Η κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ όσο αφορά στο Ιράν αρχίζει να μοιάζει με μια οπτική ψευδαίσθηση γνωστή ως "σκάλα Penrose", μια τετράπλευρη σκάλα η οποία ανεβαίνει και κατεβαίνει αέναα, αλλά καταλήγει πάντα στο ίδιο σημείο, σχολιάζει το CNN, μετά τα νέα πλήγματα στη Μέση Ανατολή το βράδυ της Τετάρτης.
Η δύσκολη αυτή θέση είναι αποτέλεσμα των δικών του ενεργειών, αφού ο Τραμπ ξεκίνησε έναν πόλεμο που δεν υποσχέθηκε ποτέ μια οριστική έξοδο και συνέταξε ένα μνημόνιο κατανόησης που δεν αντιμετώπισε τους λόγους της σύγκρουσης, σημειώνει, σε σημερινή ανάλυση, το αμερικανικό δίκτυο.
Ο Τραμπ βρέθηκε να αντιμετωπίζει το γνωστό πλέον δίλημμα μετά τις νέες αμερικανικές αεροπορικές επιθέσεις, σε αντίποινα των πληγμάτων της Τεχεράνης κατά της ναυτιλίας στα Στενά Ορμούζ.
Θα κλιμακώσει τον πόλεμο — με ενδεχομένως υψηλό ανθρώπινο, οικονομικό και πολιτικό κόστος — για να προσπαθήσει να καταρρίψει ένα νέο status quo που δίνει στο Ιράν τη μεγαλύτερη διαπραγματευτική δύναμη; Ή θα προσπαθήσει να αναβιώσει μια ελαττωματική εκεχειρία που πληρώνει στο Ιράν δισεκατομμύρια απλώς και μόνο για να γίνουν συζητήσεις;
Η τελευταία έξαρση της έντασης, μόλις τρεις εβδομάδες αφότου ο Τραμπ υπέγραψε το μνημόνιο κατανόησης με την Τεχεράνη -το οποίο σύμφωνα με τον ίδιο είναι μια συμφωνία που μόνο αυτός θα μπορούσε να επιτύχει-, υπογράμμισε τη γενική ματαιότητα των πολεμικών προσπαθειών των ΗΠΑ μέχρι σήμερα.
Ουσιαστικά, εξαπολύοντας μια νέα σειρά πυραυλικών και αεροπορικών επιθέσεων, διακινδύνευσε να ξεκινήσει έναν δεύτερο πόλεμο για να διορθώσει τη ζημιά - τον έλεγχο του Ιράν επί των Στενών του Ορμούζ - που προκλήθηκε από τον πρώτο.
Οι επιθέσεις του Ιράν κατά της ναυτιλίας υπογράμμισαν την αποφασιστικότητα της Τεχεράνης να διατηρήσει αυτό το πλεονέκτημα, το οποίο, εκτός από την επιβίωση του καταπιεστικού καθεστώτος, ήταν το σημαντικότερο κέρδος του από τον πόλεμο. Θέλει να μετατρέψει τη κρίσιμη διαδρομή πετρελαίου και φυσικού αερίου σε πηγή εσόδων επιβάλλοντας διόδια. Οι επιθέσεις εναντίον αρκετών πλοίων φαινόταν να έχουν ως στόχο να αναγκάσουν τα σκάφη να πλέουν μόνο κατά μήκος των διαδρομών που προτείνει το Ιράν, επιβεβαιώνοντας την κυριαρχία του.
Οι επιθέσεις, καθώς και τα αντίποινα των ΗΠΑ, φαίνεται να αντιβαίνουν τους όρους του λεγόμενου Μνημονίου του Ισλαμαμπάντ. Ωστόσο, το έγγραφο - το οποίο διαπραγματεύτηκε η ομάδα του Αμερικανού απεσταλμένου Στιβ Γουίτκοφ και του γαμπρού του Τραμπ, Τζάρεντ Κούσνερ - είναι τόσο ασαφές, στερείται μηχανισμών επιβολής και είναι υπερβολικά αφαλές, όσον αφορά τις προθέσεις του Ιράν, ώστε δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι έχει ήδη αποτύχει.
Ένας εξοργισμένος Τραμπ δήλωσε κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Τουρκία ότι το μνημόνιο είχε πλέον "τελειώσει" και χαρακτήρισε το Ιράν "τρελό". Ωστόσο, ανέφερε ότι οι διαπραγματευτές του θα μπορούσαν να συνεχίσουν τις συνομιλίες, αν το επιθυμούσαν. Τροφοδοτώντας τις επικρίσεις περί στρατηγικής ασυνέπειας, πρόσθεσε: "Δεν θα κατασκευάσουν ποτέ πυρηνικό όπλο στο πλαίσιο της συμφωνίας μας, αλλά δεν ξέρω αν θα καταλήξουμε σε συμφωνία. Ίσως το κάνουμε και χωρίς συμφωνία, γιατί, ξέρετε, είναι πιο εύκολο".
