Η τουρκική εφημερίδα ανεβάζει τους τόνους για το καλώδιο Ελλάδας–Κύπρου, παρουσιάζοντας ως "προϋπόθεση" την έγκριση της Τουρκίας για έρευνες και πόντιση σε περιοχές που η Άγκυρα έχει μονομερώς εντάξει στη δική της υφαλοκρηπίδα. Στο στόχαστρο βρίσκονται Αθήνα και οι γαλλικές Meridiam και Nexans, την ώρα που το Great Sea Interconnector επανεκκινεί και το πιο δύσκολο 40% των ερευνών βρίσκεται ακόμη μπροστά.
Η Άγκυρα επιχειρεί πλέον να μετατρέψει σε επίσημη πολιτική απαίτηση αυτό που είχε δείξει στο πεδίο το καλοκαίρι του 2024, στην κρίση της Κάσου: ότι μεγάλα έργα στην Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορούν, κατά την τουρκική αντίληψη, να προχωρούν χωρίς προηγούμενη συνεννόηση και έγκρισή της.
Χαρακτηριστικός είναι ο τίτλος με τον οποίο η Hürriyet παρουσιάζει σήμερα το θέμα: "Προϋπόθεση η τουρκική έγκριση στην Ανατολική Μεσόγειο". Το μήνυμα αφορά ευθέως το Great Sea Interconnector (GSI), το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου, και ειδικότερα τις επόμενες θαλάσσιες έρευνες που θα πρέπει να πραγματοποιηθούν για να ολοκληρωθεί η χάραξη του καλωδίου.
Η τουρκική γραμμή είναι προσεκτικά διατυπωμένη, αλλά το πολιτικό της περιεχόμενο είναι σαφές. Η Άγκυρα δηλώνει ότι δεν αντιτίθεται στα υποθαλάσσια καλώδια ούτε στις διεθνείς υποδομές συνδεσιμότητας. Υποστηρίζει, όμως, ότι όταν οι σχετικές εργασίες γίνονται σε περιοχές που η ίδια χαρακτηρίζει "τουρκικές ζώνες θαλάσσιας δικαιοδοσίας", πρέπει να προηγείται επικοινωνία μέσω διπλωματικών διαύλων και, σύμφωνα με τη σημερινή τουρκική παρουσίαση, έγκριση των τουρκικών Αρχών.
Από τον "συντονισμό" στην απαίτηση για έγκριση
Εδώ βρίσκεται και η ουσία της νέας τουρκικής πίεσης.
Η λέξη "συντονισμός" μπορεί να ακούγεται τεχνική και ουδέτερη. Στην πράξη, όμως, όταν η Άγκυρα ζητά να προηγείται δική της έγκριση για εργασίες σε περιοχές πέρα από τα τουρκικά χωρικά ύδατα, επιχειρεί να προσδώσει πρακτικό αποτέλεσμα σε μονομερείς θαλάσσιες διεκδικήσεις.
Για την Ελλάδα, η αποδοχή μιας τέτοιας διαδικασίας θα δημιουργούσε ένα εξαιρετικά επικίνδυνο προηγούμενο. Θα επέτρεπε στην Τουρκία να υποστηρίξει στο μέλλον ότι ακόμη και η Αθήνα αναγνωρίζει de facto κάποιο τουρκικό δικαίωμα συναπόφασης σε περιοχές όπου η ελληνική πλευρά θεωρεί ότι διαθέτει κυριαρχικά δικαιώματα βάσει του Δικαίου της Θάλασσας και της επήρειας των ελληνικών νησιών.
Γι’ αυτό και η θέση της Αθήνας είναι κατηγορηματική. Ο υφυπουργός Εξωτερικών Τάσος Χατζηβασιλείου δήλωσε ότι, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, δεν απαιτείται άδεια της Τουρκίας για την πόντιση του καλωδίου Ελλάδας–Κύπρου, χαρακτηρίζοντας το GSI ειρηνική ευρωπαϊκή υποδομή που συνδέει ενεργειακά την Ευρώπη με την Ανατολική Μεσόγειο.
Το κρίσιμο 40% που απομένει
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία επειδή το έργο μπαίνει ξανά σε επιχειρησιακή φάση.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλούνται τα σημερινά τουρκικά δημοσιεύματα, περίπου το 60% των ερευνών βυθού μεταξύ Κρήτης και Κύπρου έχει ήδη ολοκληρωθεί. Το υπόλοιπο 40% αφορά το πιο ευαίσθητο τμήμα της διαδρομής, σε θαλάσσιες περιοχές όπου η Τουρκία προβάλλει αξιώσεις υφαλοκρηπίδας που συγκρούονται με την ελληνική θέση.
Ακριβώς αυτό το τμήμα αναμένεται να αποτελέσει το επόμενο πραγματικό τεστ.
Στις 5 Αυγούστου, παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη, υπεγράφη η συμφωνία για την είσοδο της γαλλικής Meridiam ως πλειοψηφικού μετόχου στην εταιρεία GSI, καθώς και τριμερής συμφωνία ΑΔΜΗΕ–GSI–Nexans για την ολοκλήρωση των θαλάσσιων ερευνών. Η ελληνική κυβέρνηση έθεσε ως πρώτη προτεραιότητα την επιτάχυνση αυτών ακριβώς των εργασιών.
Η παρουσία δύο ισχυρών γαλλικών εταιρειών δίνει πλέον και διαφορετικό γεωπολιτικό βάρος στο έργο. Η τουρκική εφημερίδα δεν απευθύνει τυχαία το μήνυμά της όχι μόνο στην Αθήνα, αλλά και στις Meridiam και Nexans.
