Δύο κυρίαρχες δυνάμεις καθορίζουν την ισορροπία της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου: η προσφορά και η ζήτηση. Ο πόλεμος με το Ιράν έχει διαταράξει και τις δύο — και η μία ίσως έχει υποστεί ζημιά που δεν μπορεί πλέον να αποκατασταθεί.
Η πλευρά της προσφοράς εξακολουθεί να βρίσκεται σε πλήρες χάος. Μια ιστορική υπερπροσφορά αργού πετρελαίου μετατράπηκε στη χειρότερη διαταραχή εφοδιασμού που έχει καταγραφεί ποτέ, πριν ακόμη μια νέα "πλημμύρα" πετρελαίου εισέλθει στην αγορά τον Ιούνιο. Τώρα, η κλιμάκωση του πολέμου έχει και πάλι περιορίσει σημαντικά την πρόσβαση στο πετρέλαιο του Περσικού Κόλπου, επαναφέροντας το χάος στην αγορά.
Η ζήτηση είναι, κατά κάποιον τρόπο, ακόμη πιο δύσκολο να εξηγηθεί.
Ο κόσμος έχει προσαρμοστεί στη διαταραχή της προσφοράς κατά τη διάρκεια των πέντε μηνών του πολέμου, μαθαίνοντας να λειτουργεί χωρίς να καταναλώνει τόσο πετρέλαιο όσο πριν από τη σύγκρουση. Εκατοντάδες εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου κατάφεραν τελικά να διαφύγουν από τα Στενά του Ορμούζ τον περασμένο μήνα, μόνο και μόνο για να διαπιστώσουν ότι ελάχιστοι ήταν διατεθειμένοι να τα αγοράσουν. Ορισμένες ποσότητες αργού πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή χρειάστηκε να πωληθούν με μεγάλες εκπτώσεις προτού βρεθούν αγοραστές.
Οι λόγοι για τους οποίους ο κόσμος γυρίζει την πλάτη στο πετρέλαιο είναι πολύπλοκοι.
Η λύση είναι ακόμη πιο περίπλοκη.
Η μεγάλη κάμψη της ζήτησης
Στις τρεις σύντομες εβδομάδες κατά τις οποίες τα Στενά του Ορμούζ άνοιξαν ξανά (ως επί το πλείστον), συνέβη κάτι απρόσμενο: περισσότερα από 200 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου που είχαν εγκλωβιστεί στον Περσικό Κόλπο διοχετεύθηκαν γρήγορα στις διεθνείς αγορές, όμως οι αγοραστές ουσιαστικά αδιαφόρησαν.
Η Qatar Energy και η Adnoc των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων αναγκάστηκαν να προσφέρουν εκπτώσεις μεταξύ 6 και 9 δολαρίων ανά βαρέλι προκειμένου να βρουν αγοραστές στη Νοτιοανατολική Ασία, σύμφωνα με τον Χομαγιούν Φαλακσάχι, επικεφαλής ανάλυσης αργού πετρελαίου στην Kpler, εταιρεία που παρακολουθεί τη θαλάσσια κυκλοφορία και τις ροές πετρελαίου, όπως μεταδίδει το CNN.
Περισσότερα από 18 εκατομμύρια βαρέλια μη ιρανικού πετρελαίου που εξήλθαν από τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν σήμερα φορτωμένα σε δεξαμενόπλοια έξω από τον Περσικό Κόλπο, περιμένοντας αγοραστή -ποσότητα που είναι υπερδιπλάσια και πλέον (2,5 φορές) σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα, ανέφερε ο Φαλακσάχι.
Το Ιράν είχε ακόμη μικρότερη επιτυχία από τους γείτονές του στην πώληση πετρελαίου. Τις εβδομάδες που ακολούθησαν το μνημόνιο κατανόησης με τις Ηνωμένες Πολιτείες, το Ιράν κατάφερε να εξαγάγει μέσω των Στενών του Ορμούζ 70 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου. Παρά την προσωρινή χαλάρωση των αμερικανικών κυρώσεων, μόνο η Κίνα εμφανίστηκε πρόθυμη να αγοράσει.