Μια κλιμάκωση του πολέμου θα είχε τεράστιο κόστος
Ελλείψει κάποιου "out-of-the-box" σχεδίου που δεν έχει σκεφτεί κανείς, οι επιλογές του Τραμπ είναι περιορισμένες και ενδέχεται να μην αποδώσουν.
Θα μπορούσε να διατάξει μια μαζική κλιμάκωση. Αν και μια εισβολή στο Ιράν είναι αδιανόητη, ίσως να εξετάζει το ενδεχόμενο αεροπορικών επιθέσεων σε ιρανικές μη στρατιωτικές υποδομές ή εργοστάσια παραγωγής ενέργειας, ή μια εισβολή σε παράκτιες περιοχές κατά μήκος των Στενών για να απωθήσει τις ιρανικές δυνάμεις. Μια άλλη πιθανότητα είναι μια επιχείρηση για την κατάληψη του πετρελαϊκού κόμβου του Ιράν στο νησί Χαργκ.
Όμως το κόστος θα μπορούσε να είναι τεράστιο και θα κινδύνευε να πυροδοτήσει την οικονομική αντίδραση που ο ίδιος εξήγησε συγκεκριμένα ότι προσπαθούσε να αποφύγει υπογράφοντας το μνημόνιο. Μια επίθεση πεζοναυτών ή ειδικών δυνάμεων στο Χαργκ θα ενείχε τον κίνδυνο υψηλών απωλειών για τις ΗΠΑ. Παρά τα όποια άλλα ολισθήματά του, ο Τραμπ δεν έχει μιμηθεί μέχρι στιγμής προέδρους που προσπάθησαν να ανακτήσουν τη δική τους αξιοπιστία διατάσσοντας επιχειρήσεις που κόστισαν τη ζωή σε πολλούς Αμερικανούς στρατιώτες ή πολίτες.
Οποιαδήποτε κλιμάκωση εκ μέρους των ΗΠΑ θα επηρέαζε και την υπόλοιπη περιοχή.
Η διεύρυνση της λίστας των στόχων εντός του Ιράν θα προκαλούσε πιθανότατα επιθέσεις αντιποίνων εναντίον των συμμάχων των ΗΠΑ στον Κόλπο και των αμερικανικών περιφερειακών βάσεων. Τα εργοστάσια πετρελαίου και φυσικού αερίου θα μπορούσαν να βρεθούν στο στόχαστρο — με την πιθανότητα, για άλλη μια φορά, να πυροδοτηθεί μια παγκόσμια ενεργειακή κρίση.
Τότε ο Τραμπ θα ερχόταν αντιμέτωπος με έντονες αντιδράσεις στο εσωτερικό της χώρας, συμπεριλαμβανομένης της επιστροφής στις υψηλές τιμές της βενζίνης, οι οποίες συνέβαλαν στο να πληγεί η δημοτικότητα κατά τη διάρκεια του πολέμου και έβλαψαν τις ήδη επισφαλείς προοπτικές του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών.
Δεν είναι καν βέβαιο ότι ένας πόλεμος πλήρους κλίμακας θα κατέστρεφε την ικανότητα του Ιράν να απειλεί τα Στενά, δεδομένου ότι λίγα μόνο drones θα μπορούσαν να σταματήσουν την εμπορική ναυτιλία, επιχειρώντας από θέσεις εκτόξευσης που βρίσκονται χιλιόμετρα μακριά.
Ο βουλευτής Άνταμ Σμιθ, Δημοκρατικός στην Επιτροπή Ενόπλων Δυνάμεων της Βουλής των Αντιπροσώπων, δήλωσε την Τετάρτη στο CNN ότι η δεινή θέση του Τραμπ δείχνει γιατί τα "γεράκια" που τον καλούν να "τελειώσει τη δουλειά" στο Ιράν πλανώνται πλάνην οικτράν. "Δεν πρόκειται να καταφέρετε να, "τελειώσετε τη δουλειά", σε βαθμό που να τσακίσετε το Ιράν", δήλωσε ο Σμιθ. "Αυτό ήταν ανέκαθεν το ελάττωμα στο επιχείρημα για την έναρξη αυτού του πολέμου εξαρχής. Και τώρα βρισκόμαστε παγιδευμένοι σε αυτό το αδιέξοδο".
Θεωρητικά, ο Τραμπ θα μπορούσε να επαναφέρει τον αμερικανικό αποκλεισμό στα ιρανικά πλοία και λιμάνια, έχοντας ήδη ανακαλέσει την εξαίρεση από τις κυρώσεις στο πετρέλαιο που είχε συμφωνηθεί βάσει του μνημονίου κατανόησης. Ωστόσο, κατά το πρώτο εμπάργκο, το Ιράν δεν έφτασε σε καμία περίπτωση κοντά στην "άνευ όρων παράδοση" που απαιτούσε ο Τραμπ.
