Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δυσκολεύεται να απεμπλέξει τις Ηνωμένες Πολιτείες από έναν πόλεμο που ο ίδιος ξεκίνησε πριν από σχεδόν έξι μήνες, εναλλάσσοντας τους ισχυρισμούς ότι η Τεχεράνη "παρακαλάει" για μια συμφωνία με τις απειλές ότι θα επαναλάβει τις στρατιωτικές επιθέσεις.
Τώρα, η σκληροπυρηνική ηγεσία του Ιράν διαμορφώνει και προωθεί τη δική της στρατηγική για τη συνέχιση της αντιπαράθεσης με την Ουάσινγκτον.
Η στρατηγική δίνει έμφαση στις "επιθετικές επιχειρήσεις", παράλληλα με τις αμυντικές ενέργειες για την εξουδετέρωση των απειλών του εχθρού, σύμφωνα με το CNN, που επικαλείται Ιρανό αξιωματούχο.
Η πιο διεκδικητική αυτή στάση έρχεται καθώς μια συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν που είχε ως στόχο να τερματίσει τον πόλεμο, το Μνημόνιο Κατανόησης (Memorandum of Understanding), λήγει, ενώ ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο διαμάχης.
Οι στρατιωτικοί ηγέτες του Ιράν πιστεύουν ότι βρίσκονται σε ισχυρή θέση ώστε να αποσπάσουν παραχωρήσεις από τις ΗΠΑ και ότι μπορούν να προσαρμόσουν περαιτέρω τα οπλικά συστήματα του Ιράν, ώστε να γεφυρώσουν το χάσμα με τους ισχυρότερους αντιπάλους τους, σύμφωνα με αναλυτές.
Αυτό πιθανότατα σημαίνει επίσης μεγαλύτερη κινητοποίηση των συμμάχων του Ιράν στην Υεμένη, το Ιράκ και αλλού. Τις τελευταίες εβδομάδες, μαχητές των Χούθι στην Υεμένη έχουν απειλήσει σαουδαραβικά πλοία και έχουν πλήξει σαουδαραβικά διυλιστήρια πετρελαίου, ενώ πολιτοφυλακές στο Ιράκ που υποστηρίζονται από το Ιράν έχουν στοχοποιήσει σαουδαραβικές πετρελαϊκές υποδομές.
Το έναυσμα για τη νέα στάση στην Τεχεράνη δόθηκε με διατάγματα που αναδιοργανώνουν την ηγεσία ασφαλείας του Ιράν και εκδόθηκαν την περασμένη εβδομάδα στο όνομα του Ανώτατου Ηγέτη Μοτζταμπά Χαμενεΐ.
Ένας σύμβουλος του Χαμενεΐ, ο Μοχαμάντ Μοχμπέρ, δήλωσε ότι η "στρατηγική μετατόπισης του πολέμου σε επιθετική στάση, εάν δεν ικανοποιηθούν οι όροι του Ιράν, αναμφίβολα θα μεταβάλει την ισορροπία δυνάμεων στον κόσμο".
Ο νέος επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, Μοχσέν Ρεζάι, ανήκει σε μια παράταξη των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) που πιστεύει ότι "ο μόνος τρόπος για να αποσπάσουμε παραχωρήσεις από τις ΗΠΑ είναι η συνέχιση των μαχών, η άσκηση πίεσης στις ΗΠΑ και μια σταθερή δόση πόνου στον Ντόναλντ Τραμπ", δήλωσε στο CNN νωρίτερα αυτόν τον μήνα ο Σίνα Αζοντί, επίκουρος καθηγητής Πολιτικής της Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο Τζορτζ Ουάσινγκτον.
Κατά την επιβεβαίωση του Αχμάντ Βαχίντι ως επικεφαλής των IRGC, το διάταγμα του Μοτζταμπά έκανε λόγο για την ανάγκη αύξησης της ετοιμότητας για "ισχυρές επιθετικές επιχειρήσεις εναντίον του εχθρού".
Ήταν "σαφές ότι η εντολή του Βαχίντι ήταν να αναθεωρήσει την ιρανική στρατιωτική στρατηγική προς μια πιο διεκδικητική και επιθετική κατεύθυνση", σύμφωνα με τον Χαμιντρεζά Αζιζί του Ινστιτούτου Clingendael, ενός ολλανδικού Think Tank.
