Του Χάρη Φλουδόπουλου
Η προοπτική μιας συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν που θα οδηγήσει στην άρση των κυρώσεων κατά της Τεχεράνης και στην επανένταξη του ιρανικού πετρελαίου στις διεθνείς αγορές αναδεικνύεται σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν αυτήν τη στιγμή τις τιμές της ενέργειας διεθνώς.
Οι πληροφορίες που είδαν το φως της δημοσιότητας αναφέρουν ότι στο σχέδιο συμφωνίας περιλαμβάνεται η χορήγηση αμερικανικής εξαίρεσης από τις κυρώσεις για τις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου, η σταδιακή άρση των οικονομικών περιορισμών και η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ για την εμπορική ναυσιπλοΐα.
Η αντίδραση των αγορών ήταν άμεση. Το Brent υποχώρησε περισσότερο από 5% μέσα σε λίγες ώρες μετά τη δημοσιοποίηση των πληροφοριών για την επικείμενη συμφωνία, καθώς οι traders προεξόφλησαν ότι θα αυξηθεί η διαθέσιμη προσφορά αργού πετρελαίου στην παγκόσμια αγορά και θα μειωθεί το γεωπολιτικό ρίσκο στη Μέση Ανατολή.
Ο παράγοντας των 3,5 εκατ. βαρελιών
Το Ιράν παράγει σήμερα περίπου 3,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, γεγονός που το κατατάσσει μεταξύ των μεγαλύτερων πετρελαιοπαραγωγών χωρών του κόσμου και του OPEC. Η παραγωγή αυτή αντιστοιχεί σε περίπου 4% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Πριν από την πρόσφατη κρίση, οι εξαγωγές του Ιράν προσέγγιζαν τα 1,7 έως 2 εκατ. βαρέλια ημερησίως, κυρίως προς την Κίνα. Η πιθανότητα επαναφοράς αυτών των ποσοτήτων στην αγορά δημιουργεί συνθήκες αυξημένης προσφοράς σε μια περίοδο κατά την οποία η παγκόσμια ζήτηση δεν εμφανίζει ιδιαίτερα ισχυρή δυναμική.
Αυτός είναι και ο βασικός λόγος για τον οποίο οι αγορές προεξοφλούν αποκλιμάκωση των τιμών. Το γεωπολιτικό premium που είχε ενσωματωθεί στο πετρέλαιο μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ αρχίζει σταδιακά να υποχωρεί, καθώς οι επενδυτές θεωρούν πλέον πιθανό ένα σενάριο ομαλοποίησης της κατάστασης.
Η βενζίνη ήδη παίρνει την κατηφόρα
Η αποκλιμάκωση των διεθνών τιμών έχει ήδη αρχίσει να περνά και στα καύσιμα. Στις διεθνείς αγορές, η προοπτική συμφωνίας ΗΠΑ - Ιράν οδήγησε σε αισθητή μείωση των τιμών της βενζίνης και των προϊόντων διύλισης, ενώ οι αναλυτές εκτιμούν ότι εφόσον οριστικοποιηθεί η συμφωνία και αποκατασταθεί πλήρως η ροή πετρελαίου μέσω του Ορμούζ, η πτωτική τάση θα συνεχιστεί.
Για την Ελλάδα, η εξέλιξη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Η εγχώρια αγορά καυσίμων επηρεάζεται άμεσα από τις διεθνείς τιμές του Brent και των προϊόντων διύλισης. Συνεπώς, μια παρατεταμένη αποκλιμάκωση του αργού θα μπορούσε να οδηγήσει σε χαμηλότερες τιμές στις αντλίες μέσα στις επόμενες εβδομάδες, εφόσον δεν υπάρξουν νέες αναταράξεις στη Μέση Ανατολή.
Η ελληνική διάσταση του ιρανικού πετρελαίου
Η Ελλάδα διαθέτει μια μακρά ιστορία συνεργασίας με το Ιράν στον τομέα του αργού πετρελαίου. Πριν από την επιβολή των ευρωπαϊκών και αμερικανικών κυρώσεων, τα ελληνικά διυλιστήρια συγκαταλέγονταν στους σημαντικότερους πελάτες της Τεχεράνης στην Ευρώπη.
Τα τότε Ελληνικά Πετρέλαια εισήγαγαν περίπου 60.000 βαρέλια ιρανικού αργού ημερησίως, ενώ σε ορισμένες περιόδους το ιρανικό πετρέλαιο κάλυπτε έως και το ένα τέταρτο των ελληνικών αναγκών σε εισαγόμενο αργό.
Η προτίμηση δεν οφειλόταν μόνο στην ποιότητα του αργού αλλά και στους ιδιαίτερα ευνοϊκούς εμπορικούς όρους που προσέφερε η Τεχεράνη, με μεγάλες περιόδους πίστωσης που αποδείχθηκαν πολύτιμες κατά τα χρόνια της ελληνικής δημοσιονομικής κρίσης.
Ακόμη και μετά την προσωρινή άρση των κυρώσεων το 2016, τα ελληνικά διυλιστήρια ήταν από τους πρώτους ευρωπαίους αγοραστές που επέστρεψαν στις εισαγωγές ιρανικού αργού, μέχρι την επαναφορά των αμερικανικών κυρώσεων το 2018.
Μπορεί να επιστρέψει το Ιράν στα ελληνικά διυλιστήρια;
Παρότι σήμερα οι ελληνικοί όμιλοι έχουν διαφοροποιήσει σημαντικά τις πηγές προμήθειάς τους και διαθέτουν μεγαλύτερη ευελιξία στην επεξεργασία διαφορετικών ποιοτήτων αργού, η πιθανότητα επανόδου του Ιράν στην αγορά δεν περνά απαρατήρητη.
Η άρση των κυρώσεων θα μπορούσε να προσθέσει έναν ακόμη ανταγωνιστικό προμηθευτή στη Μεσόγειο, αυξάνοντας τον ανταγωνισμό μεταξύ των παραγωγών της Μέσης Ανατολής και ασκώντας πρόσθετες πιέσεις στις τιμές.
Για την Ελλάδα, το μεγαλύτερο όφελος ίσως να μην προκύψει από την άμεση επανεκκίνηση εισαγωγών ιρανικού αργού αλλά από τη συνολική μείωση του ενεργειακού κόστους που μπορεί να επιφέρει η επιστροφή ενός παραγωγού 3,5 εκατ. βαρελιών ημερησίως στην παγκόσμια αγορά.
Με δεδομένο ότι το πετρέλαιο επηρεάζει όχι μόνο τα καύσιμα κίνησης αλλά και το κόστος μεταφορών, βιομηχανίας και εφοδιαστικής αλυσίδας, η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ένας απρόσμενος σύμμαχος στην προσπάθεια αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού και συγκράτησης του ενεργειακού κόστους σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή οικονομία.
