Στην έγκριση ενεργοποίηση της εθνικής ρήτρας διαφυγής του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, ως άμεσο μέτρο για τη διευκόλυνση σημαντικών αμυντικών δαπανών σε εθνικό επίπεδο "σε όλα τα κράτη μέλη", κάτι που έχει ιδιαίτερη σημασία μεταξύ άλλων και για την Ελλάδα, κατέληξαν οι 27 ηγέτες των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά τη Σύνοδο Κορυφής, η οποία σημαδεύτηκε ωστόσο αρνητικά από την αδυναμία να υιοθετηθούν κοινά συμπεράσματα για την Ουκρανία, λόγω του βέτο του πρωθυπουργού της Ουγγαρίας Βίκτορ Όρμπαν.
Ωστόσο, σε κείμενο που υιοθέτησαν σε διακυβερνητικό επίπεδο οι ηγέτες των 26 άλλων χωρών της ΕΕ, δεσμεύονται να στηρίξουν την Ουκρανία για όσο χρειαστεί, τόσο οικονομικά όσο και σε αμυντικό υλικό, καθώς και να εντείνουν τις κυρώσεις τους κατά της Ρωσίας.
Το κείμενο συμπερασμάτων για την Άμυνα
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υιοθέτησε τα συμπεράσματα για την Άμυνα, χαιρετίζοντας την πρόταση της Επιτροπής για ενεργοποίηση της εθνικής ρήτρας διαφυγής του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης, ως άμεσο μέτρο, για τη διευκόλυνση σημαντικών αμυντικών δαπανών σε εθνικό επίπεδο "σε όλα τα κράτη μέλη".
Στα συμπεράσματα επισημαίνεται ότι η ΕΕ θα επιταχύνει την κινητοποίηση των απαραίτητων μέσων και της χρηματοδότησης προκειμένου να ενισχύσει την ασφάλεια της ΕΕ και την προστασία των πολιτών της. Συγκεκριμένα αναφέρεται ότι "η ΕΕ θα ενισχύσει τη συνολική αμυντική της ετοιμότητα, θα μειώσει τις στρατηγικές της εξαρτήσεις, θα αντιμετωπίσει τα κρίσιμα κενά όσον αφορά τις δυνατότητές της και θα ενισχύσει την ευρωπαϊκή αμυντική τεχνολογική και βιομηχανική βάση ανάλογα σε ολόκληρη την Ένωση, ώστε να είναι σε θέση να προμηθεύει καλύτερα εξοπλισμό στις απαιτούμενες ποσότητες και στον απαιτούμενο ρυθμό. Αυτό θα συμβάλει επίσης στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανικής και τεχνολογικής ανταγωνιστικότητας".
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τονίζει την ανάγκη να συνεχιστεί η ουσιαστική αύξηση των δαπανών για την ασφάλεια και την άμυνα της Ευρώπης και, μεταξύ άλλων: "χαιρετίζει την πρόθεση της Επιτροπής να προτείνει στο Συμβούλιο την ενεργοποίηση, με συντονισμένο τρόπο, της εθνικής ρήτρας διαφυγής στο πλαίσιο του Συμφώνου Σταθερότητας και Ανάπτυξης ως άμεσο μέτρο και καλεί την Επιτροπή να διερευνήσει περαιτέρω μέτρα, λαμβάνοντας υπόψη τις απόψεις του Συμβουλίου, διασφαλίζοντας παράλληλα τη βιωσιμότητα του χρέους, για τη διευκόλυνση σημαντικών αμυντικών δαπανών σε εθνικό επίπεδο σε όλα τα κράτη μέλη". Καλωσορίζεται, επίσης, η πρόθεση της Επιτροπής να υποβάλει πρόταση για ένα νέο μέσο της ΕΕ που θα παρέχει στα κράτη μέλη δάνεια που υποστηρίζονται από τον προϋπολογισμό της ΕΕ ύψους έως 150 δισεκατομμυρίων ευρώ και καλεί το Συμβούλιο να εξετάσει την πρόταση αυτή επειγόντως.
