Η ασφάλεια στη Μαύρη Θάλασσα, ένα από τα μέτωπα του πολέμου της Ρωσίας στην Ουκρανία, αποτελεί σύνθετο ζήτημα για διάφορους λόγους. Δύο περιστατικά των τελευταίων ημερών ανέδειξαν όμως ξανά πόσο επισφαλής είναι η κατάσταση στην περιοχή.
Στις 6 Οκτωβρίου drones έπληξαν δύο φορτηγά πλοία, τα Alfa Watan και Able, στην αποκλειστική οικονομική ζώνη της Βουλγαρίας στη Μαύρη Θάλασσα. Το Alfa Watan βυθίστηκε και το πλήρωμά του δεν έχει εντοπιστεί, με τη Βουλγαρία να πραγματοποιεί επιχείρηση έρευνας και διάσωσης, η οποία ωστόσο διακόπηκε το πρωί της Τετάρτης. Το Able υπέστη ζημιές, αλλά το πλήρωμα διασώθηκε από διερχόμενο βουλγαρικό πλοίο. Δύο μέλη του πληρώματος μεταφέρθηκαν στο στρατιωτικό νοσοκομείο της Βάρνας.
Μία ημέρα νωρίτερα ένα ακόμα φορτηγό πλοίο, το Royad Mammadov, επλήγη από drone και βυθίστηκε στα ανοικτά των ακτών της Ρουμανίας, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν δύο μέλη του πληρώματος.
Πολλές επιθέσεις σε πλοία
Αυτά δεν είναι μεμονωμένα περιστατικά. Τους τελευταίους μήνες έχουν σημειωθεί πολλαπλές επιθέσεις σε φορτηγά πλοία που μεταφέρουν σιτηρά από την Ουκρανία. Ως αποτέλεσμα τίθεται όλο και περισσότερο υπό αμφισβήτηση η πεποίθηση ότι το δυτικό τμήμα της Μαύρης Θάλασσας, στα ανοικτά της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, είναι σχετικά ασφαλές.
"Το μέτωπο της Μαύρης Θάλασσας διευρύνεται σαφώς και δεν θα πρέπει πλέον να κοιτάζουμε μόνο προς τη Βαλτική Θάλασσα ως πιθανό πεδίο κλιμάκωσης και επιθετικών ενεργειών", δήλωσε ο Ρούσλαν Τραντ, ειδικός σε θέματα παγκόσμιας ασφάλειας και εξωτερικός συνεργάτης του Digital Forensic Research Lab του Atlantic Council.
Ο πρωθυπουργός υποβαθμίζει τα περιστατικά
Ο πρωθυπουργός της Βουλγαρίας, Ρούμεν Ράντεφ, υποβάθμισε την επίθεση στα πλοία, επισημαίνοντας πως πλοία βυθίζονται συνεχώς στη Μαύρη Θάλασσα και ότι οι επιθέσεις με drones της Τρίτης "πιθανότατα δεν ήταν το σοβαρότερο περιστατικό". Η κυβέρνηση της Βουλγαρίας χαρακτήρισε την επίθεση στα δύο πλοία ως "απολύτως απαράδεκτη παραβίαση του διεθνούς δικαίου", αλλά απέφυγε να καλέσει τη Ρωσία να τερματίσει τον πόλεμό της κατά της Ουκρανίας.
Ο Ουκρανός πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι από την άλλη πλευρά ήταν κατηγορηματικός, τονίζοντας ότι ο ουκρανικός στρατός είχε διαβεβαιώσει τη Βουλγαρία πως δεν ευθυνόταν για την επίθεση και κατηγορώντας ευθέως τη Ρωσία. Ο Ράντεφ ανέφερε ότι δεν υπάρχουν συγκεκριμένα αποδεικτικά στοιχεία ρωσικής επίθεσης.
