βασικό ερώτημα είναι πώς ακριβώς θα λειτουργήσει ένα πληθυσμιακό όριο. Ο καθορισμός ενός ορίου στον πληθυσμό μιας χώρας είναι ένα μέτρο που δεν έχει δοκιμαστεί πουθενά αλλού στον κόσμο. Μόνο η Κίνα πριν από χρόνια, μέσω του καταργημένου πλέον ορίου του ενός παιδιού για τις οικογένειες, προσπάθησε να επιβραδύνει την αύξηση του πληθυσμού.
Η πρόταση ορίζει ότι ο πληθυσμός της χώρας δεν θα πρέπει να υπερβεί τα 10 εκατομμύρια πριν από το 2050 και η κυβέρνηση θα υποχρεώνεται να λάβει μέτρα μόλις ο αριθμός των κατοίκων φτάσει τα 9,5 εκατομμύρια, όπως τον περιορισμό του αριθμού των ατόμων που λαμβάνουν άσυλο στην Ελβετία και τον τερματισμό του δικαιώματος οικογενειακής επανένωσης για τους αλλοδαπούς εργαζόμενους.
Εάν εγκριθεί το όριο των 10 εκατομμυρίων, οι διεθνείς συμφωνίες που έχει υπογράψει η Ελβετία, συμπεριλαμβανομένης της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων στην ΕΕ, θα πρέπει να τερματιστούν.
Αυτή η προοπτική έχει προκαλέσει ανησυχία στην επιχειρηματική ένωση της Ελβετίας Economiesuisse.
Ο επικεφαλής οικονομολόγος της, Ρούντολφ Μινς, λέει ότι εάν η πρόταση ψηφιστεί, η Ελβετία "θα μπορούσε να αντιμετωπίσει προκλήσεις στις σχέσεις της με την Ευρωπαϊκή Ένωση". Επισημαίνει ότι οι Βρυξέλλες έχει καταστήσει σαφές στα μη μέλη της ΕΕ ότι δεν μπορούν απλώς να επιλέγουν τα πλεονεκτήματα της ενιαίας αγοράς της ΕΕ και να αποφεύγουν δεσμεύσεις όπως η ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων.
"Η ΕΕ εξακολουθεί να είναι μακράν ο σημαντικότερος εμπορικός εταίρος για την Ελβετία", εξηγεί ο Μινς, προσθέτοντας ότι είναι "προς το συμφέρον μας να έχουμε σταθερές και σαφείς σχέσεις με τον κύριο εμπορικό μας εταίρο".
Οι Ελβετοί εργοδότες ανησυχούν επίσης για την έλλειψη εργατικού δυναμικού και την απώλεια πρόσβασης στην ευρωπαϊκή αγορά ειδικευμένων εργαζομένων.
Παράλληλα, οι μισοί από όσους εργάζονται στα ξενοδοχεία της Ελβετίας είναι μετανάστες. Τα νοσοκομεία και τα γηροκομεία εξαρτώνται επίσης από ξένους εργαζόμενους.
Το Ελβετικό Λαϊκό Κόμμα υποστηρίζει ότι η μετανάστευση στην Ελβετία απλώς τροφοδοτεί μια συνεχώς αυξανόμενη ζήτηση για περισσότερες νοσοκομειακές κλίνες και περισσότερες θέσεις στα σχολεία και ότι ο περιορισμός της μετανάστευσης θα μείωνε την πίεση.
Στον αντίποδα, η αντίπαλη πλευρά λέει ότι αυτό δεν είναι ρεαλιστικό, καθώς το 20% του ελβετικού πληθυσμού είναι πλέον άνω των 65 ετών. Οι νέοι εργαζόμενοι και οι νέοι φορολογούμενοι καλούνται να χρηματοδοτήσουν τις ανάγκες ενός γηράσκοντος πληθυσμού και η Ελβετία δεν δημιουργεί η ίδια αυτούς τους νέους εργαζόμενους, προειδοποιούν.
Φόβοι για απομόνωση
Η Ελβετία, όπως και οι γείτονές της στην Ευρώπη, δαπανά μεγάλα ποσά για την άμυνα και, παρά την ουδετερότητά της, σχεδιάζει στενότερους αμυντικούς δεσμούς με τους γείτονές της.
Έχει επηρεαστεί από την αύξηση των τιμών των καυσίμων λόγω τόσο της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία όσο και της σύγκρουσης στο Ιράν. Έχει επίσης δει τα προϊόντα της να πλήττονται από τιμωρητικούς δασμούς των ΗΠΑ.
Η Ελβετία θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τις συνθήκες της με την ΕΕ και ενδεχομένως να χάσει μαζί τους και την καλή θέληση των Βρυξελλών, προειδοποιούν ορισμένοι οικονομολόγοι.
Ο Φίχτερ απορρίπτει το επιχείρημα ως κινδυνολογία και εμφανίζεται πεπεισμένος ότι "η ΕΕ δεν θα επιτρέψει να συμβεί αυτό, οι συμφωνίες με την Ελβετία είναι απολύτως προς το συμφέρον της ΕΕ".
Όμως ο φόβος της απομόνωσης μπορεί να είναι καθοριστικός παράγοντας για ορισμένους ψηφοφόρους.
Οι Ελβετοί τρομοκρατήθηκαν όταν η Ουάσινγκτον επέβαλε δασμούς 39% σε ελβετικά προϊόντα και δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί η συμφωνία για τη μείωσή τους στο 15%. Αφίσες που παροτρύνουν τους ψηφοφόρους να απορρίψουν το όριο πληθυσμού δείχνουν έναν επικριτικό πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να ακολουθείται από τα σκιώδη προφίλ του Βλαντίμιρ Πούτιν της Ρωσίας και του Σι Τζινπίνγκ της Κίνας και στο θέτουν το ερώτημα: "Να σπάσουμε την Ευρώπη, σε μια τέτοια εποχή;"
