Ο πολιτικός θρίαμβος του Άντι Μπέρναμ εξαρτάται από την ικανότητά του να απομακρύνει τη Βρετανία από το κύμα εθνικιστικού λαϊκισμού που έφερε στον κόσμο τον Ντόναλντ Τραμπ.
Αυτό δεν εμπόδισε τον επερχόμενο πρωθυπουργό του Ηνωμένου Βασιλείου να μελετήσει την άνοδο του προέδρου και —είτε σκόπιμα είτε όχι— να υιοθετήσει ορισμένες από τις μεθόδους του για τις πολιτικές μάχες που τον περιμένουν απέναντι στη βρετανική Δεξιά.
"Ο Τραμπ είναι πολύ αντιδημοφιλής στη Βρετανία", δήλωσε ο Λουκ Τράιλ, εκτελεστικός διευθυντής του More in Common U.K., ενός think tank και οργανισμού δημοσκοπήσεων, όπως μεταδίδει το Politico. "Αλλά ακόμη και άνθρωποι που πραγματικά δεν τον συμπαθούν θα πουν: τουλάχιστον κάνει αυτά που λέει ότι θα κάνει". Το να φαίνεται απλώς ότι δρα με αυτόν τον τρόπο είναι κάτι που ο Μπέρναμ "μπορεί να μάθει" από αντισυστημικούς λαϊκιστές όπως ο Τραμπ, πρόσθεσε ο Τράιλ.
Ο Μπέρναμ, ο νέος ηγέτης του κεντροαριστερού Εργατικού Κόμματος, αναλαμβάνει τη Δευτέρα την πρωθυπουργία του Ηνωμένου Βασιλείου. Ανήλθε στην εξουσία ύστερα από απόφαση των συναδέλφων του, οι οποίοι φοβούνται ότι το κόμμα θα συντριβεί στις επόμενες γενικές εκλογές, έπειτα από μήνες λαθών και σκανδάλων υπό τον απερχόμενο πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ.
Το ακροδεξιό λαϊκιστικό κόμμα Reform UK —που ιδρύθηκε πριν από πέντε χρόνια και ηγείται ο σύμμαχος του Τραμπ, Νάιτζελ Φάρατζ— έχει σημειώσει θεαματική άνοδο στις πρόσφατες εκλογικές αναμετρήσεις σε ολόκληρη τη χώρα, διαλύοντας τα παραδοσιακά προπύργια των Εργατικών και προηγούμενο στις εθνικές δημοσκοπήσεις για περισσότερο από έναν χρόνο.
Οι βουλευτές των Εργατικών ελπίζουν ότι ο Μπέρναμ μπορεί να αποτελέσει το νέο, άφθαρτο πρόσωπο που θα αναζωογονήσει τη φθίνουσα σχέση του κόμματος με τους ολοένα και πιο κυνικούς ψηφοφόρους που έχει χάσει. Εδώ και χρόνια είναι σαφής ως προς την αποστολή του κόμματος: αν οι Εργατικοί αποτύχουν, λέει, η βρετανική πολιτική κινδυνεύει να ακολουθήσει το παράδειγμα των Ηνωμένων Πολιτειών και να εκλέξει την πιο δεξιά κυβέρνηση που έχει γνωρίσει ποτέ η χώρα.
"Είτε μας αρέσει είτε όχι, ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Νάιτζελ Φάρατζ υπήρξαν αποτελεσματικοί στο να συνδεθούν με ανθρώπους που αισθάνονται ότι οι πολιτικοί έχουν παραμελήσει τον τόπο όπου ζουν", έγραψε ο Μπέρναμ μαζί με τον συν-συγγραφέα του Στιβ Ρόδεραμ στο βιβλίο τους του 2024, Head North. Για να προσφέρει ουσιαστικά σε εκατομμύρια ψηφοφόρους της εργατικής τάξης, έγραψαν, το Εργατικό Κόμμα πρέπει "να μεταφέρει τη μάχη στη ριζοσπαστική Δεξιά, ακριβώς στο πεδίο που εκείνη ισχυρίζεται ότι ελέγχει".