Η Κάσος είναι το προηγούμενο
Η Άγκυρα έχει ήδη δείξει πώς αντιλαμβάνεται στην πράξη την απαίτηση για "συντονισμό".
Τον Ιούλιο του 2024, όταν το ιταλικό ερευνητικό "Ievoli Relume" πραγματοποιούσε εργασίες νοτίως της Κάσου για το ίδιο έργο, η Τουρκία έστειλε πολεμικά πλοία στην περιοχή και υποστήριξε ότι οι έρευνες εισέρχονταν σε τουρκική υφαλοκρηπίδα.
Το σημερινό τουρκικό δημοσίευμα επαναφέρει ευθέως εκείνο το επεισόδιο ως παράδειγμα της αποφασιστικότητας της Άγκυρας, στέλνοντας ουσιαστικά μήνυμα ότι μπορεί να υπάρξει ανάλογη αντίδραση εάν νέα ερευνητικά πλοία κινηθούν χωρίς προηγούμενη τουρκική έγκριση.
Αυτό ακριβώς είναι που μετατρέπει το GSI από ενεργειακό έργο σε δοκιμασία κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Τι λέει πραγματικά το Δίκαιο της Θάλασσας
Η τουρκική απαίτηση για γενική έγκριση δεν προκύπτει αυτομάτως από το Δίκαιο της Θάλασσας.
Το άρθρο 79 της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει ότι όλα τα κράτη έχουν δικαίωμα να τοποθετούν υποθαλάσσια καλώδια στην υφαλοκρηπίδα. Προβλέπει επίσης ότι ένα παράκτιο κράτος, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις, δεν μπορεί να παρεμποδίζει την πόντιση ή τη συντήρησή τους.
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η Σύμβαση προβλέπει ρητή συναίνεση του παράκτιου κράτους για τη χάραξη της διαδρομής αγωγών, όχι με τον ίδιο τρόπο για τα υποθαλάσσια καλώδια. Αυτό δεν καταργεί τα δικαιώματα ενός παράκτιου κράτους σε συγκεκριμένες περιπτώσεις ούτε τις υποχρεώσεις συνεννόησης για τεχνικά ζητήματα. Δεν δημιουργεί, όμως, ένα γενικό δικαίωμα "βέτο" επειδή ένα κράτος έχει μονομερώς δηλώσει ότι μια περιοχή ανήκει στη δική του υφαλοκρηπίδα.
Η "Γαλάζια Πατρίδα" πίσω από το καλώδιο
Η νέα πίεση για το GSI δεν αποτελεί μεμονωμένη κίνηση.
Εντάσσεται στην ευρύτερη στρατηγική της "Γαλάζιας Πατρίδας", μέσω της οποίας η Τουρκία επιχειρεί να μετατρέψει τις θαλάσσιες αξιώσεις της σε σταθερή διοικητική, νομική και επιχειρησιακή πραγματικότητα.
Το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται στο τουρκολιβυκό μνημόνιο, στους τουρκικούς θαλάσσιους χωροταξικούς χάρτες, στα πρόσφατα "θαλάσσια πάρκα" που επεκτείνονται πέρα από τα τουρκικά χωρικά ύδατα και τώρα στην απαίτηση να προηγείται τουρκική έγκριση για κρίσιμες ενεργειακές υποδομές.
Η στόχευση είναι συγκεκριμένη: η Άγκυρα επιδιώκει να εμπεδωθεί η αντίληψη ότι κανένα μεγάλο ενεργειακό ή υποθαλάσσιο έργο στην Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να προχωρήσει ερήμην της Τουρκίας.
Δεν πρόκειται απλώς για ζήτημα ενημέρωσης μιας γειτονικής χώρας.
Πρόκειται για την προσπάθεια να μετατραπούν μονομερείς αξιώσεις σε δικαίωμα παρέμβασης στο πεδίο.
Το επόμενο πλοίο θα είναι το πραγματικό τεστ
Όσο οι συζητήσεις παραμένουν σε επίπεδο δηλώσεων, οι δύο πλευρές μπορούν να επιμένουν στις θέσεις τους χωρίς άμεση σύγκρουση.
Η κρίσιμη στιγμή θα έρθει όταν εκδοθεί η νέα NAVTEX και ερευνητικό πλοίο ξεκινήσει τις εργασίες στο υπόλοιπο τμήμα της διαδρομής.
Εκεί θα φανεί εάν η Τουρκία θα περιοριστεί σε διπλωματική αντίδραση ή εάν θα επιχειρήσει ξανά να μεταφέρει τις μονομερείς διεκδικήσεις της στο πεδίο, όπως συνέβη στην Κάσο.
Για την Αθήνα, το διακύβευμα είναι πολύ μεγαλύτερο από ένα καλώδιο. Εάν αποδεχθεί ότι απαιτείται τουρκική έγκριση, δημιουργείται προηγούμενο που θα μπορούσε να επηρεάσει μελλοντικές ηλεκτρικές διασυνδέσεις, τηλεπικοινωνιακά καλώδια, έρευνες και ενεργειακές υποδομές σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο.
Γι’ αυτό και το επόμενο στάδιο του Great Sea Interconnector δεν θα κριθεί μόνο από το αν ένα καλώδιο μπορεί τεχνικά να ποντιστεί σε βάθος χιλιάδων μέτρων.
Θα κριθεί από το αν η Άγκυρα μπορεί να μετατρέψει τη μονομερή απαίτηση για "τουρκική έγκριση" σε πραγματικό δικαίωμα βέτο στην Ανατολική Μεσόγειο.
