Η Ελβετία πρόκειται να ψηφίσει την Κυριακή σε δημοψήφισμα για τον περιορισμό του πληθυσμού της, μια πρόταση που πυροδοτήθηκε από τις διαμάχες γύρω από τη μετανάστευση και η οποία, αν εγκριθεί, θα μπορούσε να οδηγήσει τη χώρα σε σύγκρουση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως αναφέρει το CNN.
Στους Ελβετούς θα τεθεί ένα απλό ερώτημα: Πρέπει ο πληθυσμός της Ελβετίας να περιοριστεί στα 10 εκατομμύρια; Εάν η πλειοψηφία ψηφίσει "ναι", θα είναι η πρώτη χώρα στην Ευρώπη που θα θέσει όριο στον πληθυσμό της.
Ο σημερινός πληθυσμός είναι λίγο πάνω από 9 εκατομμύρια – από 8,3 εκατομμύρια πριν από μια δεκαετία. Περισσότερο από το ένα τέταρτο των κατοίκων της είναι γεννημένοι στο εξωτερικό, σύμφωνα με στοιχεία της κυβέρνησης.
Η πρόταση για την επιβολή ανώτατου ορίου υποβλήθηκε από τη μεγαλύτερη πολιτική παράταξη της χώρας, το δεξιό Ελβετικό Λαϊκό Κόμμα (SVP), το οποίο την παρουσιάζει ως ζήτημα "βιωσιμότητας".
Το SVP ισχυρίζεται ότι "η ανεξέλεγκτη μετανάστευση προκαλεί υπερβολικά γρήγορη ανάπτυξη της Ελβετίας", ότι "οι αρνητικές συνέπειες είναι αισθητές σε όλους τους τομείς της ζωής" και ότι "πολλοί αισθάνονται όλο και περισσότερο ξένοι στη δική τους χώρα".
Ωστόσο, ηγέτες του επιχειρηματικού κόσμου προειδοποιούν ότι η πρόταση για τον περιορισμό του πληθυσμού κινδυνεύει να βλάψει την οικονομία και θα οι εταιρείες θα δυσκολευτούν για να καλύψουν τις θέσεις εργασίας.
Ο Γιούργκ Μίλερ, διευθυντής του ελβετικού κέντρου μελετών Avenir Suisse, δήλωσε στο CNN ότι η χώρα αισθάνεται την πίεση της πρόσφατης αύξησης του πληθυσμού, η οποία οφείλεται εν μέρει στις οικονομικές επιδόσεις της. "Βλέπεις τις εντάσεις στις αγορές κατοικιών, στις υποδομές… στην πρόσβαση στις λίμνες… πολλοί άνθρωποι αισθάνονται ότι υπάρχει υπερπληθυσμός". Το SVP "έχει αξιοποιήσει αυτό το αίσθημα και το έχει μετατρέψει σε αυτή την πρωτοβουλία", είπε.
Παρά την ευρεία πολιτική αντίθεση στο μέτρο, το σύστημα δημοψηφισμάτων της Ελβετίας επιτρέπει την υποβολή προτάσεων εφόσον συγκεντρωθούν τουλάχιστον 100.000 υπογραφές εντός 18 μηνών.
Πρόσφατες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η ψηφοφορία της Κυριακής πιθανότατα θα κριθεί "στην ψήφο". Στις αρχές Μαΐου, μια δημοσκόπηση έδειξε ότι οι δύο πλευρές ήταν ισόπαλες. Πιο πρόσφατα, όσοι αντιτίθενται στο ανώτατο όριο φαίνεται να προηγούνται οριακά, με 52%, σύμφωνα με την εταιρεία δημοσκοπήσεων gfs.bern.
"Η Ελβετία είναι ελκυστική"
Σύμφωνα με στοιχεία της ελβετικής κυβέρνησης, ο πληθυσμός της Ελβετίας έχει τριπλασιαστεί τα τελευταία 100 χρόνια. Το 2024, ο πληθυσμός έφτασε τα 9 εκατομμύρια, καθώς η μετανάστευση υπερέβη κατά πολύ τον αντίκτυπο της μείωσης των ποσοστών γονιμότητας. Η Ελβετία δεν είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά από το 2002 ισχύει συμφωνία ελεύθερης κυκλοφορίας. Είναι επίσης μέλος της ζώνης Σένγκεν, η οποία περιλαμβάνει 29 χώρες και επιτρέπει στους πολίτες να ταξιδεύουν χωρίς συνοριακούς ελέγχους στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης.
Ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού της, περίπου το 27%, αποτελείται από αλλοδαπούς κατοίκους που δεν διαθέτουν ελβετικό διαβατήριο.
Πολλοί από αυτούς προέρχονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, με σχεδόν το ήμισυ του συνόλου των ξένων υπηκόων στη χώρα να προέρχεται από τέσσερις μόνο χώρες – την Ιταλία, τη Γερμανία, την Πορτογαλία και τη Γαλλία.
Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό, σύμφωνα με τον Müller, στις σχέσεις της Ελβετίας με την ΕΕ, τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο της, καθώς και στη γεωγραφική της θέση στην καρδιά της Ευρώπης. Και οι δύο αυτοί παράγοντες επηρεάζουν σημαντικά την οικονομική σταθερότητα της χώρας.
