Η Άλις Βάιντελ, πρόεδρος του ακροδεξιού κόμματος της Γερμανίας AfD το οποίο έχει χαρακτηριστεί από πολιτικούς αναλυτές ακόμη και ως νεοναζιστικό και το οποίο προηγείται ξεκάθαρα στις δημοσκοπήσεις, επανέφερε με σαφή τρόπο μία από τις πιο ριζοσπαστικές θέσεις του κόμματός της: την έξοδο της Γερμανίας από το ευρώ, το λεγόμενο DEXIT.
Η συνέντευξη στο τηλεοπτικό κανάλι ZDF, που πραγματοποιήθηκε στη Βιέννη στις 23 Αυγούστου και διήρκεσε περίπου 20 λεπτά, κάλυψε ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, από την οικονομία και την αυτοκινητοβιομηχανία μέχρι τη μετανάστευση και την κλιματική αλλαγή. Ωστόσο, η θέση για το κοινό νόμισμα ήταν από τις πλέον πολιτικά και οικονομικά σημαντικές.
Η Βάιντελ δεν επιχείρησε να αποστασιοποιηθεί από τη διακηρυγμένη θέση της AfD. Αντίθετα, όταν ρωτήθηκε για την προοπτική εξόδου από το ευρώ, υπερασπίστηκε ευθέως τη σχετική πρόβλεψη του εκλογικού προγράμματος του κόμματος. Η AfD, είπε, εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι η Γερμανία πρέπει να εγκαταλείψει το σύστημα του ευρώ εφόσον αναλάβει την κυβέρνηση.
Το επιχείρημά της είναι ότι το ευρώ έχει εξελιχθεί σε ένα "ασταθές νόμισμα", ενώ χρησιμοποίησε και τον χαρακτηρισμό "Weichwährung", δηλαδή "μαλακό" ή αδύναμο νόμισμα. Κατά τη Βάιντελ, η νομισματική ένωση δεν λειτουργεί προς όφελος της γερμανικής οικονομίας, επειδή οι οικονομίες των χωρών που συμμετέχουν στην Ευρωζώνη έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά, διαφορετικές ανάγκες και διαφορετικές δημοσιονομικές επιδόσεις.
Η πρόεδρος της AfD συνέδεσε μάλιστα το ζήτημα του ευρώ με το βιοτικό επίπεδο των Γερμανών. Υποστήριξε ότι η νομισματική πολιτική έχει οδηγήσει σε απώλεια περιουσίας για τα "κανονικά" νοικοκυριά και υποστήριξε χαρακτηριστικά ότι "η Γερμανία ήταν πολύ καλύτερα πριν από την εισαγωγή του ευρώ".
Αυτό είναι το σημείο στο οποίο η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερο οικονομικό ενδιαφέρον. Το ZDF, αξιολογώντας τις δηλώσεις της Βάιντελ, επισημαίνει ότι η εικόνα ενός εγγενώς ασταθούς ευρώ δεν επιβεβαιώνεται από τα διαθέσιμα στοιχεία. Το γερμανικό υπουργείο Οικονομικών, σε ειδική έκθεση για τα 25 χρόνια του ευρώ, είχε αναφέρει ότι ο μέσος ετήσιος πληθωρισμός στη Γερμανία από την εισαγωγή των χαρτονομισμάτων και κερμάτων του ευρώ διαμορφώθηκε περίπου στο 1,9%. Στις περισσότερες περιόδους ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη βρισκόταν κάτω από τον στόχο του 2%, ενώ οι μεγάλες αποκλίσεις συνδέθηκαν κυρίως με έκτακτες συνθήκες, όπως η πανδημία και τα προβλήματα στις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Το δεύτερο μεγάλο ζήτημα είναι οι συνέπειες για τη γερμανική οικονομία. Η έξοδος από το ευρώ θα σήμαινε, στην πράξη, επιστροφή σε εθνικό νόμισμα. Ένα ισχυρότερο νέο γερμανικό μάρκο θα μπορούσε να καταστήσει τα γερμανικά προϊόντα ακριβότερα στις διεθνείς αγορές, πλήττοντας την ανταγωνιστικότητα της χώρας. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για μια οικονομία που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στις εξαγωγές, στη βιομηχανία και στην ενσωμάτωσή της στις ευρωπαϊκές αλυσίδες παραγωγής. Το ZDF επισημαίνει ότι η επιστροφή σε ένα ισχυρότερο εθνικό νόμισμα θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντικές απώλειες ευημερίας για τη γερμανική οικονομία.
Η θέση αυτή δεν αφορά μόνο το νόμισμα. Στη συνέντευξη η Βάιντελ συνέδεσε την οικονομική της αντίληψη με μια ευρύτερη αμφισβήτηση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Παράλληλα με την έξοδο από το ευρώ, υποστήριξε ότι η Γερμανία θα πρέπει να εγκαταλείψει και τη Σένγκεν, ώστε να αποκατασταθεί ο πλήρης έλεγχος των εθνικών συνόρων. Σε περίπτωση που η AfD βρεθεί στην κυβέρνηση, είπε ότι η Γερμανία θα "κλείσει" τα σύνορά της και θα περιορίσει δραστικά τη μετανάστευση.
Έτσι, η θέση της AfD δεν είναι απλώς μια πρόταση αλλαγής νομισματικής πολιτικής. Συνιστά ένα ευρύτερο σχέδιο επιστροφής της Γερμανίας σε απομονώτισμό με μεγαλύτερο βαθμό εθνικής κυριαρχίας, με λιγότερη ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και μεγαλύτερο έλεγχο στα σύνορα.
