Όταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ξεκίνησε τον πόλεμό του εναντίον του Ιράν, τον αποκάλεσε μια "εκδρομή" που θα διαρκούσε μόλις λίγες εβδομάδες. Έξι μήνες αργότερα, η σύγκρουση έχει μετατραπεί σε εφιάλτη για σχεδόν όλους όσοι εμπλέκονται, έστω και έμμεσα, σε αυτήν.
Έχει αποδειχθεί καταστροφική για τον ιρανικό λαό, για τα εκατομμύρια ανθρώπων που ζουν αλλού στη Μέση Ανατολή, καθώς και για τους καταναλωτές σε ολόκληρο τον κόσμο, οι οποίοι δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν το αυξημένο κόστος ζωής.
Ωστόσο, οι πολεμικοί στόχοι του Τραμπ παραμένουν ανεκπλήρωτοι, παρότι οι απαιτήσεις συνεχώς μεταβάλλονται: από την αρχική απαίτηση για πλήρη παράδοση του Ιράν, αλλαγή καθεστώτος και εγκατάλειψη των πυρηνικών φιλοδοξιών της Ισλαμικής Δημοκρατίας, μέχρι την πιο πρόσφατη απαίτηση απλώς για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης.
Όμως οι ακούσιες συνέπειες του πολέμου έχουν εξαπλωθεί πολύ πέρα από τη Μέση Ανατολή, επηρεάζοντας την παγκόσμια ασφάλεια, μειώνοντας το διεθνές κύρος της Αμερικής και ενδεχομένως προσφέροντας στους αντιπάλους της την ευκαιρία να επεκτείνουν την επιρροή τους.
Καθώς η κυβέρνηση Τραμπ επικεντρώνει όλη της την ενέργεια στην προσπάθεια να απεμπλακεί από την κρίση στο Ιράν, την οποία η ίδια προκάλεσε, έχει αποσπάσει την προσοχή της από άλλα πιθανά παγκόσμια σημεία ανάφλεξης στα οποία οι ΗΠΑ εμπλέκονται εδώ και καιρό, όπως η Ουκρανία, η Ταϊβάν και η Νότια Σινική Θάλασσα, καθώς και οι δύο Κορέες.
Από την απόφαση του Τραμπ να περιορίσει τις ετήσιες κοινές στρατιωτικές ασκήσεις με τη Νότια Κορέα και να αποσύρει το μοναδικό αμερικανικό αεροπλανοφόρο από τον Δυτικό Ειρηνικό, μέχρι τις κρίσιμες ελλείψεις αντιβαλλιστικών πυραύλων αναχαίτισης στην Ουκρανία, πολλές από τις σημαντικότερες γεωπολιτικές και στρατηγικές συνέπειες του πολέμου ενδέχεται τελικά να γίνουν αισθητές πολύ πέρα από τη Μέση Ανατολή — και ίσως δεν έχουν ακόμη εκδηλωθεί.
Η Έμιλι Χάρντινγκ, αντιπρόεδρος του Τμήματος Άμυνας και Ασφάλειας στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Μελετών (CSIS), ένα αμερικανικό think tank, δήλωσε ότι, παρόλο που κανένα από τα πιθανά σημεία ανάφλεξης δεν έχει εξελιχθεί ακόμη σε κρίση πλήρους κλίμακας, υπάρχουν σοβαροί λόγοι ανησυχίας.
"Αυτό είναι το είδος της κατάστασης στην οποία οι παγκόσμιοι αντίπαλοι πρόκειται να παρακολουθούν προσεκτικά όσα συμβαίνουν και να μαθαίνουν περισσότερα για το πώς αντιδρούν οι ΗΠΑ σε συγκεκριμένες στιγμές, ενσωματώνοντας στη συνέχεια αυτά τα συμπεράσματα στον σχεδιασμό τους. Ωστόσο, δεν έχουμε δει ακόμη κανέναν να εκμεταλλεύεται αυτή την κατάσταση", είπε.
"Περισσότερο αποδυναμώνονται ορισμένα θεμέλια, παρά βλέπουμε το ίδιο το κτίριο να αρχίζει να τρίζει".
Ουκρανία και Ρωσία
Οι αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις προκάλεσαν μια οργισμένη αντίδραση από την Τεχεράνη. Ιρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, βαλλιστικοί πύραυλοι και άλλα βλήματα έχουν πέσει βροχή εναντίον αμερικανικών βάσεων και συμμάχων σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Καθώς οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους εξάντλησαν τα αποθέματα των οπλικών τους συστημάτων, μέρος των πυρομαχικών που προορίζονταν αρχικά για την Ουκρανία ανακατευθύνθηκε αλλού.
Ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, δήλωσε στο CNN αυτόν τον μήνα ότι η χώρα του διέθετε μόλις το ένα δέκατο των πυραύλων αναχαίτισης που χρειάζεται επειγόντως για να αντιμετωπίσει τις αυξανόμενες ρωσικές επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους.
Οι ελλείψεις αυτές έχουν καταστροφικές συνέπειες για τους Ουκρανούς: αυτό το καλοκαίρι υπήρξε η πιο θανατηφόρα περίοδος για τους αμάχους από τον Μάιο του 2022.
Η παγκόσμια πετρελαϊκή κρίση που προκλήθηκε από την απόφαση του Ιράν να κλείσει ουσιαστικά τα Στενά του Ορμούζ έχει επίσης υπονομεύσει την εκστρατεία οικονομικής πίεσης της κυβέρνησης Τραμπ εναντίον της Μόσχας. Αντιμέτωπος με την αύξηση της τιμής της βενζίνης στις ΗΠΑ, ο Τραμπ έλαβε την αμφιλεγόμενη απόφαση να άρει ορισμένες κυρώσεις στις ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου, προκειμένου να συγκρατήσει την αγορά. Με αυτόν τον τρόπο, οι ΗΠΑ ουσιαστικά βοήθησαν τη Ρωσία να αποκτήσει περισσότερα έσοδα για να χρηματοδοτήσει την πολεμική της προσπάθεια στην Ουκρανία.
Η παγκόσμια αναστάτωση στο εμπόριο πετρελαίου, φυσικού αερίου και λιπασμάτων, που προκλήθηκε από το κλείσιμο των Στενών, έχει επίσης βοηθήσει τη Ρωσία να προσεγγίσει νέους πελάτες.
Ο Αλεξάντερ Γκαμπούεφ, διευθυντής του Carnegie Russia Eurasia Center στο Βερολίνο, δήλωσε ότι αυτό φάνηκε όταν ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν φιλοξένησε τον Ιούνιο, στη ρωσική πόλη Καζάν, τους ηγέτες χωρών της Νοτιοανατολικής Ασίας.
"Η συμμετοχή στο Καζάν ήταν εντυπωσιακή: εννέα από τους έντεκα αρχηγούς κρατών του ASEAN ήταν παρόντες, μαζί με τον υπουργό Εξωτερικών της Ινδονησίας και έναν ειδικό εκπρόσωπο από τη Μιανμάρ. Πάνω απ’ όλα, αυτοί οι άνδρες αποφάσισαν να κάνουν το μακρύ ταξίδι στη Ρωσία εξαιτίας των αμερικανικών και ισραηλινών επιθέσεων στο Ιράν, οι οποίες προκάλεσαν υψηλότερες τιμές στην ενέργεια και στα λιπάσματα", είπε.
Από ορισμένες απόψεις, ο πόλεμος στο Ιράν έχει ωφελήσει την Ουκρανία. Έχει κάνει τον υπόλοιπο κόσμο να συνειδητοποιήσει ότι περισσότεροι από τέσσερα χρόνια πολέμου έχουν μετατρέψει το Κίεβο σε υπερδύναμη στον τομέα των μη επανδρωμένων αεροσκαφών και έχουν οδηγήσει σε μια σειρά συμφωνιών συνεργασίας στον τομέα της ασφάλειας και υποσχέσεων για την παροχή πυρομαχικών από αρκετές χώρες.
Οι δύο Κορέες
Ο πόλεμος στο Ιράν ρίχνει πλέον τη σκιά του πάνω από ένα ακόμη πιθανό σημείο ανάφλεξης: την Κορεατική Χερσόνησο, όπου η Νότια και η Βόρεια Κορέα βρίσκονται τεχνικά σε εμπόλεμη κατάσταση εδώ και περισσότερες από επτά δεκαετίες, καθώς δεν έχει υπογραφεί ειρηνευτική συμφωνία μετά τη σύγκρουση του 1950-1953.