"Η ζωή στη Γαλλία και τη Γερμανία έχει αλλάξει τις τελευταίες δεκαετίες, ενώ στην Ελβετία η ποιότητα ζωής είναι αρκετά υψηλή… σε τρεις ώρες βρίσκεσαι στο Παρίσι, σε τρεις ώρες στο Μιλάνο – είναι απλά ένα ωραίο μέρος για να ζεις", δήλωσε ο Müller.
"Η Ελβετία είναι ελκυστική. Η οικονομία λειτουργεί καλά. Ιστορικά, η Ελβετία έχει κάνει αρκετά σωστά πράγματα όσον αφορά στις οικονομικές πολιτικές. Ιστορικά, είχε λιγότερους κανονισμούς και χαμηλότερους φόρους από τις γειτονικές χώρες".
Ο Müller εκτιμά ότι η υποστήριξη προς το δημοψήφισμα δεν οφείλεται τόσο στην ξενοφοβία όσο στην ανησυχία των πολιτών ότι ο πληθυσμός αυξάνεται με ανεξέλεγκτους ρυθμούς.
Ωστόσο, η ιστοσελίδα της εκστρατείας υπέρ του ορίου φαίνεται να βασίζεται σε αντιμουσουλμανική ρητορική για να υποστηρίξει τα επιχειρήματά της.
"Προβλήματα με τους αιτούντες άσυλο από μουσουλμανικές χώρες. Μελέτες δείχνουν ότι ορισμένες ομάδες μεταναστών είναι πολλές φορές πιο παραβατικές από τον υπόλοιπο πληθυσμό", αναγράφεται σε ένα τμήμα της ιστοσελίδας.
Στην ίδια σελίδα γίνεται λόγος για "σταδιακή ισλαμοποίηση" και εκφράζονται ανησυχίες για παρενόχληση γυναικών σε ένα ελβετικό κολυμβητήριο, η οποία, όπως υποστηρίζει, διαπράχθηκε από Γάλλους υπηκόους βορειοαφρικανικής καταγωγής.
"Είναι εντελώς ξενοφοβικό. Τελικά, μετατρέπει τους ξένους σε αποδιοπομπαίους τράγους, σαν να είναι αυτοί η απάντηση σε όλα τα κακά της κοινωνίας. Είναι επικίνδυνο επειδή είναι παραπλανητικό", δήλωσε στο Reuters η Delphine Klopfenstein, βουλευτής των Πρασίνων.
Ο Beat Jans, μέλος του Ομοσπονδιακού Συμβουλίου είπε, σύμφωνα με την εφημερίδα Tages-Anzeiger της Ζυρίχης: "Στις 14 Ιουνίου, θα βιώσουμε τη στιγμή του Brexit της Ελβετίας. Μια ψήφος υπέρ θα μας οδηγήσει στην απομόνωση".
Πώς θα λειτουργούσε το ανώτατο όριο
Σε περίπτωση που το μέτρο εγκριθεί, η κυβέρνηση θα υποχρεωθεί να θεσπίσει μέτρα για τον περιορισμό της μετανάστευσης σε δύο φάσεις.
Πρώτον, η κυβέρνηση θα πρέπει να αρνηθεί την είσοδο σε νεοαφιχθέντες, συμπεριλαμβανομένων των αιτούντων άσυλο και των οικογενειών ξένων υπηκόων, μόλις ο πληθυσμός φτάσει τα 9,5 εκατομμύρια.
Στη συνέχεια, εάν ο πληθυσμός φτάσει τα 10 εκατομμύρια, η κυβέρνηση θα αναγκαστεί να καταγγείλει τη συμφωνία ελεύθερης κυκλοφορίας με την ΕΕ.
Οι επικριτές έχουν προειδοποιήσει ότι ένα "ναι" στο δημοψήφισμα θα μπορούσε να έχει σοβαρές επιπτώσεις στην ελβετική οικονομία, η οποία βασίζεται στους ξένους εργαζόμενους για την κάλυψη πολλών θέσεων εργασίας.
Η Economiesuisse, η μεγαλύτερη επιχειρηματική ένωση της χώρας, χαρακτήρισε την πρόταση "επικίνδυνο μπούμερανγκ" που "αποτελεί τεράστια απειλή για την ελβετική ευημερία", αποκαλώντας το δημοψήφισμα "πρωτοβουλία χάους".
Ο καθηγητής Rudolf Minsch, επικεφαλής οικονομολόγος της Economiesuisse, μιας οργάνωσης που συντονίζει τον ελβετικό επιχειρηματικό τομέα, προειδοποίησε στα τέλη του περασμένου έτους ότι ένα ανώτατο όριο πληθυσμού θα επιδείνωνε την έλλειψη εργατικού δυναμικού σε μια χώρα με γηράσκοντα πληθυσμό.
"Ο αριθμός των ατόμων που θα συνταξιοδοτηθούν θα είναι σημαντικά μεγαλύτερος από τον αριθμό των νέων που θα ενταχθούν στο εργατικό δυναμικό", έγραψε, προσθέτοντας: "Εάν σταματήσει η μετανάστευση των εργαζομένων που χρειάζονται επειγόντως, η Ελβετία θα βρεθεί σε έναν φαύλο κύκλο: σε εστιατόρια και ξενοδοχεία, νοσοκομεία, kiosk… ή στον εξαγωγικό κλάδο – θα υπάρχει έλλειψη ξένων εργαζομένων παντού".