Έτσι, το Ιράν κατεύθυνε όλη αυτή την ποσότητα προς την Κίνα, που ήταν μακράν ο μεγαλύτερος πελάτης του τόσο πριν όσο και κατά τη διάρκεια του πολέμου. Όμως ούτε η Κίνα έδειξε ιδιαίτερο ενδιαφέρον: τον περασμένο μήνα μείωσε δραστικά τις εισαγωγές ιρανικού πετρελαίου, από περίπου 1,5 εκατομμύριο βαρέλια ημερησίως σε μόλις 630.000 βαρέλια ημερησίως, σύμφωνα με την Kpler.
Συνολικά, η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου παραμένει επίμονα περίπου 4 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως χαμηλότερη σε σχέση με την έναρξη του πολέμου, σύμφωνα με την JPMorgan.
Σε μεγάλο βαθμό, η πτώση της ζήτησης οφείλεται στο ότι δεν υπάρχει πλέον επαρκής δυνατότητα αξιοποίησης του πετρελαίου. Τα διυλιστήρια λειτουργούν ήδη στο μέγιστο της δυναμικότητάς τους, ιδιαίτερα μετά τις επιθέσεις του Ιράν σε 30 διυλιστήρια της Μέσης Ανατολής κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Ο παράγοντας Κίνα
Οι περισσότερες εξηγήσεις για το αδιέξοδο στη ζήτηση πετρελαίου οδηγούν σε έναν βασικό παράγοντα: την Κίνα. Η μείωση της κινεζικής ζήτησης για το παγκόσμιο πετρέλαιο έχει ασκήσει σημαντικές πιέσεις στις διεθνείς τιμές.
Αυτός είναι ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους η τιμή του αργού πετρελαίου δεν πλησίασε ποτέ τα επίπεδα του 2022 ούτε το ιστορικό υψηλό του 2008, παρά το γεγονός ότι το σοκ στην αγορά πετρελαίου ήταν πολλαπλάσιας έντασης σε σχέση με εκείνες τις δύο προηγούμενες κρίσεις.
Η Κίνα βασίζεται σχεδόν αποκλειστικά στις εισαγωγές για να καλύψει τις ανάγκες της σε πετρέλαιο. Ωστόσο, οι εισαγωγές αργού πετρελαίου έχουν μειωθεί δραματικά κατά τη διάρκεια του πολέμου, υποχωρώντας κάτω από τα 8 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, έναντι περισσότερων από 12 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως πριν από την έναρξη του πολέμου, σύμφωνα με τα στοιχεία της εταιρείας θαλάσσιων δεδομένων Signal Ocean Research.
Ένα μέρος της απώλειας της ζήτησης πετρελαίου στην Κίνα ενδέχεται να έχει μόνιμο χαρακτήρα. Για παράδειγμα, η ζήτηση για ηλεκτρικά οχήματα στη χώρα εκτινάχθηκε κατά τη διάρκεια του πολέμου και ο αριθμός των ηλεκτρικών αυτοκινήτων που κυκλοφορούν στους δρόμους αυξήθηκε κατά ένα τρίτο. Παράλληλα, η Κίνα επέβαλε αυστηρούς περιορισμούς στα διυλιστήριά της, περιορίζοντας την παραγωγή βενζίνης, πετρελαίου ντίζελ και καυσίμων αεροπορίας.
Ωστόσο, η ιστορία της μειωμένης κινεζικής ζήτησης αφορά κυρίως την εξαιρετική προετοιμασία της χώρας και όχι το ότι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου εγκαταλείπει το πετρέλαιο.
Πριν από την έναρξη του πολέμου, η Κίνα δημιούργησε μεγάλα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου και από τότε καλύπτει τις ανάγκες της σε αργό πετρέλαιο κυρίως από αυτά τα αποθέματα, αντί να βασίζεται στις εισαγωγές. Η χώρα μειώνει τα αποθέματά της με ρυθμό περίπου 2 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως, αλλά εξακολουθεί να διαθέτει 1,9 δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου στις δεξαμενές της, ποσότητα που αντιστοιχεί σε 117 ημέρες ζήτησης, σύμφωνα με τη Γιούλια Ζέστκοβα Γκρίγκσμπι, ανώτερη στρατηγική αναλύτρια εμπορευμάτων της Goldman Sachs.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η "πραγματική" μείωση της κινεζικής ζήτησης κατά τη διάρκεια του πολέμου ανέρχεται μόλις σε περίπου 1,2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως και όχι στα περίπου 5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως που σταμάτησε να εισάγει, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Signal Ocean Research.