Λίγες ημέρες μετά την έκδοση του διατάγματος, ανώτερος αξιωματούχος των IRGC — ο πολιτικός υπαρχηγός, ταξίαρχος Γιαντολάχ Τζαβανί — δήλωσε στο ημιεπίσημο ιρανικό πρακτορείο ειδήσεων Fars ότι "οι ενέργειες του Ιράν είναι αμυντικές, αν και ενδέχεται επίσης να λάβουν επιθετικό χαρακτήρα στο μέλλον".
Οι IRGC αναπτύσσουν την ικανότητα να πραγματοποιούν επιχειρήσεις "σε έδαφος του εχθρού", δήλωσε ένας ακόμη σύμβουλος του Βαχίντι, ο Μοχαμάντ Ρεζά Ναγκντί.
"Πρέπει να είμαστε σε θέση να μεταφέρουμε τις επιχειρήσεις στο έδαφος του εχθρού, όποτε αυτό απαιτείται και διατάσσεται", δήλωσε στον κρατικό ραδιοτηλεοπτικό φορέα IRIB. Οι IRGC έλαβαν την εντολή να είναι σε θέση να "εξαπολύουν επιθέσεις εναντίον του εχθρού με έξυπνο, επιλεκτικό και στοχευμένο τρόπο".
Αυτό θα σήμαινε εκ νέου τη στοχοποίηση αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στην περιοχή. Μια νέα γενιά πιο ευέλικτων βαλλιστικών πυραύλων με κεφαλές διασποράς, σε συνδυασμό με καινοτόμο χρήση drones, δείχνει ότι το Ιράν έχει προσαρμόσει γρήγορα τις τακτικές του τους τελευταίους μήνες.
"Το καθεστώς άντεξε το αμερικανοϊσραηλινό σφυροκόπημα και τα αντίποινα από τα αραβικά κράτη του Κόλπου, και εξακολουθεί να στέκεται όρθιο", σύμφωνα με τον H.A. Hellyer, ανώτερο συνεργαζόμενο ερευνητή στο Royal United Services Institute του Λονδίνου.
"Τώρα επιδιώκει να μετατρέψει αυτή την ανθεκτικότητα σε μόνιμο πολιτικό πλεονέκτημα στην περιοχή, αντί να αφήσει την πρωτοβουλία να χαθεί με την πάροδο του χρόνου", δήλωσε ο Hellyer στο CNN.
"Η Τεχεράνη πιστεύει ότι διαθέτει το στρατιωτικό πλεονέκτημα και συζητά ανοιχτά το ενδεχόμενο να περάσει στην επίθεση, αντί απλώς να απαντά στις αμερικανικές επιθέσεις", λέει ο Trita Parsi του Quincy Institute for Responsible Statecraft. "Με αυτόν τον τρόπο, το Ιράν όχι μόνο θα έχει αποσπάσει από τις ΗΠΑ τον έλεγχο της έκτασης και της γεωγραφίας του πολέμου, αλλά και του χρονισμού του".
Το Ιράν προετοιμάζεται για βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα σενάρια, εκτιμά ο Azizi. Η σημερινή κατάσταση "ούτε πόλεμος ούτε ειρήνη" – με τα οικονομικά προβλήματα να βαθαίνουν – "ενδέχεται να ωθήσει την ιρανική ηγεσία να κλιμακώσει, προκειμένου να πιέσει τον Τραμπ είτε να άρει τον ναυτικό αποκλεισμό είτε να συμφωνήσει σε μια διευθέτηση με όρους ευνοϊκότερους για το Ιράν", είπε.
"Η ιρανική ηγεσία μπορεί να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το κόστος της εισόδου σε έναν ακόμη πόλεμο είναι χαμηλότερο από το κόστος της σταδιακής αποδυνάμωσης των δυνατοτήτων της υπό τη διπλή πίεση των κυρώσεων και του αποκλεισμού", πρόσθεσε ο Azizi.
Ένα μέρος αυτού του επιθετικού δόγματος είναι οι επίμονες αλλά απρόβλεπτες επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια που αναχωρούν από τον Κόλπο – με στόχο να διατηρούνται υψηλές οι τιμές του πετρελαίου. Αρκετά δεξαμενόπλοια που διαχειρίζεται η κρατική πετρελαϊκή εταιρεία των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, ADNOC, έχουν στοχοποιηθεί τις τελευταίες εβδομάδες.
Αξιωματούχοι των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC) έχουν μιλήσει ανοιχτά για σαμποτάζ των πολλών υποθαλάσσιων καλωδίων που διέρχονται από τον Κόλπο – μια ακόμη μορφή ασύμμετρου πολέμου.
