Του Τάσου Δασόπουλου
Εκτός από τον επιπλέον δημοσιονομικό χώρο, η ρήτρα διαφυγής για την ενέργεια φέρνει και μια σειρά επενδύσεων ύψους 400 εκατ. ευρώ για το 2027, οι οποίες, παρότι θα χρηματοδοτηθούν από εθνικούς πόρους, θα υπόκεινται σε ελέγχους ανάλογους με αυτούς των επενδύσεων του Ταμείου Ανάκαμψης.
Τα έργα αυτά, σύμφωνα με απόφαση την οποία εξέδωσε η Κομισιόν, δεν μπορούν να είναι μέτρα στήριξης ενάντια στην ενεργειακή κρίση. Για παράδειγμα, οι μειώσεις των ειδικών φόρων κατανάλωσης ή άλλων φόρων στα ορυκτά καύσιμα, οι σταθερές τιμές, οι επιδοτήσεις των ορυκτών καυσίμων, οι ενισχύσεις με βάση το εισόδημα ή άλλες επιδοτήσεις που αποσκοπούν στον μετριασμό των επιπτώσεων των υψηλών τιμών της ενέργειας ή τα μέτρα που εξοικονομούν μόνο έμμεσα ενέργεια, χωρίς να επιφέρουν διαρθρωτική βελτίωση της ανθεκτικότητας του ευρωπαϊκού ενεργειακού συστήματος, δεν θα εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της ευελιξίας.
Αντίθετα, μέσω της ρήτρας μπορούν να χρηματοδοτηθούν επενδύσεις οι οποίες αφορούν:
- Εξοικονόμηση ενέργειας: Δράσεις ενεργειακής αναβάθμισης και υποστήριξης τεχνολογιών, όπως οι αντλίες θερμότητας.
- Στήριξη βιομηχανίας και ευάλωτων: Στοχευμένα μέτρα ύψους 100 εκατ. ευρώ για την ενίσχυση της βιομηχανίας απέναντι στο υψηλό ενεργειακό κόστος.
- Έκτακτες και μόνιμες παρεμβάσεις: Το συνολικό πακέτο περιλαμβάνει 669 εκατ. ευρώ σε έκτακτα μέτρα για το ενεργειακό κόστος και 541 εκατ. ευρώ σε μόνιμες δημοσιονομικές δράσεις για τη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα καύσιμα.
Τα έργα του 2027
Τα κυριότερα έργα που προγραμματίζεται να ενταχθούν στο ΠΔΕ λόγω της ρήτρας διαφυγής για την ενέργεια είναι:
1. Νέο πρόγραμμα επιχορήγησης μπαταριών για ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ύψους 200 εκατ. ευρώ. Θα επιδοτηθούν επενδύσεις σε εγκαταστάσεις αποθήκευσης κυρίως στην περιφέρεια, όπου είναι πιο εφικτό να υπάρξει παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και αποθήκευση, με στόχο να υπάρχει πλήρης ενεργειακή αυτονομία.
2. Νέο πανελλαδικό πρόγραμμα για αντλίες θερμότητας και ηλιακούς θερμοσίφωνες (100.000 δικαιούχοι), ύψους 200 εκατ. ευρώ. Το πρόγραμμα θα έρθει ως προάγγελος του αντίστοιχου μεγάλου προγράμματος.
3. Νέο έργο Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης (αντλίες θερμότητας, ηλιακοί θερμοσίφωνες, φωτοβολταϊκά στη στέγη με μπαταρία) για 10.000 δικαιούχους στη Δυτική Μακεδονία και στη Μεγαλόπολη, ύψους 50 εκατ. ευρώ. Ως γνωστόν, μετά την ανάκληση της λειτουργίας των μονάδων εξόρυξης λιγνίτη, οι δύο αυτές περιοχές της Ελλάδας θα πρέπει να έχουν δυνατότητες ώστε να κάνουν γρήγορα τη μετάβαση στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.
