Με εκατοντάδες χιλιάδες νέους στη Γαλλία να συμμετέχουν σε μαζικές διαδηλώσεις σε ολόκληρη τη χώρα, τη βία να κλιμακώνεται και τις τιμές των κρατικών ομολόγων να καταρρέουν, ο βουλευτής της άκρας αριστεράς, Λουί Μπογιάρ πρότεινε την περασμένη εβδομάδα τη λύση του για τα προβλήματα της κυβέρνησης.
"Είστε ανίκανοι να καταλάβετε τι θέλουν οι νέοι", φώναξε ο 26χρονος προς τον υπουργό Παιδείας, Εντουάρ Ζεφρέ κατά τη διάρκεια μιας έντονης συζήτησης στην Εθνοσυνέλευση. "Για να λυθούν όλα αυτά, θα πρέπει να βγάλετε το μπλοκ των επιταγών".
Το πρόβλημα είναι ότι η Γαλλία δύσκολα μπορεί να αντέξει οικονομικά το ποσό των 10 δισεκατομμυρίων ευρώ που απαιτούν οι διαδηλωτές φοιτητές, σημειώνει το Bloomberg σε σημερινό του δημοσίευμα.
Μετά τις τεράστιες δαπάνες για την αντιμετώπιση διαφορετικών κρίσεων τα τελευταία χρόνια, οι επενδυτές χάνουν την εμπιστοσύνη τους στην ικανότητα της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης να θέσει υπό έλεγχο ένα ταχέως αυξανόμενο και εξαιρετικά δαπανηρό χρέος.
Το κύμα μαζικών πωλήσεων στις αγορές τις τελευταίες εβδομάδες έχει ήδη εκτινάξει το κόστος δανεισμού σε επίπεδα που είχαν να παρατηρηθούν σχεδόν ένα τέταρτο του αιώνα. Την Παρασκευή, το ασφάλιστρο κινδύνου (spread) των γαλλικών ομολόγων 10ετούς διάρκειας έναντι των αντίστοιχων ιταλικών έφτασε σε επίπεδα-ρεκόρ.
Επιπλέον, η Γαλλία εισέρχεται σε μια περίοδο πολιτικού χάους που αναμένεται να διαρκέσει μήνες. Οι ανησυχίες για τα δημόσια οικονομικά της χώρας —που πλέον έχουν επικεντρωθεί στις διαπραγματεύσεις για τον προϋπολογισμό— αναμένεται να συνεχιστούν μέχρι τις προεδρικές εκλογές του 2027, αλλά και μετά από αυτές. Οι επενδυτές παρακολουθούν με αγωνία τις προτάσεις των βασικών υποψηφίων: ο ένας προτείνει υπερβολικά φιλόδοξους δημοσιονομικούς στόχους που, κατά τους αναλυτές, στερούνται αξιοπιστίας, ενώ ο άλλος προβάλλει την ακραία ιδέα της διαγραφής του χρέους.
"Υπάρχει ένας συνδυασμός ασθενούς οικονομικής δραστηριότητας, της σοβαρότητας της δημοσιονομικής κρίσης και των ανησυχιών σχετικά με τις προεδρικές εκλογές", δήλωσε ο Μισέλ Σαπέν, ο οποίος διετέλεσε υπουργός Οικονομικών της Γαλλίας στις αρχές της δεκαετίας του 1990 και ξανά την περίοδο 2014-2017. "Η πολιτική αβεβαιότητα τροφοδοτεί και εντείνει τις ανησυχίες που είναι βάσιμες".