Αυτό ξεκινά με την έκφραση της οργής του απορριφθέντος αουτσάιντερ.
Υπάρχουν ενδείξεις ότι αυτό που κινεί τόσο τον Τραμπ όσο και τον Μπέρναμ είναι μια προσωπική πικρία απέναντι στις πολιτικές ελίτ που κάποτε τους περιφρονούσαν — και η επιθυμία να ανατρέψουν την παλιά ιεραρχία των ελιτιστών.
Πολλοί σχολιαστές έχουν επισημάνει ότι η εμπειρία του προέδρου να γίνεται αντικείμενο περιφρόνησης από τις πλούσιες και ισχυρές ελίτ της Αμερικής, όταν ήταν μεγιστάνας των ακινήτων και τηλεοπτική διασημότητα, αποτέλεσε κίνητρο για την πολιτική του αποστολή. Το σημαντικό είναι ότι η ικανότητα του Τραμπ να μεταδίδει αυτή την αίσθηση ότι το κατεστημένο τον απέρριπτε βρήκε απήχηση σε ψηφοφόρους που αισθάνονται ότι οι ίδιες ελίτ τούς έχουν παραγκωνίσει.
Ο Μπέρναμ, αν μη τι άλλο, υπήρξε ακόμη πιο άμεσος από τον Τραμπ όσον αφορά τα δικά του απωθημένα. Στο Head North, ο Μπέρναμ, ο οποίος τότε ήταν δήμαρχος του Ευρύτερου Μάντσεστερ, και ο Ρόδεραμ, δήμαρχος του Λίβερπουλ, περιέγραψαν ότι αντιμετωπίζονταν ως "πολίτες δεύτερης κατηγορίας" στους προηγούμενους ρόλους τους ως βουλευτές, από τους ελιτιστές πολιτικούς του Λονδίνου: "Θέλουμε να ξέρετε πώς ήταν να ακούμε εκείνες τις περιφρονητικές φωνές στους διαδρόμους της εξουσίας".
Σε αυτό το απόσπασμα του βιβλίου τους, ο Μπέρναμ και ο Ρόδεραμ απευθύνονταν στα εγγόνια τους. Πολλοί ψηφοφόροι στις βόρειες πατρίδες τους γνωρίζουν ήδη πώς είναι να σε αγνοεί το κέντρο της εξουσίας.
Ο Μπέρναμ δεν χάνει ποτέ την ευκαιρία να παρουσιάζει τον εαυτό του ως έναν αουτσάιντερ που προέρχεται από τις εργατικές, άλλοτε βιομηχανικές περιοχές της βόρειας Αγγλίας, και, σύμφωνα με αναλυτές, αυτή η τοποθέτησή του μπορεί να αποδειχθεί αποτελεσματική. Με την περιφερειακή προφορά του, φαίνεται "αυθεντικός" και όχι μέλος του λονδρέζικου κατεστημένου στα μάτια πολλών ψηφοφόρων που είχαν στηρίξει τους Εργατικούς πριν από δύο χρόνια, αλλά έκτοτε τους εγκατέλειψαν, δήλωσε η πολιτική σύμβουλος Ντέμπορα Μάτινσον, η οποία ήταν διευθύντρια στρατηγικής του κόμματος πριν από τις εκλογές του 2024.
Η Μάτινσον εργάζεται πάνω σε νέες δημοσκοπήσεις και ομάδες εστίασης για το Progressive Policy Institute, ένα think tank με έδρα την Ουάσινγκτον. "Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι οι άνθρωποι είναι πολύ θυμωμένοι και πολύ ανυπόμονοι", είπε. "Αυτοί οι κρίσιμοι ψηφοφόροι της εργατικής τάξης είναι ακόμη πιο ανυπόμονοι να δουν αλλαγή — και είναι κυνικοί ως προς την ικανότητα των πολιτικών να την υλοποιήσουν."
Μιλώντας σε όλους, διαρκώς
Ο Φάρατζ κυριαρχεί στην κάλυψη της πολιτικής από τον βρετανικό Τύπο, ενώ η υπερδραστήρια παρουσία του Τραμπ στα social media συχνά καθορίζει πλέον την ειδησεογραφική ατζέντα σε ολόκληρο τον κόσμο.