Νωρίτερα ο πρωθυπουργός της Βουλγαρίας είχε δηλώσει πως "εάν ο πόλεμος δεν τερματιστεί εγκαίρως, θα συνεχίσει να επεκτείνεται", ενώ η υπουργός Εξωτερικών της χώρας, Βελισλάβα Πέτροβα, ανέφερε ότι "πρέπει να υποστηρίξουμε κάθε δυνατή διπλωματική προσπάθεια για να τερματιστεί αυτός ο πόλεμος". Πάντως η άρνηση να ειπωθεί ξεκάθαρα πως η ρωσική επιθετικότητα είναι εκείνη που θέτει σε κίνδυνο την περιοχή δεν αποτελεί κάτι νέο για την κυβέρνηση Ράντεφ.
Η Βουλγαρία αδύναμος κρίκος στην κοινή άμυνα;
Για τη Ρουμένα Φιλίποβα, πρόεδρο του Institute of Global Analytics, αυτό αποτελεί παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η Βουλγαρία φαίνεται να είναι ο αδύναμος κρίκος στην άμυνα της Ευρώπης απέναντι στην κακόβουλη επιρροή της Ρωσίας και της Κίνας.
"Αυτή η αδυναμία απορρέει από την έλλειψη σοβαρής θεσμικής αντίδρασης σε υβριδικές επιθέσεις κάθε είδους, την απουσία κατάλληλων μέτρων και μια γενικότερη τάση υποβάθμισης των περιστατικών", εξηγεί στην DW. "Ο δράστης δεν κατονομάζεται ρητώς, παρ' ότι οι εταίροι μας στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ έχουν ήδη απευθύνει πολυάριθμες προειδοποιήσεις για το ποιες επιθετικές ενέργειες θα μπορούσε να αναλάβει η Ρωσία κατά της Ευρώπης", προσθέτει.
Σύμφωνα με την ίδια, το αφήγημα της βουλγαρικής κυβέρνησης περί ειρήνης, δίχως να προσδιορίζονται πρακτικά οι όροι ή οι συνέπειες για την ουκρανική και την ευρωπαϊκή ασφάλεια, καταδεικνύει την επιείκειά της απέναντι στη Μόσχα και εγείρει ερωτήματα σχετικά με τον γεωπολιτικό προσανατολισμό της Σόφιας.
Περιστατικά με οικονομικές επιπτώσεις
Σε κάθε περίπτωση τέτοια περιστατικά δεν πρέπει να αναμένεται πως θα εκκινήσουν άμεση στρατιωτική αντίδραση ή ενεργοποίηση του άρθρου 5 του ΝΑΤΟ περί συλλογικής άμυνας.
Η αποκλειστική οικονομική ζώνη της Βουλγαρίας στη Μαύρη Θάλασσα δεν αποτελεί κυρίαρχο βουλγαρικό έδαφος και ως εκ τούτου τα πλήγματα σε πλοία σε αυτή τη ζώνη δεν συνιστούν άμεση επίθεση κατά της Βουλγαρίας.
Ωστόσο, ο Τραντ εκτιμά πως τα περιστατικά αυτά καταρρίπτουν την ψευδαίσθηση πως το δυτικό τμήμα της Μαύρης Θάλασσας αποτελεί ασφαλή ζώνη λόγω της απόστασής του από τα μέτωπα στην Ουκρανία. Η συνθήκη αυτή επομένως "θα αυξήσει την πίεση για αυστηρότερη θαλάσσια επιτήρηση, δυνατότητες αντιμετώπισης ναρκών, συντονισμό μεταξύ των υπηρεσιών ακτοφυλακής και ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των συμμάχων", επισημαίνει ο ειδικός.
Ο ίδιος προσθέτει επιπλέον πως "η πραγματική επίπτωση θα είναι η αυστηροποίηση του καθεστώτος ναυσιπλοΐας: αυστηρότερες συστάσεις για τις διαδρομές, υψηλότερα ασφάλιστρα και μεγαλύτερη δυσκολία στην πρόσληψη πληρωμάτων. Μπορούν επίσης να αναμένονται οικονομικές επιπτώσεις για τις τοπικές επιχειρήσεις – φανταστείτε τον αντίκτυπο στους αλιείς, εάν πρέπει να παραμένουν συνεχώς στα λιμάνια εξαιτίας φόβου για νέες επιθέσεις. Αυτό είναι το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα τέτοιων πληγμάτων".