4. Πρόγραμμα "Ηλέκτρα" για την ενεργειακή αναβάθμιση 109 παλαιών κτιρίων του Δημοσίου και πανεπιστημίων, ύψους 117 εκατ. ευρώ. Το πρόγραμμα έρχεται σε συνέχεια του "Εξοικονομώ στο Δημόσιο" από το Ταμείο Ανάκαμψης για ενεργειακή αναβάθμιση των ιδιόκτητων κτιρίων που χρησιμοποιούν οι δημόσιες υπηρεσίες.
5. Πρόγραμμα "Φοίβος - Αθηνά" για την ενεργειακή αναβάθμιση 246 σχολείων (δημοτικά, νηπιαγωγεία και βρεφονηπιακοί σταθμοί), ύψους 45 εκατ. ευρώ.
6. Δράση δέσμευσης και αποθήκευσης άνθρακα στη βιομηχανία, ύψους 50 εκατ. ευρώ. Το πρόγραμμα αυτό θα βοηθήσει στη συγκράτηση του ενεργειακού κόστους στη βιομηχανία εν όψει της αύξησης του κόστους των δικαιωμάτων ρύπων, που θα αρχίσει να ισχύει από το 2028.
7. Σιδηροδρομικά έργα ενίσχυσης της ασφάλειας και επεκτάσεων, ύψους 320 εκατ. ευρώ.
8. Σταθμοί φόρτισης λεωφορείων, ύψους 20 εκατ. ευρώ, για τον νέο στόλο των ηλεκτρικών λεωφορείων σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.
Αυστηρή αξιολόγηση
Ενώ όμως είναι ξεκάθαρο από τα κείμενα της Επιτροπής ότι τα έργα της ρήτρας διαφυγής για την ενέργεια θα χρηματοδοτηθούν με εθνικούς πόρους, η Κομισιόν επιβάλλει ένα σύστημα αξιολόγησης και ελέγχων ανάλογο με αυτό που ισχύει και για τις επενδύσεις του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Συγκεκριμένα, με βάση τον κανονισμό για τη λειτουργία της εθνικής ρήτρας διαφυγής για την ενέργεια, τονίζεται ότι "η αξιολόγηση της επιλεξιμότητας συγκεκριμένων μέτρων –ως προς το πεδίο της εφαρμογής, της προσθετικότητας και της στόχευσης/οικονομικής αποδοτικότητας, καθώς και ως προς τον δημοσιονομικό τους αντίκτυπο– θα διενεργηθεί από την Επιτροπή στο πλαίσιο της τακτικής δημοσιονομικής εποπτείας της". Η αξιολόγηση θα γίνει ειδικά για να κριθεί η συμμόρφωση με τον κανόνα μέγιστης ανόδου καθαρών δαπανών.
Στην κατεύθυνση αυτή, η Ελλάδα "θα πρέπει να υποβάλλει στην Επιτροπή, δύο φορές ετησίως, τον κατάλογο των συγκεκριμένων μέτρων ενεργειακής ασφάλειας που θεωρεί επιλέξιμα για ευελιξία βάσει της εθνικής ρήτρας διαφυγής και να παρέχει στοιχεία σχετικά με την επιλεξιμότητα και τον δημοσιονομικό αντίκτυπό τους. Στον κατάλογο που θα καταθέτει την άνοιξη θα πρέπει να περιλαμβάνει τα μέτρα και το δημοσιονομικό τους κόστος για το προηγούμενο έτος, καθώς και τις προβλέψεις για το τρέχον έτος, ενώ στη λίστα του φθινοπώρου θα πρέπει να περιλαμβάνει μέτρα για το τρέχον έτος, καθώς και μέτρα για το επόμενο έτος, τα οποία έχουν εγκριθεί ή ανακοινωθεί με αξιόπιστο τρόπο και με επαρκή λεπτομέρεια".