Ομοίως, καλωσορίζεται η πρόσφατη επιστολή της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) και τα σχέδια για ενίσχυση της υποστήριξης της Τράπεζας προς την ευρωπαϊκή βιομηχανία ασφάλειας και άμυνας, διαφυλάσσοντας παράλληλα τις λειτουργίες και την ικανότητα χρηματοδότησής της, και καλεί το Συμβούλιο των Διοικητών της ΕΤΕπ να συνεχίσει επειγόντως να προσαρμόζει τις πρακτικές της ΕΤΕπ για δανεισμό στην αμυντική βιομηχανία, στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας. Παράλληλα, υπογραμμίζεται η σημασία της κινητοποίησης ιδιωτικής χρηματοδότησης για την αμυντική βιομηχανία και η Επιτροπή καλείται να εξετάσει σχετικά μέτρα.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο προσδιορίζει τον κατάλογο τομέων προτεραιότητας για δράση σε επίπεδο ΕΕ, λαμβάνοντας υπόψη τα διδάγματα από τον πόλεμο στην Ουκρανία, σύμφωνα με το έργο που έχει ήδη γίνει στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Άμυνας και σε πλήρη συνοχή με το ΝΑΤΟ: αεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα, συστήματα πυροβολικού, συμπεριλαμβανομένων δυνατοτήτων ακριβείας βαθιάς κρούσης· πυραύλους και πυρομαχικά, drones και συστήματα anti-drone, στρατηγικούς παράγοντες διευκόλυνσης, μεταξύ άλλων σε σχέση με την προστασία του διαστήματος και των υποδομών ζωτικής σημασίας, στρατιωτική κινητικότητα, κυβερνοχώρος, τεχνητή νοημοσύνη και ηλεκτρονικός πόλεμος.
Υπογραμμίζεται, επίσης, ότι η προστασία και η άμυνα όλων των χερσαίων, εναέριων και θαλάσσιων συνόρων της ΕΕ συμβάλλει στην ασφάλεια της Ευρώπης στο σύνολό της, ιδίως όσον αφορά τα ανατολικά σύνορα της ΕΕ, λαμβάνοντας υπόψη τις απειλές που θέτουν η Ρωσία και η Λευκορωσία.
Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο λαμβάνει υπόψη τις απειλές στα υπόλοιπα σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τονίζει τη σημασία της άμυνάς τους.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπενθυμίζει επίσης ότι μια ισχυρότερη και πιο ικανή ΕΕ στον τομέα της ασφάλειας και της άμυνας θα συμβάλει θετικά στην παγκόσμια και διατλαντική ασφάλεια και θα είναι συμπληρωματική του ΝΑΤΟ, το οποίο παραμένει, για τα κράτη που είναι μέλη του, το θεμέλιο της συλλογικής τους άμυνας. Καλεί τα κράτη μέλη της ΕΕ που είναι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ να συντονιστούν πριν από τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ τον Ιούνιο του 2025. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο υπογραμμίζει τη σημασία της συνεργασίας με ομοϊδεάτες εταίρους εκτός ΕΕ.
Επισημαίνεται, επίσης, ότι τα παραπάνω δεν θίγουν τον ειδικό χαρακτήρα της πολιτικής ασφάλειας και άμυνας ορισμένων κρατών μελών και λαμβάνονται υπόψη τα συμφέροντα ασφάλειας και άμυνας όλων των κρατών μελών, σύμφωνα με τις Συνθήκες.
Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τονίζει ότι "προσβλέπει στη Λευκή Βίβλο για το μέλλον της ευρωπαϊκής άμυνας", που θα παρουσιάσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή περί τα μέσα Μαρτίου και σημειώνει ότι θα επανέλθει στο θέμα της Άμυνας, στις Συνόδους του Μαρτίου και του Ιουνίου.
Η δήλωση των 26 για την Ουκρανία
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες - πλην του Βίκτορ Όρμπαν - υπέγραψαν κοινή δήλωση που τονίζει την ανάγκη να στηρίξει η ΕΕ την Ουκρανία για όσο διάστημα χρειαστεί "ενόψει της νέας δυναμικής για διαπραγματεύσεις που θα πρέπει να οδηγήσουν σε μια συνολική, δίκαιη και διαρκή ειρήνη".
Σε μια δήλωση πέντε σημείων, οι 26 χώρες μέλη αναφέρουν ότι δεν μπορούν να υπάρξουν διαπραγματεύσεις χωρίς τη συμμετοχή του Κιέβου· ότι η Ευρώπη πρέπει να έχει μια θέση στο τραπέζι· ότι μια εκεχειρία πρέπει να είναι προπομπός μιας μακροπρόθεσμης συμφωνίας· ότι η Ουκρανία πρέπει να έχει εγγυήσεις ασφαλείας· και ότι η εδαφική της ακεραιότητα πρέπει να γίνεται σεβαστή.