Χωρίς να υπάρχει μια ξεκάθαρη εικόνα για τη διέξοδο από την κατάσταση, πληθαίνουν οι εικασίες σχετικά με το πώς θα καταλήξει αυτή η κατάσταση. Για την Ευρώπη, πρόκειται για ένα εφιαλτικό σενάριο. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα σημάδια μετάδοσης των πιέσεων στους τίτλους άλλων χωρών, επαναφέροντας τον κίνδυνο της "μετάδοσης" — ένας όρος ταυτισμένος με την ελληνική κρίση χρέους που παραλίγο να διαλύσει την ευρωζώνη πριν από 15 χρόνια. Τα spreads των ιταλικών και ελληνικών ομολόγων έχουν επίσης διευρυνθεί τις τελευταίες εβδομάδες και το ευρώ έχει υποχωρήσει, καθώς οι ανησυχίες για τη Γαλλία επηρεάζουν και άλλες αγορές. Από τις αρχές του μήνα, το ευρώ έχει καταγράψει πτώση έναντι όλων των νομισμάτων της ομάδας G10.
Η Γαλλία ενδέχεται να αποτελέσει μια δοκιμασία πολύ μεγαλύτερης κλίμακας, κυρίως λόγω του μεγέθους της και του παραδοσιακού της ρόλου ως παράγοντα σταθερότητας και όχι ως πηγής προβλημάτων, σημειώνει το Bloomberg. Πρόκειται για μια οικονομία ύψους 3 τρισ. ευρώ με χρέος περίπου 3,6 τρισ. ευρώ — ποσό δεκαπλάσιο εκείνου που είχε η Ελλάδα το 2010.
Ωστόσο, υπάρχουν και διαφορές. Η Γαλλία εξακολουθεί να έχει τη δυνατότητα δανεισμού, ενώ οι τράπεζες —που κατέχουν μεγάλο όγκο γαλλικών κρατικών ομολόγων— διαθέτουν ισχυρότερη κεφαλαιακή βάση σε σχέση με το 2010.
Επιπλέον, η Ευρώπη διαθέτει πλέον αποτελεσματικότερους μηχανισμούς διάσωσης.
Για τον Σαπέν, το μέγεθος της Γαλλίας σημαίνει ότι "τα διακυβεύματα είναι πολύ μεγαλύτερα", ωστόσο η χώρα δεν είναι αποκομμένη από τις αγορές όπως συνέβη με την Ελλάδα.
"Η Ελλάδα δεν διέθετε κανένα δημοσιονομικό περιθώριο ελιγμών. Εμείς διαθέτουμε ακόμη κάποιο, αλλά αυτό έχει περιοριστεί δραστικά εξαιτίας αυτού που θα χαρακτήριζα περισσότερο ως δημοσιονομική κρίση παρά ως κρίση χρέους", επισημαίνει.
Οι δυνατότητες πολιτικού συντονισμού —ή οι πιθανότητες εξωτερικής βοήθειας— είναι περιορισμένες.
Η Γερμανία, η μεγαλύτερη οικονομική δύναμη της ΕΕ, αντιμετωπίζει τα δικά της προβλήματα, καθώς ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δίνει μάχη απέναντι στην αυξανόμενη υποστήριξη προς την άκρη δεξιά.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εστιάζει στο πώς θα αντιμετωπίσει τις πληθωριστικές πιέσεις, αντί στη χαλάρωση της πολιτικής της ή την ενεργοποίηση εργαλείων έκτακτης ανάγκης για τη στήριξη μίας και μόνο χώρας. Παράλληλα, οδεύει προς αλλαγή ηγεσίας, καθώς η Κριστίν Λαγκάρντ, η πρώην Γαλλίδα υπουργός Οικονομικών που ηγείται του θεσμού, φαίνεται να προετοιμάζει την αποχώρησή της.
Τα στελέχη της ΕΚΤ έχουν δηλώσει ότι δεν βλέπουν λόγο ενεργοποίησης εργαλείων έκτακτης ανάγκης. Ωστόσο, η Λαγκάρντ δήλωσε σε ιδιωτική συνάντηση με τους υπουργούς Οικονομικών την περασμένη εβδομάδα ότι ο θεσμός διαθέτει τα μέσα για τη σταθεροποίηση των αγορών, εφόσον χρειαστεί. Την Παρασκευή, τα γαλλικά ομόλογα κατέγραψαν άνοδο.
