Η επίσκεψη του Ρώσου προέδρου στα διεκδικούμενα νησιά ήταν μια σαφής επίδειξη ισχύος απέναντι στην Ιαπωνία, αλλά και προσπάθεια τόνωσης του ρωσικού πατριωτισμού.
Η πρώτη επίσκεψη του Ρώσου προέδρου Βλάντιμιρ Πούτιν σε μια από τις αμφισβητούμενες Κουρίλες Νήσους, στα ανοικτά του βορειότερου άκρου της Ιαπωνίας, την περασμένη εβδομάδα προκάλεσε άμεσα την οργισμένη αντίδραση από το Τόκιο, ενώ αναφέρθηκε στα νησιά, τα οποία αποκαλεί "Βόρεια Εδάφη", ως "εγγενώς ιαπωνικό έδαφος".
Το Υπουργείο Εξωτερικών της Ρωσίας απάντησε ότι τα νησιά αποτελούν "αναπόσπαστο μέρος" της Ρωσίας. Οι Κουρίλες Νήσοι καταλήφθηκαν από σοβιετικά στρατεύματα δύο εβδομάδες μετά την επίσημη παράδοση της Ιαπωνίας που έθεσε τέλος στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο στις 15 Αυγούστου 1945, με 17.300 Ιάπωνες κατοίκους να αναγκάζονται να τις εγκαταλείψουν τον επόμενο χρόνο. Ο Πούτιν επισκέφθηκε ένα σχολείο, ένα νοσοκομείο και βιομηχανικές εγκαταστάσεις στο νησί Ιτουρούπ, το οποίο η Ιαπωνία αποκαλεί Ετορόφου.
Μήνυμα προς το Τόκιο
Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε μόλις δύο ημέρες πριν από την 81η επέτειο της παράδοσης της Ιαπωνίας στο τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. "Αυτό ήταν σαφώς ένα μήνυμα προς την Ιαπωνία", δήλωσε ο Τζέιμς Μπράουν, καθηγητής διεθνών σχέσεων με εξειδίκευση στις ρωσικές υποθέσεις στην πανεπιστημιούπολη του Πανεπιστημίου Τεμπλ στο Τόκιο.
"Η Ρωσία έχει εξοργιστεί από την υποστήριξη της Ιαπωνίας προς την Ουκρανία και για τους στενότερους δεσμούς που έχει οικοδομήσει το Τόκιο με τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ". "Υπάρχει, λοιπόν, μια σαφής επιθυμία να τιμωρηθεί η Ιαπωνία", είπε. "Υπάρχει όμως και ένα εσωτερικό στοιχείο σε αυτό... καθώς μια επίσκεψη όπως αυτή μπορεί να ξυπνήσει τα πατριωτικά συναισθήματα των Ρώσων όλων των πολιτικών αποχρώσεων".
Μια μακροχρόνια εδαφική διαμάχη
Οι ιαπωνικές κυβερνήσεις έχουν υποστηρίξει σταθερά τη θέση ότι τα νησιά προσαρτήθηκαν παράνομα, με τη διαμάχη να επηρεάζει τόσο πολύ τις διμερείς σχέσεις, που τα δύο έθνη δεν έχουν ακόμη υπογράψει επίσημη συνθήκη ειρήνης. Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991 και οι επακόλουθες οικονομικές δυσκολίες γέννησαν στην Ιαπωνία ελπίδες ότι η Μόσχα θα μπορούσε να πειστεί να επιστρέψει τα νησιά σε αντάλλαγμα για οικονομική βοήθεια ή ακόμα και για κοινή ανάπτυξη της περιοχής.
Ο πρώην πρωθυπουργός της Ιαπωνίας Σίνζο Άμπε ήταν αναμφισβήτητα ο πιο δραστήριος Ιάπωνας ηγέτης στο θέμα, επισκεπτόμενος τον Πούτιν σε μια προσπάθεια να τον πείσει να υιοθετήσει την προσέγγιση της Ιαπωνίας. Ωστόσο, όλες αυτές οι διπλωματικές προσπάθειες απέτυχαν, με τη Ρωσία να τροποποιεί το Σύνταγμά της το 2020 για να απαγορεύσει την παραχώρηση οποιουδήποτε τμήματος ρωσικού εδάφους σε ξένη δύναμη.
Οι σχέσεις της Μόσχας με την Ιαπωνία επιδεινώθηκαν περαιτέρω μετά την εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022. Ο Τοσιμίτσου Σιγκεμούρα, καθηγητής πολιτικής στο Πανεπιστήμιο Γουασέντα του Τόκιο, λέει στην DW ότι αυτές οι τελευταίες εξελίξεις είναι απλώς ένα ακόμα καρφί στο φέρετρο των ελπίδων της Ιαπωνίας σχετικά με τα νησιά.
"Το Τόκιο έχει ήδη καλέσει τον Ρώσο πρέσβη και έχει κάνει επίσημη διπλωματική διαμαρτυρία, αλλά οι κυρώσεις έχουν ήδη τεθεί σε ισχύ εξαιτίας του πολέμου στην Ουκρανία και νομίζω ότι θα είναι δύσκολο για την Ιαπωνία να πιέσει περισσότερο", δήλωσε ο Σιγκεμούρα. "Η Ιαπωνία εισάγει ρωσική ενέργεια και, λόγω της κατάστασης με το Ιράν, αυτό έχει γίνει ακόμα πιο σημαντικό, γεγονός που αφήνει το Τόκιο σε σχετικά αδύναμη θέση", πρόσθεσε.
Ο Πούτιν δοκιμάζει τα όρια
Ο Σιγκεμούρα πιστεύει ότι ο Πούτιν – ενδεχομένως σε συνεργασία με την Κίνα και τη Βόρεια Κορέα – προσπαθεί να αποδυναμώσει την πρωθυπουργό της Ιαπωνίας Τακαΐτσι, λόγω της σταθερής γραμμής που έχει ακολουθήσει αυτός σε θέματα ασφάλειας στην περιοχή.
Πρόσθεσε ότι ο Πούτιν γνωρίζει ότι τα ποσοστά της Τακαΐτσι στις εσωτερικές δημοσκοπήσεις μειώνονται και πιθανότατα εκτιμά ότι δεν θα αντιδράσει πιο δυναμικά από μια διαμαρτυρία. Ο Σιγκεμούρα πρόσθεσε ότι το αναθεωρημένο Σύνταγμα της Ρωσίας και το ολοένα πιο εθνικιστικό αίσθημα που ενθαρρύνεται από την κρατική προπαγάνδα ουσιαστικά καθιστούν "αδύνατη" την επιστροφή των νησιών στον ιαπωνικό έλεγχο.
"Ακόμη και μετά την αποχώρηση του Πούτιν, δεν θα υπάρχει ενδιαφέρον από μια νέα ρωσική κυβέρνηση να επιστρέψει τα νησιά". Ο Μπράουν συμφώνησε, λέγοντας ότι ενώ μερικοί "ενθουσιασμένοι σχολιαστές" στην Ιαπωνία θα δουν την τελική αποχώρηση του Πούτιν από το Κρεμλίνο ως ευκαιρία, όποιος τελικά ελέγχει τη Ρωσία θα είναι απίθανο να ευθυγραμμιστεί με τα εδαφικά συμφέροντα της Ιαπωνίας. "Δεν συνέβη με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης και όλες τις επακόλουθες οικονομικές δυσκολίες της Ρωσίας, επομένως δεν βλέπω κανέναν νέο Ρώσο ηγέτη που να συναινεί στην επιστροφή των νησιών".
Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός
Πηγή: Deutsche Welle