Πότε θα ανακάμψει η ζήτηση;
Αργά ή γρήγορα, η Κίνα θα χρειαστεί να αναπληρώσει τα αποθέματά της. Όταν αρχίσει ξανά να αυξάνει τις εισαγωγές της, αυτό θα μπορούσε να προσθέσει σημαντική ζήτηση στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου και να ωθήσει τις τιμές υψηλότερα.
Κάποια στιγμή θα χρειαστεί να αναπληρώσει τα αποθέματά του και ο υπόλοιπος κόσμος, ιδιαίτερα οι Ηνωμένες Πολιτείες. Το Στρατηγικό Πετρελαϊκό Απόθεμα των ΗΠΑ (Strategic Petroleum Reserve) βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο από τότε που η κυβέρνηση του Ρόναλντ Ρέιγκαν άρχισε να το δημιουργεί το 1983. Για να αντιμετωπίσει τη διαταραχή στην προσφορά, ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) δεσμεύθηκε να αποδεσμεύσει από τα παγκόσμια αποθέματα έκτακτης ανάγκης ποσότητα-ρεκόρ 400 εκατομμυρίων βαρελιών, δημιουργώντας έτσι ένα σημαντικό κενό στην προσφορά, το οποίο αργότερα θα πρέπει να καλυφθεί.
Δεν είναι σαφές πότε θα πραγματοποιηθεί αυτή η ανάκαμψη της ζήτησης — και κανείς δεν φαίνεται να συμφωνεί.
Η Goldman Sachs εκτιμά ότι αυτό θα μπορούσε να συμβεί σύντομα, καθώς το Πεκίνο έχει δεσμευθεί να διατηρεί υψηλά επίπεδα στρατηγικών αποθεμάτων. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας προβλέπει ότι η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου θα μειωθεί το 2026. Ο ΟΠΕΚ θεωρεί ότι θα αυξηθεί. Η JPMorgan εκτιμά ότι θα παραμείνει αμετάβλητη. Άλλοι ειδικοί του κλάδου παραδέχονται ότι αδυνατούν να κάνουν ασφαλείς προβλέψεις, επισημαίνοντας ότι η ζήτηση πετρελαίου είναι διαχρονικά εξαιρετικά δύσκολο να μετρηθεί και να προβλεφθεί.
"Η κατάσταση όσον αφορά τα Στενά του Ορμούζ είναι τόσο ευμετάβλητη, ώστε οι εκτιμήσεις μου αλλάζουν σχεδόν καθημερινά, ανάλογα με την ειδησεογραφία", δήλωσε ο Νιλ Άτκινσον, επισκέπτης ερευνητής στο National Center for Energy Analytics.
Είναι δύσκολο για τους πιθανούς αγοραστές να γνωρίζουν αν αυτή είναι η κατάλληλη στιγμή για να αρχίσουν ξανά να αγοράζουν πετρέλαιο. Η διακίνηση πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ έχει μειωθεί και πάλι αισθητά, ενώ οι τιμές του πετρελαίου συνεχίζουν να αυξάνονται καθώς η κατάσταση στη Μέση Ανατολή επιδεινώνεται καθημερινά. Το Brent άγγιξε προσωρινά τη Δευτέρα τα 90 δολάρια ανά βαρέλι, για πρώτη φορά μετά από περισσότερο από έναν μήνα.
Η διακοπτόμενη και απρόβλεπτη φύση της σύγκρουσης -με περιόδους αποκλιμάκωσης που ακολουθούνται από νέες εντάσεις- ενδέχεται να καθυστερήσει ακόμη περισσότερο την ανάκαμψη της ζήτησης πετρελαίου.
"Για να ανακάμψει η ζήτηση, πιστεύω ότι οι αγοραστές θα πρέπει να δουν μια ουσιαστική διευθέτηση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν, η οποία θα τους δίνει την πεποίθηση ότι μπορεί να έχει μακροχρόνια διάρκεια", δήλωσε ο Κίραν Τόμπκινς, ανώτερος οικονομολόγος εμπορευμάτων στην Capital Economics.
Έτσι, προς το παρόν, οι χώρες αισθάνονται αρκετά ασφαλείς ώστε να συνεχίσουν να καλύπτουν τις ανάγκες τους αντλώντας πετρέλαιο από τα δικά τους αποθέματα.
Τουλάχιστον όσο αυτά εξακολουθούν να επαρκούν.