"Προς το παρόν δεν υφίσταται συστημική κρίση κρατικού χρέους, αλλά οι κίνδυνοι έχουν αυξηθεί σημαντικά", δήλωσε το Σαββατοκύριακο στον ραδιοφωνικό σταθμό Deutschlandfunk το μέλος του Εκτελεστικού Συμβουλίου της Bundesbank, Μίχαελ Τόιρερ.
Τα γαλλικά χρηματοοικονομικά στοιχεία έχουν δεχθεί το μεγαλύτερο πλήγμα. Η απόδοση του γαλλικού κρατικού ομολόγου αναφοράς (διάρκειας 10 ετών) άγγιξε το 5% αυτόν τον μήνα. Στη συνέχεια υποχώρησε στο 4,85%, ποσοστό ωστόσο υψηλότερο σε σύγκριση με το επίπεδο κάτω του 4% που ήταν πριν από δύο μήνες.
Αξιοσημείωτο είναι ότι οι αποδόσεις των ομολόγων ολοένα και περισσότερων γαλλικών εταιρειών είναι πλέον χαμηλότερες από εκείνες των κρατικών τίτλων αντίστοιχης λήξης. Ο δείκτης CAC-40 έχει υποχωρήσει κατά περίπου 10% τους τελευταίους δύο μήνες.
Αυτές οι εξελίξεις δεν απασχολούν τους διαδηλωτές, οι οποίοι αντιδρούν με βάση την καθημερινότητα τους. Ζητούν χρηματοδότηση για τη βελτίωση των συνθηκών σε υπερπλήρεις σχολικές αίθουσες και παρωχημένα σχολικά κτίρια, ενώ διαμαρτύρονται διότι η κυβέρνηση βρήκε πόρους για την αύξηση των αμυντικών δαπανών, την ίδια στιγμή που "πάγωσε" άλλους προϋπολογισμούς.
"Δεν είμαστε πολιτικοί. Δεν είναι δουλειά μας να πούμε από πού πρέπει να προέλθουν τα χρήματα", δήλωσε ο Marius Mesnil, συν-γενικός γραμματέας της USL, της ένωσης μαθητών λυκείου. "Δεν ζητάμε εστιατόρια πέντε αστέρων. Ζητάμε απλώς να μπορούμε να μελετάμε σε αξιοπρεπείς συνθήκες".
Οι διαδηλώσεις, που ξεκίνησαν στα τέλη Σεπτεμβρίου, έχουν έκτοτε εξαπλωθεί και ορισμένες έλαβαν βίαιο χαρακτήρα. Χιλιάδες άτομα έχουν συλληφθεί, ενώ εκατοντάδες αστυνομικοί και διαδηλωτές έχουν τραυματιστεί.
Στα τέλη της περασμένης εβδομάδας, η κυβέρνηση δεσμεύτηκε να στείλει περίπου 3.000 εκπαιδευτικούς σε σχολεία με ελλείψεις προσωπικού. Οι διοργανωτές προγραμματίζουν νέες διαδηλώσεις την Τρίτη.
Με τις προεδρικές εκλογές να απέχουν μόλις επτά μήνες, η ηγέτιδα της ακροδεξιάς Μαρίν Λεπέν και ο αριστερός αντίπαλός της Ζαν-Λυκ Μελανσόν αξιοποιούν τη λαϊκή οργή, υποσχόμενοι να γυρίσουν σελίδα στην οικονομική πολιτική μιας δεκαετίας του Μακρόν - πολιτική που, όπως υποστηρίζουν, ευνόησε τους πλούσιους εις βάρος των εργαζομένων.
Προειδοποιητικά σημάδια
Οι δημοσιονομικές προκλήσεις της Γαλλίας δεν αποτελούν εξαίρεση μεταξύ των ανεπτυγμένων αγορών, ωστόσο η συνεχιζόμενη αποτυχία της χώρας να αλλάξει πορεία έχει τελικά προκαλέσει ανησυχία στους επενδυτές.