Ο Μπέρναμ δεν διαθέτει την ίδια εμβέλεια, αλλά έχει αποδείξει ότι αισθάνεται άνετα χρησιμοποιώντας απευθείας κανάλια επικοινωνίας για να συνδεθεί με το κοινό του. Αναρτά τακτικά βίντεο-σέλφι, συχνά με ανάλαφρο και φιλικό ύφος, προβάλλοντας μια ανεπίσημη εικόνα που έχει στόχο να δείξει στους ψηφοφόρους ότι είναι ένας από αυτούς.
"Ο Τραμπ και ο Φάρατζ επικοινωνούν διαρκώς με τον κόσμο", είπε ο Τράιλ από το More in Common. "Μιλούν απευθείας στους ανθρώπους. Πιστεύω πραγματικά ότι μια πολυκαναλική προσέγγιση —η αξιοποίηση του X, του TikTok, του Instagram και όλων αυτών των πλατφορμών— είναι εξαιρετικά σημαντική για να προσεγγίσεις τους πολίτες."
Αν ο Μπέρναμ καταφέρει τελικά να συνδεθεί με τους ψηφοφόρους, τι θέλει να τους πει;
Μέχρι στιγμής, οι λεπτομέρειες των πολιτικών του προτάσεων παραμένουν ασαφείς. Ωστόσο, το σχέδιό του για τη Βρετανία, όπως τουλάχιστον παρουσιάζεται στο Head North, έχει στον πυρήνα του μια ριζική μεταφορά εξουσιών από το Λονδίνο προς τις κοινότητες και τις περιφέρειες της χώρας. Ο Μπέρναμ πιστεύει ότι η αναπαραγωγή του τρόπου με τον οποίο διοίκησε το Μάντσεστερ επί εννέα χρόνια ως δήμαρχος μπορεί να μεταμορφώσει το Ηνωμένο Βασίλειο και να επαναφέρει την ελπίδα σε κοινότητες που έχουν ξεχαστεί.
Τόσο η Μάτινσον όσο και ο Τράιλ διαπίστωσαν, μέσα από την έρευνά τους, ότι η ατζέντα της αποκέντρωσης θα μπορούσε να είναι ελκυστική για τους ψηφοφόρους, οι οποίοι αισθάνονται ότι οι περιοχές τους έχουν παραμεληθεί από το Λονδίνο.
Ήταν όμως εξίσου βέβαιοι ότι ο Μπέρναμ δεν πρέπει να χάσει από τα μάτια του τη συντριπτικά σημαντικότερη προτεραιότητα για την κοινή γνώμη: τη μείωση του κόστους ζωής. Για πολλές οικογένειες, οι καθημερινές δαπάνες έχουν αυξηθεί σε μη βιώσιμα επίπεδα, καθώς ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε τα χρόνια που ακολούθησαν τα lockdown της πανδημίας και οι μισθοί δεν κατάφεραν να συμβαδίσουν.
Στις ΗΠΑ, ο Τραμπ έχει πληρώσει πολιτικό τίμημα για τις επιπτώσεις που είχε ο πόλεμος με το Ιράν στο κόστος ζωής στο εσωτερικό της χώρας. Ο Μπέρναμ θα έκανε καλά να το λάβει υπόψη: σύμφωνα με πολυάριθμες δημοσκοπήσεις και ομάδες εστίασης, αυτό είναι μακράν το σημαντικότερο ζήτημα για τους Βρετανούς ψηφοφόρους και τροφοδοτεί μια απογοήτευση που συχνά μετατρέπεται σε οργή μεταξύ όσων είχαν στηρίξει τον Στάρμερ το 2024 με την ελπίδα ότι θα βελτίωνε τη ζωή τους.
"Υπάρχει πραγματικά έντονη επιθυμία να δουν δράση πολύ γρήγορα, μέσα στους πρώτους έξι μήνες της πρωθυπουργίας του, ιδιαίτερα στο θέμα του κόστους ζωής", είπε ο Τράιλ. Η αποκέντρωση μπορεί να έχει απήχηση στους ψηφοφόρους, αλλά ο Μπέρναμ "πρέπει να τη συνδέσει με τα ζητήματα της καθημερινότητας", πρόσθεσε η Μάτινσον.
