Η πυρηνική συμφωνία που διαμορφώνεται μεταξύ του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και του Ιράν ενδέχεται να περιλαμβάνει λιγότερους περιορισμούς από τη συμφωνία που είχε διαπραγματευτεί η κυβέρνηση του Μπαράκ Ομπάμα — μια συμφωνία την οποία ο ίδιος είχε χλευάσει και στη συνέχεια ακύρωσε.
Η πιθανή συμφωνία, η οποία προβλέπεται να διαπραγματευτεί μέσα σε περίοδο 60 ημερών, θα βασιστεί σε ένα μνημόνιο κατανόησης που αναφέρει μόνο ότι το απόθεμα ουρανίου του Ιράν, εμπλουτισμένου σχεδόν σε επίπεδο κατάλληλο για πυρηνική βόμβα, πρέπει να "αντιμετωπιστεί επαρκώς". Αυτό αφήνει άλυτη την τύχη αρκετού υλικού ώστε να τροφοδοτήσει πολλαπλά πυρηνικά όπλα και υπογραμμίζει τη δυσκολία να ξεπεραστεί η ισχύς της συμφωνίας του Ομπάμα του 2015 στην αποτροπή ενός πυρηνικά εξοπλισμένου Ιράν.
Ο Τραμπ έχει στείλει αντικρουόμενα μηνύματα αυτή την εβδομάδα σχετικά με τη σημασία του υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, το οποίο αποκαλεί συχνά "πυρηνική σκόνη". Μιλώντας στη σύνοδο της G7 στη Γαλλία, εμφανίστηκε αβέβαιος για το αν η απόκτηση πρόσβασης στο απόθεμα ουρανίου του Ιράν είναι κρίσιμη για τον τερματισμό του πολέμου με την Ισλαμική Δημοκρατία, ο οποίος ξεκίνησε στις 28 Φεβρουαρίου.
"Θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει: "Γιατί μπαίνετε καν στον κόπο;” επειδή δεν είναι πραγματικά πολύτιμο", δήλωσε ο Τραμπ κατά τη διάρκεια συνάντησης με τον εμίρη του Κατάρ, Sheikh Tamim bin Hamad, στη Γαλλία την Τρίτη. "Ψυχολογικά, το θέλουμε", σημείωσε, σύμφωνα με το Bloomberg.
Για έναν πόλεμο που υποτίθεται ότι διεξάγεται ώστε να αποτραπεί η ανάπτυξη πυρηνικού όπλου από το Ιράν, η αποτυχία διαχείρισης του καυσίμου που απαιτείται για την κατασκευή μιας βόμβας θα έθετε υπό αμφισβήτηση την επιτυχία της στρατιωτικής επιχείρησης. Οι επιθεωρητές του IAEA δεν έχουν επαληθεύσει την κατάσταση ή την τοποθεσία του υλικού από την 12ήμερη αμερικανοϊσραηλινή εκστρατεία βομβαρδισμών τον Ιούνιο του περασμένου έτους.
Το Ιράν φαίνεται επίσης να αποκομίζει και άλλα οφέλη από το μνημόνιο κατανόησης, πέρα από την έλλειψη πυρηνικών περιορισμών. Οι ΗΠΑ συμφώνησαν να τερματίσουν όλες τις κυρώσεις κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας, συμπεριλαμβανομένων των αποφάσεων του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, και να αποδεσμεύσουν δισεκατομμύρια δολάρια ιρανικών κεφαλαίων που ήταν παγωμένα. Η Τεχεράνη θα αποκτήσει επίσης πρόσβαση σε 300 δισ. δολάρια για "αποκατάσταση και οικονομική ανάπτυξη" και θα της επιτραπεί να επαναλάβει τις εξαγωγές πετρελαίου.
Υψηλός ο πήχης
Η πυρηνική συμφωνία του 2015 με το Ιράν, από την οποία αποχώρησε ο Τραμπ κατά την πρώτη του θητεία, είχε θέσει πολύ υψηλά πρότυπα. Η συμφωνία εκείνη -που διαπραγματεύτηκε επί δύο χρόνια- περιόριζε το ιρανικό απόθεμα σε 300 κιλά ουρανίου χαμηλού εμπλουτισμού, περιόριζε την ανάπτυξη νέων τεχνολογιών, προέβλεπε τη διάλυση ορισμένων εγκαταστάσεων και έδινε στον IAEA την εξουσία να πραγματοποιεί αιφνιδιαστικές επιθεωρήσεις.