Η δήλωση, που εκδόθηκε από εκείνο που η κορυφαία διπλωμάτης της ΕΕ Κάγια Κάλας αποκάλεσε "συνασπισμό των πρόθυμων", αναφέρεται επίσης στην απόφαση των 26 χωρών να ενισχύσουν την οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη για την Ουκρανία και τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας.
"Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή, τη Σλοβακία και την Ουκρανία να εντείνουν τις προσπάθειες για την εξεύρεση εφαρμόσιμων λύσεων στο ζήτημα της διαμετακόμισης φυσικού αερίου, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τις ανησυχίες που εξέφρασε η Σλοβακία", αναφέρεται στο τελικό κείμενο.
Εκτός από τις δεσμεύσεις χρηματοδότησης, οι 26 χώρες της ΕΕ χαιρέτησαν "την ετοιμότητα των κρατών μελών να εντείνουν επειγόντως τις προσπάθειες για την αντιμετώπιση των πιεστικών στρατιωτικών και αμυντικών αναγκών της Ουκρανίας, ιδίως την παράδοση συστημάτων αεράμυνας", στα συμπεράσματά τους για την Ουκρανία.
Με την αναστολή της στρατιωτικής βοήθειας των ΗΠΑ, κρούουν καμπανάκια κινδύνου για την πιθανότητα μειωμένων δυνατοτήτων αεράμυνας στην Ουκρανία, καθώς μεγάλο μέρος του εναέριου χώρου της χώρας προστατεύεται από συστήματα αεράμυνας Patriot κατασκευής ΗΠΑ που δωρήθηκαν από τους δυτικούς συμμάχους της.
Χωρίς την υπόσχεση ανεφοδιασμού όπλων από τα αποθέματα των ΗΠΑ, υπάρχουν φόβοι ότι το Κίεβο θα μπορούσε να ξεμείνει από υλικό ικανό να αμυνθεί σε επιθέσεις βαλλιστικών πυραύλων. Η ικανότητα της Ευρώπης να βοηθήσει παρεμποδίζεται από τα μικρότερα αποθέματά της και τη χαμηλότερη παραγωγική της ικανότητα.
Κ. Μητσοτάκης: Η ασφάλεια δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στα ανατολικά σύνορα της Ευρώπης
Για την ανάγκη συνολικής εξέτασης της ασφάλειας της ευρωπαϊκής ηπείρου έκανε λόγο ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης κατά την παρέμβαση του για την ευρωπαϊκή άμυνα κατά την εν εξελίξει έκτακτη Σύνοδο Κορυφής του Ευρωπαικού Συμβουλίου στις Βρυξέλλες.
Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, ο κ. Μητσοτάκης τόνισε ότι η έννοια της ασφάλειας δεν μπορεί να περιορίζεται στα ανατολικά σύνορα της Ευρώπης, καθώς υπάρχουν, όπως είπε, απειλές ασφάλειας και στα Δυτικά Βαλκάνια, τη Νοτιοανατολική Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή.
Ισπανία: Να υπάρξει συντονισμός αμυντικών δαπανών για να μην αδικηθούν χώρες
Οι κυβερνήσεις της ΕΕ συμφώνησαν να ενισχύσουν τις αμυντικές δαπάνες - αλλά το πώς θα το κάνουν είναι πλέον κρίσιμο. Οι χώρες θα πρέπει να συντονίσουν τα αιτήματά τους για δημοσιονομική ευελιξία και δάνεια, είπε αξιωματούχος της ισπανικής κυβέρνησης, προειδοποιώντας ότι ασυντόνιστες ενέργειες θα μπορούσαν να προκαλέσουν ανεπιθύμητες αντιδράσεις στην αγορά για τα κρατικά ομόλογα.
Ως μέρος των συζητήσεων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε τη χρήση ενός κανόνα έκτακτης ανάγκης που θα επέτρεπε σε κάθε χώρα να δαπανήσει περισσότερα για την άμυνα από ό,τι θα επιτρεπόταν διαφορετικά σε μεμονωμένη βάση. Θα επέτρεπε επίσης δάνεια εγγυημένα από τον προϋπολογισμό της ΕΕ.
Η Ισπανία φοβάται ωστόσο ότι, χωρίς συντονισμό, ορισμένες χώρες θα ωφεληθούν περισσότερο από τα χρήματα της ΕΕ από άλλες.