Η Βάιντελ εμφανίστηκε πάντως ιδιαίτερα επιθετική και απέναντι στη γερμανική πολιτική σκηνή. Υποστήριξε ότι η CDU (κεντροδεξιά) δεν πρόκειται να κερδίσει ξανά ομοσπονδιακές εκλογές και χαρακτήρισε τη λεγόμενη "Brandmauer", δηλαδή την πολιτική απομόνωσης της AfD από τα υπόλοιπα κόμματα, ως "το πιο αντιδημοκρατικό πράγμα που υπάρχει". Παράλληλα εμφανίστηκε βέβαιη ότι η AfD θα κυβερνήσει σύντομα σε κρατίδια αλλά και σε ομοσπονδιακό επίπεδο.
Η συνέντευξη επεκτάθηκε στη συνέχεια στη μετανάστευση. Η Βάιντελ υποστήριξε αυστηρότερη φύλαξη των συνόρων, περιορισμό των πολιτογραφήσεων και επιστροφή των Σύρων στις χώρες προέλευσής τους. Στο ζήτημα της απέλασης, ωστόσο, δεν έδωσε συγκεκριμένη απάντηση για το πώς θα μπορούσαν να οργανωθούν συμφωνίες επανεισδοχής με χώρες όπως η Συρία ή το Αφγανιστάν.
Στην οικονομία, υπερασπίστηκε επίσης την παραδοσιακή θέση της AfD απέναντι στην ενεργειακή και κλιματική πολιτική. Για την αυτοκινητοβιομηχανία τάχθηκε υπέρ της "τεχνολογικής ουδετερότητας", υποστηρίζοντας ότι το κράτος δεν θα πρέπει να επιβάλλει στους καταναλωτές ποια τεχνολογία αυτοκινήτου θα επιλέξουν. Αναγνώρισε ότι σήμερα η πλειονότητα των Γερμανών εξακολουθεί να αγοράζει αυτοκίνητα με κινητήρες εσωτερικής καύσης, αλλά τα στοιχεία δείχνουν ότι η αγορά μετακινείται γρήγορα προς τα ηλεκτρικά οχήματα.
Το ίδιο συνέβη και με την κλιματική αλλαγή. Η Βάιντελ υποστήριξε ότι η κλιματική αλλαγή "υπήρχε πάντα", θέση την οποία το ZDF αμφισβήτησε αξιολογώντας τις δηλώσεις της, επισημαίνοντας τη συντριπτική επιστημονική τεκμηρίωση για τον καθοριστικό ρόλο της ανθρώπινης δραστηριότητας στη σημερινή υπερθέρμανση.
Ωστόσο, το βασικό πολιτικό μήνυμα της συνέντευξης ήταν άλλο: η AfD δεν εγκαταλείπει τον στόχο της εξόδου από το ευρώ. Η Βάιντελ όχι μόνο επανέλαβε τη θέση αυτή, αλλά την τοποθέτησε στο κέντρο ενός ευρύτερου πολιτικού σχεδίου που περιλαμβάνει έξοδο από τη Σένγκεν, αυστηρό έλεγχο των συνόρων και περιορισμό της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
Για την Ευρώπη, πρόκειται για μια ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη. Η συζήτηση για ένα γερμανικό "Dexit" δεν αφορά πλέον μόνο ένα περιθωριακό σενάριο που εμφανίζεται στα προγράμματα ενός ευρωσκεπτικιστικού κόμματος. Η AfD το επαναφέρει δημόσια ως κυβερνητικό στόχο. Και εάν η πολιτική της επιρροή συνεχίσει να αυξάνεται, το ζήτημα του ευρώ μπορεί να μετατραπεί από θεωρητική συζήτηση σε ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά και οικονομικά διλήμματα της Γερμανίας και ολόκληρης της Ευρώπης.
Προηγείται στις δημοσκοπήσεις
Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις στη Γερμανία καταγράφουν μια σημαντική ανατροπή των πολιτικών ισορροπιών, με την AfD να εδραιώνεται στην πρώτη θέση. Στην πιο πρόσφατη μέτρηση της INSA, η AfD συγκεντρώνει 29%, έναντι 21% της CDU/CSU, ενώ ακολουθούν οι Πράσινοι με 13%, το SPD με 12% και η Αριστερά με 11%.
Αντίστοιχα, το Politbarometer της Forschungsgruppe Wahlen δίνει στην AfD 27%, έναντι 22% για CDU/CSU, επιβεβαιώνοντας ότι η ακροδεξιά παράταξη διατηρεί προβάδισμα.
Ιδιαίτερα ανησυχητική για την κυβέρνηση του Friedrich Merz είναι η αδυναμία των δύο κυβερνητικών κομμάτων: CDU/CSU και SPD συγκεντρώνουν μαζί μόλις 34% στην INSA. Παράλληλα, η AfD προηγείται σημαντικά στις δημοσκοπήσεις ενόψει των εκλογών στη Σαξονία-Άνχαλτ, όπου φτάνει περίπου το 41%, ανοίγοντας για πρώτη φορά σοβαρά τη συζήτηση για πιθανή ανάληψη κυβερνητικής εξουσίας σε κρατιδιακό επίπεδο.
Το εκλογικό σύστημα της Γερμανίας προσιδιάζει σε απλή αναλογική (με υψηλό όμως κατώφλι 5% για είσοδο στο ομοσπονδιακό κοινοβούλιο), γεγονός που καθιστά δύσκολη την αυτοδυναμία οποιουδήποτε κόμματος, ωστόσο η εκλογική δυναμική του AfD έχει θορυβήσει τα τελευταία χρόνια τους αναλυτές τόσο στο Βερολίνο όσο και ευρύτερα στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