Η κρίση αυτή διαμορφωνόταν εδώ και καιρό. Η χώρα δεν έχει καταγράψει δημοσιονομικό πλεόνασμα εδώ και περισσότερα από 50 χρόνια, και το χρέος αναμένεται να ξεπεράσει το 120% του ΑΕΠ εντός των επόμενων 12 μηνών, από λιγότερο από 100% που ήταν το 2019.
Το κόστος εξυπηρέτησης των τόκων για το χρέος αυτό θα ξεπεράσει τα 90 δισ. ευρώ το 2027 — ποσό μεγαλύτερο από τον ετήσιο προϋπολογισμό για την παιδεία — απορροφώντας τους περιορισμένους δημοσιονομικούς πόρους της χώρας.
Όταν ο Μακρόν ανέλαβε την προεδρία το 2017, δεσμεύτηκε να βγάλει τη Γαλλία από την παγίδα του ελλείμματος μέσω φιλοεπιχειρηματικών φοροελαφρύνσεων και μεταρρυθμίσεων για την αύξηση της ευελιξίας στην αγορά εργασίας. Οι κινήσεις αυτές φάνηκαν αρχικά να αποδίδουν καρπούς, καθώς το έλλειμμα υποχώρησε κάτω από το 3% του ΑΕΠ και η οικονομική ανάπτυξη ξεπέρασε το 2%.
Ωστόσο, οι πολιτικές που του χάρισαν τον χαρακτηρισμό "Πρόεδρος των Πλουσίων" τροφοδότησαν τη δυσαρέσκεια για τις αυξήσεις στους φόρους καυσίμων, οι οποίες πυροδότησαν τις διαδηλώσεις των "Κίτρινων Γιλέκων" το 2018 και το 2019. Ο Γάλλος ηγέτης αναγκάστηκε να αλλάξει πορεία, προσφέροντας φορολογικές ελαφρύνσεις και άλλα μέτρα για να κατευνάσει τους διαδηλωτές. Στη συνέχεια ήρθαν η πανδημία COVID και το σοκ του πληθωρισμού, οδηγώντας στη διάθεση εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Ο πολιτικός κατακερματισμός μετά τις βουλευτικές εκλογές του 2024 ενέτεινε αυτή την τάση. Σπάνιες στιγμές σύμπνοιας μεταξύ αντίπαλων ομάδων της άκρας αριστεράς και της άκρας δεξιάς έχουν καταγραφεί μόνο κατά τη διάρκεια ψηφοφοριών για την ανατροπή κυβερνήσεων μειοψηφίας που επιχειρούσαν τη δημοσιονομική εξυγίανση.
Ο κίνδυνος του χρέους
Καθώς το μέγεθος του προβλήματος διογκώνεται, η Γαλλία χρειάζεται αυστηρότερα μέτρα δημοσιονομικής εξυγίανσης. Για τους ψηφοφόρους, όμως αυτό μεταφράζεται απλώς σε περικοπές δαπανών και αυξήσεις φόρων, οι οποίες θα επιδεινώσουν το βιοτικό τους επίπεδο.
"Προσπαθώ να διατηρώ την ελπίδα μου, αλλά είναι δύσκολο", δήλωσε ο Sohan Boudjadi, ένας 17χρονος μαθητής που συμμετείχε σε διαδήλωση στο σχολείο Louis Pasteur στο Στρασβούργο την περασμένη εβδομάδα. "Πραγματικά δεν έχω τις απαραίτητες γνώσεις για να σου πω σήμερα αν ο καπιταλισμός είναι καλό σύστημα ή όχι. Όμως, απ’ ό,τι βλέπω τώρα, ο καπιταλισμός βλάπτει τους ανθρώπους και τις οικογένειες".
Η ανεξάρτητη αρχή ελέγχου του προϋπολογισμού της χώρας συγκαταλέγεται σε εκείνους που προειδοποιούν ότι η Γαλλία πρέπει να δράσει για να αποφύγει μια "σπείρα χρέους που τροφοδοτείται από το φαινόμενο της χιονοστιβάδας".