Το ελάχιστο χρονικό περιθώριο του Μπέρναμ
Οι ψηφοφόροι εμφανίζονται ολοένα και πιο πρόθυμοι να αγκαλιάσουν ριζοσπαστικές λύσεις. Ομάδα εστίασης του Politico στο Μέικερφιλντ, τη νέα εκλογική περιφέρεια του Μπέρναμ, που πραγματοποιήθηκε τον περασμένο μήνα από την Public First, διαπίστωσε ότι οι ψηφοφόροι είναι κυνικοί ως προς την ικανότητα οποιουδήποτε πολιτικού να βελτιώσει τη ζωή τους.
Ακόμη χειρότερα, φαίνεται να αναπτύσσεται σχεδόν ένα μηδενιστικό ένστικτο.
Η More in Common ρωτά τακτικά τους συμμετέχοντες στις δημοσκοπήσεις αν πιστεύουν ότι οι θεσμοί της Βρετανίας πρέπει να διατηρηθούν και να βελτιωθούν ή, αντίθετα, να αφεθούν να καταρρεύσουν. "Αυτή τη στιγμή εξακολουθούμε να έχουμε πλειοψηφία στην κατηγορία "να διατηρηθούν και να βελτιωθούν" — 60%", είπε ο Τράιλ σε εκδήλωση στο Ουέστμινστερ την περασμένη εβδομάδα. "Αλλά το 40% ανήκει στην κατηγορία "ας καούν όλα", κάτι που θεωρώ αρκετά ανησυχητικό στατιστικό στοιχείο."
Παρότι ο ίδιος ο Τραμπ δεν είναι δημοφιλής, πολλοί συμμετέχοντες στις ομάδες εστίασης εκτιμούν το γεγονός ότι τουλάχιστον φαίνεται να πετυχαίνει αποτελέσματα και να κάνει αυτά που λέει ότι θα κάνει, ανεξάρτητα από τις αντιδράσεις που συναντά. "Οι άνθρωποι έχουν πραγματικά ανάγκη από έναν ηγέτη που να εκπέμπει δύναμη", πρόσθεσε η Μάτινσον.
Ο Μπέρναμ διαθέτει "το πιο μικροσκοπικό χρονικό παράθυρο" για να πείσει τους χαμένους υποστηρικτές των Εργατικών να δώσουν στο κόμμα άλλη μία ευκαιρία, είπε η Μάτινσον. "Θα πρέπει να εμφανιστεί δυναμικά στο πολιτικό προσκήνιο και να δώσει την εικόνα μιας νέας κυβέρνησης, μιας διαφορετικής κυβέρνησης", σημείωσε χαρακτηριστικά.
Ο Μπέρναμ έχει δηλώσει ότι επιθυμεί ένα πιο συναινετικό ύφος πολιτικής, συνεργαζόμενος με αντίπαλα κόμματα τόσο της Αριστεράς όσο και της Δεξιάς για την εξεύρεση λύσεων, αντί να επιδιώκει μικροκομματικά πολιτικά οφέλη. Ωστόσο, ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τον ίδιο φαίνεται να είναι ότι οι ανυπόμονοι ψηφοφόροι δεν θα είναι διατεθειμένοι να περιμένουν να αλλάξει η πολιτική κουλτούρα προτού δουν απτά αποτελέσματα.
Ίσως ο Μπέρναμ να έχει ήδη διδαχθεί από τον Τραμπ ότι χρειάζεται να κάνει αισθητή την παρουσία του αμέσως μόλις αναλάβει την εξουσία, όπως έκανε ο Αμερικανός πρόεδρος στην αρχή της δεύτερης θητείας του φέτος.
"Είμαι έτοιμος", δήλωσε ο Μπέρναμ όταν ανέλαβε επισήμως την ηγεσία των Εργατικών την Παρασκευή. "Έχω σχέδιο."