Οι ΗΠΑ έχουν βαθιά εμπλοκή στην περιοχή, με περίπου 28.500 Αμερικανούς στρατιώτες να σταθμεύουν στη Νότια Κορέα. Όμως η σχέση που διαρκεί δεκαετίες υπέστη ένα πλήγμα φέτος, όταν ο Τραμπ περιόρισε δραστικά τις ετήσιες κοινές στρατιωτικές ασκήσεις Ulchi Freedom Shield με τη Σεούλ, επικαλούμενος εν μέρει την έλλειψη υποστήριξης της Νότιας Κορέας στον πόλεμο κατά του Ιράν.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει επίσης δείξει ότι είναι ανοιχτός σε συνομιλίες με τον ηγέτη της Βόρειας Κορέας, Κιμ Γιονγκ Ουν, ο οποίος επιβλέπει μια σταθερή αύξηση του πυρηνικού οπλοστασίου της χώρας του και τακτικές εκτοξεύσεις πυραύλων.
Οι αναλυτές δήλωσαν ότι οι συνέπειες από τη μείωση των στρατιωτικών ασκήσεων επηρεάζουν την επιχειρησιακή ετοιμότητα σε περίπτωση που ο πόλεμος στην Κορεατική Χερσόνησο ξανάρχιζε βραχυπρόθεσμα, ενώ οι πιο μακροπρόθεσμες επιπτώσεις περιλαμβάνουν την επιμήκυνση του χρόνου που απαιτείται για να αναλάβει η Σεούλ τον έλεγχο των στρατευμάτων της σε περίοδο πολέμου — κάτι που επιδιώκουν τόσο οι Νοτιοκορεάτες όσο και οι ΗΠΑ.
Νοτιοκορεάτες αξιωματούχοι δήλωσαν αυτή την εβδομάδα ότι μια δεύτερη άσκηση, για αμφίβιες αποβάσεις και προγραμματισμένη για τον Σεπτέμβριο, ακυρώθηκε τον Ιούνιο. Στις ασκήσεις αυτές επρόκειτο να συμμετάσχουν Αμερικανοί Πεζοναύτες που σταθμεύουν στο ιαπωνικό νησί της Οκινάουα, μονάδες των οποίων είχαν εμπλακεί στον αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών.
Υπάρχει επίσης το ζήτημα των προμηθειών και της εφοδιαστικής υποστήριξης, συμπεριλαμβανομένης της ανακατανομής ορισμένων αμερικανικών πυραύλων αναχαίτισης από τη Νότια Κορέα προς τη Μέση Ανατολή κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων. Το Πεντάγωνο δεν έχει αποκαλύψει πόσο μεγάλο μέρος του αποθέματος πυραύλων αναχαίτισης μετακινήθηκε, όμως οι αναλυτές λένε ότι είναι πιθανές μακροπρόθεσμες ελλείψεις σε κρίσιμους αναχαιτιστές, όπως εκείνοι του συστήματος Patriot.
Ταϊβάν και Νότια Σινική Θάλασσα
Η ανάπτυξη του αεροπλανοφόρου USS George Washington, που έχει βάση την Ιαπωνία, στην Αραβική Θάλασσα, προκειμένου να αντικαταστήσει το καταπονημένο USS Abraham Lincoln, αφήνει τις ΗΠΑ χωρίς κανένα αεροπλανοφόρο στον Ειρηνικό για αδιευκρίνιστο χρονικό διάστημα, σε περίπτωση που προκύψει ανάγκη για κάποιο.
Οι ΗΠΑ είχαν συνεχή παρουσία στον Ειρηνικό για περισσότερες από δύο δεκαετίες, με εξαίρεση ένα κενό διάρκειας αρκετών εβδομάδων το 2024.
Η απουσία αεροπλανοφόρου από την περιοχή ευθύνης του 7ου Στόλου των ΗΠΑ εγείρει ερωτήματα και για άλλους συμμάχους στην περιοχή.
Οι Φιλιππίνες θα ανησυχούν ιδιαίτερα, δεδομένης της αυξανόμενης κινεζικής δραστηριότητας στη Νότια Σινική Θάλασσα, γύρω από αμφισβητούμενες περιοχές όπως το Scarborough Shoal, το οποίο βρίσκεται στην αποκλειστική οικονομική ζώνη των Φιλιππίνων, αλλά ελέγχεται στην πράξη από το Πεκίνο.
Οι εντάσεις μεταξύ Μανίλας και Πεκίνου επεκτείνονται και στο Second Thomas Shoal, το οποίο, όπως και το Scarborough, βρίσκεται στα Νησιά Σπράτλι. Και στα δύο σημεία έχουν σημειωθεί συγκρούσεις στη θάλασσα μεταξύ Φιλιππινέζων και Κινέζων.