Μακροπρόθεσμα, ενδέχεται να υπάρξει μετατόπιση των ιρανικών προτεραιοτήτων μακριά από τον "Άξονα της Αντίστασης", ο οποίος σε κάποιο βαθμό βασιζόταν σε μη κρατικές ομάδες όπως η Χεζμπολάχ, οι Χούθι και συμμαχικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ.
"Αυτό το στοιχείο γίνεται κάπως δευτερεύον σε σχέση με τις ίδιες τις δυνατότητες του Ιράν σε πυραύλους και drones, και με την αυξημένη αυτοπεποίθηση που έχουν αποκτήσει οι Ιρανοί διοικητές και ηγέτες κατά τη διάρκεια του πολέμου, οι ενδείξεις μιας στροφής προς μια προληπτική προσέγγιση έχουν ήδη καταστεί σαφείς", δήλωσε ο Azizi.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Τεχεράνη πρόκειται να εγκαταλείψει τους πληρεξουσίους της – κάθε άλλο.
Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης αναφέρουν συστηματικά τις κινήσεις και τις δηλώσεις των περισσότερων ανώτατων αξιωματούχων. Ωστόσο, αγνόησαν την επίσκεψη στο Ιράκ την περασμένη εβδομάδα του διοικητή των υπερπόντιων επιχειρήσεων των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC).
Ο διοικητής της Δύναμης Κουντς, Εσμαΐλ Καανί, έφτασε στη Βαγδάτη ακριβώς τη στιγμή που η νέα κυβέρνηση, υπό την πίεση των ΗΠΑ, άρχισε κινήσεις για τον αφοπλισμό των υποστηριζόμενων από το Ιράν πολιτοφυλακών και την ενσωμάτωσή τους στον τακτικό στρατό.
Το Ιράκ βρίσκεται στο επίκεντρο της περιφερειακής αντιπαράθεσης μεταξύ του Ιράν και των ΗΠΑ. Το Ιράν έχει ασκήσει σημαντική επιρροή εκεί από την ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν το 2003.
Το Ιράν είναι απίθανο να εγκαταλείψει την επιρροή που του προσφέρει η παρουσία πληρεξουσίων του σε ολόκληρη την περιοχή, ακόμη κι αν ορισμένοι από αυτούς έχουν αποδυναμωθεί από το Ισραήλ ή έχουν χάσει έρεισμα λόγω αλλαγής καθεστώτος, όπως συνέβη στη Συρία.
Η Σαουδική Αραβία θα μπορούσε να βρεθεί περικυκλωμένη από τρεις πλευρές, εάν το Ιράν και οι περιφερειακοί πληρεξούσιοί του περνούσαν όλοι στην επίθεση. Το Ιράν εξακολουθεί να επενδύει σημαντικά στην παροχή τεχνογνωσίας και πληροφοριών στους Χούθι, σύμφωνα με πηγή από τον Κόλπο, ενώ με τη σειρά τους οι Χούθι παρέχουν συμβουλές στις ιρακινές πολιτοφυλακές.
Ωστόσο, ο βασικός στόχος της ανανεωμένης στρατιωτικής ηγεσίας του Ιράν είναι να οικοδομήσει μια πιο ευέλικτη πολεμική μηχανή με κεντρική διοίκηση και να αναπτύξει τις δυνατότητές της σε πυραύλους και drones.
"Αυτός ο σημαντικός μετασχηματισμός στον αμυντικό μας τομέα επιβάλλεται από τις τρέχουσες συνθήκες, ώστε να μην περιοριζόμαστε απλώς στη διατήρηση της ύπαρξής μας", δήλωσε ο Ναγκντί, ανώτερος σύμβουλος του Βαχίντι.
Το καθεστώς αισθάνεται ότι έχει τον άνεμο με το μέρος του.
"Δεν έχουν επισημοποιήσει τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ και, ενώ δεν βιάζονται, θέλουν να αξιοποιήσουν το πλεονέκτημά τους", δήλωσε ο Hellyer στο CNN.
"Η διακήρυξη μιας πιο επιθετικής στάσης απευθύνεται στους γείτονές τους στον Κόλπο, στις ΗΠΑ και στο εσωτερικό ακροατήριο", πρόσθεσε. "Είναι μια έκφραση αυτοπεποίθησης που είναι εξίσου ψυχολογική όσο και επίδειξη στρατιωτικής πρόθεσης".