Ο ναύαρχος ε.α. Τζέιμς Σταυρίδης, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι ο Τραμπ δεν διαθέτει μια εξαιρετική γκάμα επιλογών, δήλωσε στο CNN ότι η καλύτερη πορεία δράσης για τον Τραμπ ίσως είναι να στοχεύσει οικονομικούς στόχους στο Ιράν. "Ειλικρινά, δεν νομίζω ότι πρόκειται να καταλάβουμε το νησί Χαργκ, αλλά θα μπορούσαμε να το αποκλείσουμε. Αυτό θα σήμαινε το τέλος της ιρανικής οικονομίας".
Ο Σταυρίδης επισήμανε ότι την πιθανότητα για σφοδρά ιρανικά αντίποινα. Όμως, ίσως μια παρατεταμένη, επώδυνη οικονομική πίεση στο Ιράν να ανάγκαζε το καθεστώς, παρά την αδιαφορία του για τα δεινά των πολιτών του, να αναλογιστεί αν θα μπορούσε να αντέξει επ' αόριστον τις πολιτικές συνέπειες μιας ρημαγμένης οικονομίας.
Ο Τραμπ εξαπολύει νέες απειλές
Μια πιθανότητα θα ήταν για τον Τραμπ απλώς να αποστασιοποιηθεί, αφήνοντας τον κόσμο αντιμέτωπο με την πραγματικότητα των αμφισβητούμενων Στενών του Ορμούζ. Αυτό θα σήμαινε ακριβότερη ενέργεια και ένα επικίνδυνο, καθώς και πιο δαπανηρό πέρασμα για τα πλοία. Οι αγορές ίσως να προσαρμόζονταν. Όμως, δεν θα ήταν σε θέση να θωρακίσει τις ΗΠΑ από τις οικονομικές συνέπειες — συμπεριλαμβανομένων των χρηματιστηριακών δεικτών, τους οποίους χρησιμοποιεί ως βαρόμετρο της προσωπικής του επιτυχίας.
Σε βάθος χρόνου, ο μικρότερος όγκος πετρελαίου στην αγορά θα μπορούσε να εξαντλήσει τα στρατηγικά αποθέματα. Επιπλέον, το να αγνοηθεί το πρόβλημα θα επισφράγιζε μια επαίσχυντη ήττα για τον πρόεδρο και θα κατέστρεφε την παγκόσμια αντίληψη για την αμερικανική ισχύ. Το Ιράν θα μπορούσε να επιδεικνύει το κυριότερο μέσο πίεσης που απέκτησε από τον πόλεμο στο διηνεκές.
Αυτή η ευκαιρία είναι πλέον τόσο πολύτιμη, που ώθησε τους νέους κυβερνήτες του Ιράν να ρισκάρουν μια συμφωνία η οποία παρείχε δισεκατομμύρια δολάρια μέσω της άρσης των αμερικανικών κυρώσεων και κονδυλίων ανασυγκρότησης. Για άλλη μια φορά, οι παραδοχές μιας κυβέρνησης που διοικείται από μεγιστάνες —ότι οι πάντες μπορούν να μεταπειστούν με χρήματα, μια θεωρία που έχει ήδη δοκιμαστεί στην Ουκρανία— φαντάζουν όλο και πιο σαθρές.
Την ίδια στιγμή, ωστόσο, η προσέγγιση του Ιράν ενέχει σοβαρούς κινδύνους. Η πιθανή υπερεκτίμηση των δυνάμεών του θα μπορούσε να ενισχύσει την περιφερειακή υποστήριξη προς μια σκληρότερη αμερικανική στάση. Μπορεί επίσης να υποδηλώνει διαιρέσεις στο εσωτερικό του καθεστώτος, καθώς οι εθνικιστές αξιωματούχοι του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης επιδιώκουν να απαξιώσουν τους πιο μετριοπαθείς συναδέλφους τους που θέλουν τις διαπραγματεύσεις.
Οι περιορισμένες επιλογές των ΗΠΑ προσφέρουν μια πιθανή εξήγηση για το γιατί ο Τραμπ, έχοντας μόλις διατάξει τα πλήγματα της Τετάρτης, επέστρεψε σύντομα σε νέες απειλές:
"Αν ξανασυμβεί, τα πράγματα θα γίνουν πολύ χειρότερα", έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Όμως το Ιράν δεν υποχώρησε σε παρόμοιες προειδοποιήσεις κατά τη διάρκεια των πολύ πιο παρατεταμένων και επιθετικών βομβαρδισμών από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ νωρίτερα στον πόλεμο.
Από το Air Force One, κατά την επιστροφή του από την Τουρκία, ο Τραμπ κατέφυγε σε μια άλλη, "πολυφορεμένη " ατάκα του.
"Τηλεφώνησαν πριν από λίγο. Θέλουν τόσο πολύ να κάνουν μια συμφωνία", είπε.
Μερικές φορές, ο πρόεδρος μοιάζει να διεξάγει πόλεμο όχι μόνο εναντίον του Ιράν, αλλά και εναντίον της ίδιας της πραγματικότητας, καταλήγει το CNN.