Η Φιλίποβα πιστεύει πως, παρ' ότι η Ρουμανία, η Βουλγαρία και η Τουρκία ενίσχυσαν την Ομάδα Δράσης Αντιμετώπισης Ναρκών στη Μαύρη Θάλασσα κατά τη φετινή σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, αυτό δεν αρκεί. Όπως λέει, υπάρχουν πολύ σημαντικότερα κενά στις δυνατότητες ναυτικής άμυνας: "Ο εκσυγχρονισμός των ναυτικών δυνάμεων της Βουλγαρίας πρέπει να εντατικοποιηθεί, ενώ απαιτείται και πολύ μεγαλύτερος συντονισμός, ιδίως με τη Ρουμανία. Ωστόσο, εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία οι βουλγαρικές αρχές υποβαθμίζουν ή αγνοούν την ιδέα της ανάπτυξης κοινών ναυτικών αμυντικών δυνάμεων και συντονισμού και αυτή η τάση συνεχίζεται μέχρι σήμερα".
Η πίεση της Τουρκίας και ο ρόλος της Κίνας
Ένα ακόμα ερώτημα είναι πώς θα αντιδράσει στις πρόσφατες εξελίξεις η Τουρκία. Τα πλοία ανήκαν σε τουρκικές εταιρείες και ορισμένα από τα μέλη των πληρωμάτων ήταν Τούρκοι υπήκοοι. Ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν μίλησε την Τετάρτη με τον Ρώσο πρόεδρο Πούτιν για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στη Μαύρη Θάλασσα.
Ο Τραντ σημειώνει πως η Άγκυρα διαθέτει αρκετούς μοχλούς επιρροής στη Μαύρη Θάλασσα: ελέγχει τα Στενά βάσει της Σύμβασης του Μοντρέ, διατηρεί τον μεγαλύτερο στόλο στη Μαύρη Θάλασσα και έχει ρόλο διαμεσολαβητή μεταξύ Μόσχας και Κιέβου.
Έτσι, "ένα ρεαλιστικό σενάριο είναι η εντατικοποίηση της διπλωματίας, ο συντονισμός με το Βουκουρέστι και τη Σόφια και η άσκηση πίεσης για ασφαλή ναυσιπλοΐα, πιθανότατα στο πλαίσιο της υφιστάμενης τριμερούς συνεργασίας για την αντιμετώπιση ναρκών. Εάν αποδειχθεί ότι Τούρκοι πολίτες σκοτώθηκαν σε εσκεμμένη επίθεση, η στάση της Άγκυρας θα μπορούσε να γίνει αισθητά σκληρότερη", εκτιμά ο Τραντ.
Η Φιλίποβα θεωρεί πως η ασφάλεια στη Μαύρη Θάλασσα αντιμετωπίζεται ήδη ως ζήτημα κομβικής σημασίας, όχι μόνο για την περιοχή, αλλά και για το ΝΑΤΟ συνολικά. Κατά την ίδια δεν υπάρχει επαρκής συντονισμός μεταξύ των χωρών της περιοχής, πράγμα που σημαίνει ότι κάθε αντίδραση στις απειλές δεν προέρχεται από ένα ενιαίο μέτωπο, γεγονός που πρέπει να αλλάξει επειγόντως, σύμφωνα με την ειδικό.
Ένας ακόμα παράγοντας είναι η επιρροή της Κίνας στην περιοχή και ο τρόπος με τον οποίο αυτή συνδέεται με τη Ρωσία. "Δεν βλέπουμε μόνο τη συγκεκριμένη στρατιωτική απειλή από τη Ρωσία, αλλά και μια πιο διακριτική απειλή από την Κίνα, η οποία συζητείται λιγότερο δημοσίως. Όμως το Πεκίνο προσπαθεί να αποκτήσει στρατηγικά περιουσιακά στοιχεία σε λιμάνια, αποκτώντας έτσι επιρροή τόσο στο εμπόριο όσο και σε κρίσιμες υποδομές", αναλύει η Φιλίποβα. "Δεδομένου ότι η Κίνα και η Ρωσία συνεργάζονται στενά, αυτό συνιστά διπλή απειλή για την περιοχή της Μαύρης Θάλασσας". Επιμέλεια: Γιώργος Πασσάς
Πηγή: Deutsche Welle