Οι ΗΠΑ και οι Φιλιππίνες συνδέονται με συνθήκη αμοιβαίας άμυνας και, εάν οι εντάσεις με την Κίνα κλιμακώνονταν, η απουσία αεροπλανοφόρου από την περιοχή θα μπορούσε να θέσει τις αμερικανικές δυνάμεις σε σαφώς μειονεκτική θέση, ιδιαίτερα δεδομένων των σημερινών προβλημάτων με τα αποθέματα πυρομαχικών.
"Το μεγάλο ζήτημα που με ανησυχεί είναι το πώς θα βρεθούν οι ΗΠΑ σε μια πιθανή σύγκρουση με την Κίνα", δήλωσε η Χάρντινγκ. "Δεν βλέπουμε κάτι τέτοιο να προκύπτει σύντομα… αλλά αν ξεσπούσε μια σύγκρουση με την Κίνα, θα βρισκόμασταν σε κατάσταση έλλειψης πυρομαχικών, συγκεκριμένα εκείνων που θα χρειαζόμασταν για αυτή τη σύγκρουση".
Παγκόσμια σημεία στρατηγικού ελέγχου
Θα μπορούσαν να υπάρξουν και άλλες καταστροφικές συνέπειες του πολέμου — για παράδειγμα, εάν άλλοι παράγοντες προσπαθήσουν να χρησιμοποιήσουν ως όπλο άλλα διεθνή σημεία-κλειδιά από τα οποία διέρχεται η παγκόσμια ναυτιλία.
"Δεν το βλέπουμε ακόμη αυτό, αλλά αν αργότερα φτάναμε σε ένα σημείο όπου κάποια από αυτές τις χώρες θα ήθελε να το κάνει, θα μπορούσε σίγουρα να επικαλεστεί αυτό ως προηγούμενο", δήλωσε η Χάρντινγκ, προσθέτοντας ότι η σοβαρότητα των επιπτώσεων του πολέμου θα εξαρτηθεί κυρίως από το πόσο καιρό οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν να πολεμούν.
"Η κυβέρνηση Τραμπ πρέπει να αποφασίσει ποιο αποτέλεσμα θεωρεί αρκετά καλό εδώ και, αν το μόνο αποτέλεσμα που θεωρείται αρκετά καλό είναι η πλήρης καταστροφή του πυρηνικού προγράμματος και αυτό που θέλει το Ισραήλ — δηλαδή ένα Ιράν εσωτερικά διαλυμένο και διχασμένο — τότε αυτό συνεπάγεται μια μακροχρόνια δέσμευση τόσο σε ανθρώπινες ζωές όσο και σε οικονομικούς πόρους, και η παγκόσμια οικονομία θα αισθανθεί τις συνέπειες αυτού μακροπρόθεσμα", είπε.
Ωστόσο, ο Τραμπ θα μπορούσε επίσης να αποφασίσει ότι θα ήταν αρκετό να καταστήσει το πυρηνικό πρόγραμμα "μη χρησιμοποιήσιμο", πρόσθεσε — κάτι που, όπως υπαινίχθηκε, θα μπορούσε να επιτευχθεί κρατώντας τις βασικές εγκαταστάσεις, οι οποίες σήμερα είναι κατεστραμμένες και θαμμένες κάτω από τα ερείπια, απρόσιτες για το Ιράν, πλήττοντάς τες κάθε φορά που η Τεχεράνη προσπαθεί να αποκτήσει πρόσβαση σε αυτές.
"Δεν είναι μια εξαιρετική λύση, αλλά είναι μια εφαρμόσιμη λύση. Και αν αυτό είναι αρκετό, και αν το αποδυναμωμένο δίκτυο των πληρεξουσίων του Ιράν είναι αρκετό, τότε αυτό με το οποίο πραγματικά πρέπει να ασχοληθεί κανείς είναι τα Στενά του Ορμούζ, και αυτό είναι δύσκολο και κάπως δαπανηρό, αλλά σε καμία περίπτωση δεν είναι τόσο δαπανηρό όσο αυτό που κάνουν οι ΗΠΑ αυτή τη στιγμή", είπε.
"Από την ιρανική οπτική, το μόνο που έχουν να κάνουν είναι να επιβιώσουν — και αυτό ακριβώς κάνουν. Έτσι, μπορούν κατά κάποιον τρόπο να συνεχίσουν αυτή την κατάσταση για όσο καιρό θέλουν".