Δεν μπορεί να γίνει σύγκριση με τη νέα συμφωνία, επειδή οι λεπτομέρειες δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί. Παρ’ όλα αυτά, ο Τραμπ δήλωσε την Τρίτη ότι το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης, όπως ήταν γνωστή η συμφωνία του 2015, ήταν "η χειρότερη συμφωνία".
"Αυτό ήταν ένας δρόμος προς ένα πυρηνικό όπλο. Η δική μου είναι ένας τοίχος απέναντι σε ένα πυρηνικό όπλο", τόνισε.
Το Ιράν επαναλαμβάνει ότι "δεν θα παράγει ποτέ πυρηνικά όπλα" στο μνημόνιο κατανόησης -που πρόκειται να υπογραφεί στην Ελβετία την Παρασκευή- αλλά αυτή η υπόσχεση έχει δοθεί πολλές φορές στο παρελθόν. Η Τεχεράνη είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Συνθήκη για τη μη διάδοση των πυρηνικών όπλων και έχει εκδώσει επιπλέον θρησκευτικά διατάγματα που απορρίπτουν την απόκτηση πυρηνικών όπλων.
Αυτό αφήνει την κυβέρνηση Τραμπ μπροστά σε μια στρατηγική στροφή με σοβαρές μακροπρόθεσμες συνέπειες. Μόλις τρεις μήνες πριν, ο Λευκός Οίκος εξέταζε ακόμη και επιδρομή ειδικών δυνάμεων για την κατάσχεση του ιρανικού ουρανίου. Τώρα δείχνει ότι οι ΗΠΑ είναι διατεθειμένες να ζήσουν με ασάφεια ως προς την τύχη του υλικού, εφόσον αυτό σημαίνει επιστροφή των ενεργειακών ροών στη Μέση Ανατολή και ανάκαμψη της παγκόσμιας οικονομίας.
Η αλλαγή αυτή δεν είναι δημοφιλής στο Κογκρέσο, ακόμη και μεταξύ κάποιων Ρεπουμπλικανών συμμάχων του Τραμπ.
Ο γερουσιαστής Lindsey Graham, γνωστός "γεράκι" και σταθερός υποστηρικτής του Τραμπ, τόνισε στο Politico ότι το Ιράν δεν πρέπει να επιτρέπεται να εμπλουτίζει καθόλου ουράνιο.
"Αν μπορούν να εμπλουτίζουν [ουράνιο] οπουδήποτε, τότε είναι το ίδιο με το JCPOA", είπε. "Αν δεν μπορούν να εμπλουτίζουν, τότε αυτό κάνει τη συμφωνία καλή", πρόσθεσε, ενώ σε άλλη συνομιλία εξέφρασε αμφιβολίες ότι το Ιράν θα δεχτεί ποτέ να σταματήσει τον εμπλουτισμό.
Ο IAEA έχει προειδοποιήσει τα κράτη-μέλη για νέους κινδύνους διάδοσης πυρηνικών όπλων λόγω του φετινού πολέμου.
Το Ιράν απέρριψε προηγούμενες απαιτήσεις να παραδώσει τα αποθέματα ουρανίου του, υποστηρίζοντας ότι είναι διατεθειμένο μόνο να αδρανοποιήσει το εξαιρετικά εμπλουτισμένο υλικό εντός της χώρας. Πριν ξεκινήσει ο πόλεμος του Ιουνίου 2025, οι επιθεωρητές του IAEA είχαν καταγράψει τα πυρηνικά καύσιμα με ακρίβεια γραμμαρίων στις εγκαταστάσεις σε Fordow, Isfahan και Natanz.
Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι ντι Βανς δήλωσε τη Δευτέρα σε συνέντευξη στο NBC News ότι οι πυρηνικοί επιθεωρητές θα επιστρέψουν "απολύτως" στο Ιράν, παρόλο που το κείμενο της συμφωνίας δεν το ορίζει ρητά.
