Η μάστιγα της σομαλικής πειρατείας, με στόχο φορτηγά πλοία και μικρότερα νταού στα ανοικτά του Κέρατος της Αφρικής, έχει επιστρέψει σε επίπεδα που δεν είχαν παρατηρηθεί εδώ και μία δεκαετία, λόγω της σύγκλισης πολλών παραγόντων, μεταξύ άλλων των αναταράξεων στη ναυτιλιακή βιομηχανία που προκλήθηκαν από τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν και της αναζωπύρωσης της πολιτικής αστάθειας στη Σομαλία.
Από τα τέλη Απριλίου έχουν σημειωθεί οκτώ καταλήψεις πλοίων από Σομαλούς πειρατές, συμπεριλαμβανομένων δύο μέσα σε διάστημα δύο εβδομάδων τον Αύγουστο: η μία αφορούσε ένα πετρελαιοφόρο με δεσμούς με το Ιράν και η άλλη ένα πλοίο με σημαία Καμερούν, το Lutuf, που μετέφερε στρατιωτικό εξοπλισμό για την Τουρκία, σύμφωνα με τον Guardian.
Σε διάστημα επτά ετών, από το 2005 και μετά, σημειώθηκαν περισσότερες από 1.000 επιθέσεις εναντίον πλοίων στα ύδατα ανοιχτά της Σομαλίας, η οποία διαθέτει τη μεγαλύτερη ακτογραμμή στην Αφρική. Χιλιάδες μέλη πληρωμάτων κρατήθηκαν όμηροι, αποφέροντας 400 εκατ. δολάρια (296 εκατ. λίρες) σε πληρωμές λύτρων για τους χρηματοδότες του δικτύου της πειρατείας, τους πειρατές χαμηλού επιπέδου, τους αποκαλούμενους "πεζικάριους", καθώς και τις κοινότητες που τους παρείχαν αγαθά και υπηρεσίες. Οι επιθέσεις περιορίστηκαν και τελικά σχεδόν σταμάτησαν μόνο μετά την ανάπτυξη μιας πολυεθνικής δύναμης κατά της πειρατείας.
Η κατάληψη του Lutuf ήταν το πιο προβεβλημένο από τα πρόσφατα περιστατικά. Η Τουρκία διευρύνει την επιρροή της στη Σομαλία μετά από συμφωνία που υπεγράφη το 2024 για την ανάπτυξη του σομαλικού πολεμικού ναυτικού, και η απελευθέρωση του Lutuf, δύο εβδομάδες μετά την κατάληψή του, πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο κοινής τουρκο-σομαλικής επιχείρησης, η οποία είχε ως αποτέλεσμα την καταστροφή τεσσάρων πειρατικών σκαφών.
Ωστόσο, τοπικοί αξιωματούχοι, μεταξύ των οποίων ο Mohamed Mubarak, επικεφαλής του γραφείου συντονισμού ασφαλείας της Puntland, έχουν δηλώσει ότι καταβλήθηκαν επίσης λύτρα ύψους 2,5 εκατ. δολαρίων (1,85 εκατ. λίρες), γεγονός που προκάλεσε προειδοποιήσεις ότι τέτοιες πληρωμές κινδυνεύουν να ενθαρρύνουν παρόμοια περιστατικά.
Σε σχόλιό του για το Center for Maritime Security τον Ιούλιο, ο Matthew Reisener, σύμβουλος εθνικής ασφάλειας, προειδοποίησε ότι οι ναυτικές επιχειρήσεις του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ και των proxies του Ιράν, των Χούθι, στην Ερυθρά Θάλασσα — οι οποίες ξεκίνησαν ως απάντηση στον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν — επιτρέπουν στην περιφερειακή πειρατεία "να ευδοκιμήσει και πάλι".
Έγραψε: "Όχι μόνο τα παγκόσμια ναυτικά που κάποτε καταπολεμούσαν την πειρατεία στα ανοικτά του Κέρατος της Αφρικής έχουν μετατοπίσει τους πόρους τους για την αντιμετώπιση των απειλών εναντίον πλοίων σε αυτές τις κρίσιμες θαλάσσιες οδούς, αλλά οι συγκρούσεις αυτές έχουν επίσης οδηγήσει τη θαλάσσια κυκλοφορία πιο κοντά στις ακτές της Σομαλίας, δημιουργώντας ευκαιρίες για τους καιροσκόπους πειρατές να στοχοποιούν εμπορικά πλοία".