Ωστόσο, ο νυν πρωθυπουργός Σεμπαστιάν Λεκορνύ βρίσκεται στην ίδια δύσκολη θέση που αντιμετώπισαν οι προκάτοχοι του, ιι οποίοι αναγκάστηκαν να παραιτηθούν όταν επιχείρησαν να εφαρμόσουν διορθωτικά μέτρα.
Πλέον οι προκλήσεις για την κυβέρνηση είναι ακόμη πιο μεγάλες, καθώς η επιβράδυνση της οικονομίας έχει ανατρέψει τους στόχους της. Η κυβέρνηση έχει προτείνει δραστικό περιορισμό των δαπανών για το 2027, προκειμένου να επιτύχει τον στόχο ελλείμματος 5% — στόχο που δεν θα πετύχει φέτος.
Η Λε Πεν επιχείρησε να κατευνάσει ορισμένους από τους φόβους των αγορών παρουσιάζοντας ένα φιλόδοξο σχέδιο, το οποίο, όπως υποστηρίζει, θα περιορίσει δραστικά το έλλειμμα στο 3,7% το επόμενο έτος. Αν και οι επενδυτές θεώρησαν ότι το σχέδιο κινείται προς τη σωστή κατεύθυνση, επικρατεί έντονος σκεπτικισμός ως προς το αν είναι εφικτή η τεράστια δημοσιονομική προσαρμογή που απαιτείται.
Η Pacific Investment Management Co. (PIMCO), ένας από τους μεγαλύτερους επενδυτές σε κρατικά ομόλογα παγκοσμίως, δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι διατηρεί τη μακροχρόνια στάση της στο underweight για τα γαλλικά κρατικά ομόλογα, προβλέποντας ότι οι πιέσεις θα συνεχίσουν να εντείνονται.
"Το κύμα πωλήσεων γαλλικών ομολόγων και η κοινωνική αναταραχή τροφοδοτούν πλέον το ένα το άλλο, σε μια διαδικασία που επηρεάζεται καθοριστικά από την πολιτική πόλωση της χώρας", δήλωσε ο Thierry Wizman, αναλυτής στρατηγικής επιτοκίων στον όμιλο Macquarie. "Η επίλυση της μίας κρίσης θα συμβάλει στην επίλυση της άλλης, εφόσον αυτό είναι εφικτό".
Οι αναλυτές της αγοράς επισημαίνουν ότι οι έντονες διακυμάνσεις στις τιμές των γαλλικών ομολόγων έχουν ενταθεί λόγω των hedge funds τα οποία στράφηκαν μαζικά σε στρατηγικές τύπου "carry trade" για να αποκομίσουν τις πρόσθετες αποδόσεις που προσφέρουν τα γαλλικά ομόλογα σε σύγκριση με τα ασφαλέστερα γερμανικά ομόλογα ή τα συμβόλαια ανταλλαγής επιτοκίων.
Οι αρχές, συμπεριλαμβανομένης της ΕΚΤ, προειδοποιούν εδώ και καιρό ότι, αν και τα hedge funds μπορούν να συμβάλουν στην απορρόφηση της υπερβάλλουσας προσφοράς κρατικού χρέους, η παρουσία τους τροφοδοτεί μεγαλύτερη μεταβλητότητα.
Πρόσφατα, ο υπουργός Οικονομικών, Ρολάν Λεσκύρ αναγκάστηκε να επαναλάβει ότι η χώρα δεν χρειάζεται μια παρέμβαση για τη διάσωση της.
Την περασμένη εβδομάδα, συναντήθηκε εξάλλου με επενδυτές στο Λονδίνο και μίλησε επίσης σε φοιτητές. Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, ένας φοιτητής τον ρώτησε τι συμβουλή θα έδινε στον ενδεχόμενο διάδοχό του, και η απάντησή του συνόψισε τη δική του πρόκληση.
"Απλώς να είστε θαρραλέοι. Είναι εύκολο να το λες, αλλά δύσκολο να το κάνεις πράξη", είπε. "Μερικές φορές μπορεί να χάσεις μια εκλογική αναμέτρηση, αλλά αν κάνεις το σωστό, πιστεύω ότι βγαίνεις κερδισμένος".