Σύμφωνα με τον Reisener, περίπου το 70% της θαλάσσιας κυκλοφορίας που διέσχιζε την Ερυθρά Θάλασσα πριν από την έναρξη των επιθέσεων των Χούθι εναντίον πλοίων, πλέον εκτρέπεται και ακολουθεί πορεία γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας στη Νότια Αφρική.
Μια έκθεση του International Institute for Strategic Studies τον Μάιο κατέληξε σε παρόμοιο συμπέρασμα: "Η πρόσφατη επιδείνωση της θαλάσσιας ασφάλειας ακολούθησε μια παρατεταμένη περίοδο σχετικής ηρεμίας στα ύδατα ανοιχτά της σομαλικής ακτής, η οποία είχε ως αποτέλεσμα την αναδιάταξη των διεθνών στόλων κατά της πειρατείας και τη χαλάρωση των πρακτικών διαχείρισης κινδύνου από τις εμπορικές επιχειρήσεις. Αυτοί οι παράγοντες — σε συνδυασμό με την απόσπαση της προσοχής που προκάλεσαν οι επιθέσεις των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα — συνέκλιναν ώστε να δημιουργηθεί ένα άνοιγμα, το οποίο οι Σομαλοί πειρατές έσπευσαν να εκμεταλλευτούν".
Οι αναλυτές επισημαίνουν επίσης ότι η άνοδος των τιμών του πετρελαίου, που προκλήθηκε από τον πόλεμο, έχει καταστήσει τα φορτία πετρελαίου πιο πολύτιμο στόχο.
Μεταξύ των λιγότερο ανεπτυγμένων χωρών του κόσμου, η Σομαλία έχει υποστεί συγκρούσεις και φυλετικές διαμάχες, χωρίς ισχυρή κεντρική κυβέρνηση, από τότε που ο αυταρχικός ηγέτης Mohamed Siad Barre ανατράπηκε το 1991. Η ανεπάρκεια περιπολικών σκαφών και η αδυναμία τακτικής καταβολής μισθών σε όσους συμμετέχουν στις παράκτιες περιπολίες είναι μεταξύ των λόγων για τους οποίους η Σομαλία δυσκολεύεται εδώ και χρόνια να διασφαλίσει την ακτογραμμή της.
Η πειρατεία ιστορικά ευδοκιμεί σε περιόδους αυξανόμενης αστάθειας και πολιτικού, παραταξιακού και περιφερειακού ανταγωνισμού. Παρατηρητές αναφέρουν ότι η πρόσφατη αύξηση των περιστατικών έχει επιδεινωθεί από την εστίαση, τόσο στο εσωτερικό όσο και διεθνώς, στη λαθραία διακίνηση όπλων προς την Υεμένη από δίκτυα που ενεργούν για λογαριασμό του Ιράν. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι ορισμένα από αυτά τα δίκτυα έχουν συνδεθεί ολοένα και περισσότερο με την ισλαμιστική οργάνωση al-Shabaab της Σομαλίας, καθώς αυτή επεκτείνει εκ νέου τον εδαφικό της έλεγχο στην κεντρική και νότια Σομαλία και επιδιώκει να αναπτύξει δεσμούς με τους Χούθι στην Υεμένη.
Τοπικοί αξιωματούχοι που μίλησαν στον Guardian περιέγραψαν πώς, στο πρόσφατο κύμα περιστατικών, οι ομάδες πειρατών χρησιμοποιούν σκάφη που είχαν ήδη καταλάβει, προκειμένου να επιτεθούν σε άλλα πλοία και να τα καταλάβουν.
Σύμφωνα με τους αξιωματούχους, το Lutuf προσεγγίστηκε ενώ έπλεε σε απόσταση τριών ναυτικών μιλίων από τις ακτές της Σομαλίας, κοντά στην αλιευτική πόλη Maraya, από το MV Sward — ένα πλοίο μεταφοράς τσιμέντου που είχε προηγουμένως καταληφθεί και είχε μετατραπεί σε μητρικό πλοίο των πειρατών. Στη συνέχεια, οκτώ ένοπλοι από το Sward επιβιβάστηκαν στο Lutuf και κατάφεραν να εξουδετερώσουν τους ένοπλους φρουρούς του πλοίου.
Αξιωματούχοι αναφέρουν ότι οι πρόσφατες επιθέσεις χαρακτηρίζονται επίσης από αυξημένη τεχνολογική εξειδίκευση εκ μέρους των πειρατικών ομάδων, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης της δορυφορικής υπηρεσίας διαδικτύου Starlink της SpaceX, για τη διευκόλυνση της παρακολούθησης πιθανών στόχων και για επικοινωνίες υψηλής ταχύτητας μεταξύ των πειρατών.
Αυτό αντανακλά αυτό που το Lloyd’s List έχει περιγράψει ως μια ολοένα "πιο ικανή και προσαρμοστική απειλή από τη σομαλική πειρατεία", η οποία ήδη αναδεικνύει τις ευπάθειες στα υφιστάμενα μέτρα ασφαλείας κατά της πειρατείας που εφαρμόζουν οι ναυτιλιακές εταιρείες.
Τις εβδομάδες που ακολούθησαν την καταβολή των λύτρων για το Lutuf, κάτοικοι του Galkayo, ενός εμπορικού κόμβου στη βόρεια-κεντρική περιοχή Mudug, δήλωσαν ότι χρήματα είχαν αρχίσει να κυκλοφορούν στην τοπική οικονομία σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι προηγουμένως. Σύμφωνα με αναφορές, η κατανάλωση του διεγερτικού "κατ" έχει αυξηθεί, ενώ στους δρόμους έχουν παρατηρηθεί μεγαλύτεροι αριθμοί ακριβών οχημάτων τύπου SUV.
Κατά την προηγούμενη έξαρση της πειρατείας, η αυξημένη ροή χρημάτων μέσω των οικονομιών των παράκτιων κοινοτήτων και περιοχών όπως το Galkayo είχε βαθιές κοινωνικές επιπτώσεις, μεταξύ άλλων την αύξηση της κατανάλωσης αλκοόλ και ναρκωτικών, καθώς και της πορνείας.
Ίσως προαναγγέλλοντας το καθεστώς αυστηρότερων μέτρων που ενδέχεται να απαιτηθούν για την αντιμετώπιση της αυξανόμενης απειλής της πειρατείας, το Lutuf απελευθερώθηκε μόνο έπειτα από μια σειρά επιθέσεων με drones εναντίον των πειρατικών ομάδων που εμπλέκονταν στην κατάληψή του, τόσο στη θάλασσα όσο και στην ξηρά. Μεταξύ των νεκρών ήταν εννέα ένοπλοι, οι οποίοι σκοτώθηκαν από πύραυλο που εκτοξεύθηκε από τουρκικό drone, ενώ προετοίμαζαν σκάφη για να μεταβούν και να ενισχύσουν τους ενόπλους που βρίσκονταν πάνω στο Lutuf.
Το ερώτημα τώρα είναι κατά πόσο μπορεί να αντιμετωπιστεί η αυξανόμενη απειλή.
Γράφοντας στο The Conversation τον Μάιο, οι ακαδημαϊκοί με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο Anja Shortland και Federico Varese, οι οποίοι μελέτησαν το πρόβλημα της πειρατείας στη Σομαλία το 2014, εξέφρασαν αβεβαιότητα ως προς το αν υπάρχει διεθνής διάθεση ή η απαιτούμενη δυνατότητα για την ανάπτυξη μιας αντίστοιχης δύναμης κατά της πειρατείας με εκείνη που είχε αναπτυχθεί πριν από περισσότερο από μία δεκαετία.
"Το τι θα συμβεί στη συνέχεια θα εξαρτηθεί από την εξέλιξη των σημερινών καταλήψεων πλοίων. Οι πειρατές βασίζονται στα λύτρα για την επανεπένδυση των χρημάτων και για να προσελκύουν νεαρούς άνδρες μέσω συμβάσεων τύπου "no-win-no-fee”, δηλαδή συμφωνιών όπου δεν υπάρχει αμοιβή εάν δεν υπάρξει επιτυχία. Οι γρήγορες και γενναιόδωρες πληρωμές … μπορεί να οδηγήσουν στην απελευθέρωση των πλοίων που κρατούνται αιχμάλωτα. Όμως θα οδηγήσουν σε κλιμάκωση των κινδύνων για όλους τους υπόλοιπους.
"Κανένα κράτος ή συμμαχία δεν διαθέτει σήμερα ούτε τη βούληση ούτε την ικανότητα να διεξαγάγει μια ναυτική αποστολή στην κλίμακα που παρατηρήθηκε το 2011 και το 2012, όταν ναυτικές δυνάμεις από όλο τον κόσμο δαπανούσαν περισσότερα από 1 δισ. δολάρια ΗΠΑ ετησίως για επιχειρήσεις κατά της πειρατείας στα ανοικτά της Σομαλίας.
"Παρότι η πειρατεία εκδηλώνεται ως πρόβλημα που αφορά τη θάλασσα, μπορεί να επιλυθεί μόνο στην ξηρά".
