Υπάρχει αυξανόμενη συνειδητοποίηση μεταξύ των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων ότι ενδέχεται σύντομα να χρειαστεί να προτείνουν κάποιον που θα αναλάβει να αντιμετωπίσει τον Ρώσο ηγέτη Βλαντίμιρ Πούτιν σε απευθείας συνομιλίες για μια συμφωνία ειρήνης στην Ουκρανία.
Το βασικό πρόβλημα είναι να αποφασιστεί ποιος θα αναλάβει μια τόσο επικίνδυνη αποστολή.
Το ζήτημα έγινε πιο επείγον αυτή την εβδομάδα, αφού ο ειδικός απεσταλμένος του Αμερικανού προέδρου, Στιβ Γουίτκοφ, ταξίδεψε στη Ρωσία για να προτείνει στον Πούτιν μια τριμερή σύνοδο κορυφής με τη συμμετοχή του Ντόναλντ Τραμπ και του Ουκρανού ηγέτη Βολοντίμιρ Ζελένσκι, σε μια προσπάθεια να ασκηθούν πιέσεις για την επίτευξη κατάπαυσης του πυρός.
"Ο πρόεδρος Πούτιν δεν αναγνωρίζει την Ευρωπαϊκή Ένωση ως θεσμική αρχή", δήλωσε την Τρίτη ο πρόεδρος της Τσεχίας, Πετρ Πάβελ, σε συνέντευξή του στο Axel Springer Global Reporters’ Network, στο οποίο συμμετέχει και το Politico. "Δεν θέλει να μιλήσει με την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δεν συνομιλεί με την Κάγια Κάλας. Έχει σταματήσει να συνομιλεί και με άλλους Ευρωπαίους ηγέτες, συμπεριλαμβανομένου του Εμανουέλ Μακρόν", σημείωσε.
Επιπλέον, συμπλήρωσε ότι η ΕΕ θα πρέπει να "εντοπίσει ένα πρόσωπο ή μια ομάδα προσώπων που θα μιλούν εξ ονόματος της Ευρώπης. Δεν είναι απαραίτητο να πρόκειται για εκπροσώπους της ΕΕ ή του ΝΑΤΟ, αλλά απλώς για ηγέτες στους οποίους οι υπόλοιποι θα αναθέσουν την εντολή να διαπραγματευτούν".
Τις τελευταίες ημέρες, ο Τραμπ έχει προκαλέσει απογοήτευση στην Ουκρανία και στους Ευρωπαίους συμμάχους της, καθώς συνομιλεί απευθείας με τον Πούτιν, παρακάμπτοντάς τους, και εμφανίζεται ολοένα και πιο πρόθυμος να πάρει το μέρος της Ρωσίας στον πόλεμο που πλησιάζει τα πέντε χρόνια.
Αυτό έχει αναζωπυρώσει τη συζήτηση στις Βρυξέλλες και πέρα από αυτές σχετικά με την ανάγκη να αποκτήσει η Ευρώπη τον δικό της δίαυλο απευθείας επικοινωνίας με το Κρεμλίνο, προκειμένου να διασφαλίσει τα συμφέροντα της περιοχής και να ενισχύσει την ικανότητα της Ουκρανίας να αντισταθεί σε μια συμφωνία που θα ευνοεί δυσανάλογα τη μία πλευρά.
"Όσο κι αν μας ενοχλεί, πιστεύω πράγματι ότι θα ήταν καλό να υπάρχει κάποιου είδους δίαυλος επικοινωνίας με τον Πούτιν", δήλωσε ο Ντέιβιντ Λίντινγκτον, διακεκριμένος ερευνητής στο Βασιλικό Ινστιτούτο Ηνωμένων Υπηρεσιών (RUSI) στο Λονδίνο. "Δεν είμαι αισιόδοξος ότι θα μπορούσε να επιτύχει πολλά πράγματα βραχυπρόθεσμα, αλλά η ύπαρξη ενός διαύλου που θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί όταν και εφόσον παρουσιαστεί κάποια ευκαιρία δεν είναι κακή ιδέα".
Διπλωμάτες και αξιωματούχοι διαφωνούν σχετικά με το ποιος θα ήταν το καταλληλότερο πρόσωπο για να εκπροσωπήσει την Ευρώπη.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει διαπραγματευτεί απευθείας με τον Τραμπ για εμπορικά ζητήματα, ενώ ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, έχει ήδη ανοίξει στο παρελθόν έναν δίαυλο επικοινωνίας με το Κρεμλίνο μέσω του γραφείου του. Η ύπατη εκπρόσωπος της ΕΕ, Κάγια Κάλας, αποτελεί επίσης πιθανή επιλογή, καθώς εκφράζει τα ευρωπαϊκά συμφέροντα στο σύνολό τους.
Ωστόσο, σύμφωνα με διπλωμάτη από χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο κύκλος των Βρυξελλών πρέπει να αποδεχθεί ότι μια συμφωνία με τον Πούτιν και τον Τραμπ δεν θα καθοριστεί από τα πρωτόκολλα της ΕΕ.
"Δεν μπορούμε να εμφανιστούμε με δύο ή τρία πρόσωπα που θα μιλούν όλα εξ ονόματος της ΕΕ", δήλωσε ο διπλωμάτης. "Η επιλογή εκείνου που τελικά θα εκπροσωπήσει την ΕΕ θα βασιστεί στο ποιος μπορεί να προσφέρει τη μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία και όχι σε προσωπικές διαμάχες εξουσίας ή ναρκισσιστικές προτιμήσεις", σημείωσε.
Θα αναλάβει πρωτοβουλία ο Στουμπ;
Ένα όνομα εκτός του θεσμικού μηχανισμού της ΕΕ που συγκεντρώνει ολοένα και μεγαλύτερη προσοχή είναι εκείνο του Αλεξάντερ Στουμπ, προέδρου της Φινλανδίας. Δύο βασικοί παράγοντες λειτουργούν υπέρ του: θεωρείται ότι διατηρεί ίσως τις καλύτερες σχέσεις με τον Τραμπ μεταξύ των ηγετών της ΕΕ, ενώ η Φινλανδία διαθέτει μακρά εμπειρία στις σχέσεις με τη Ρωσία. Οι δύο χώρες μοιράζονται σύνορα μήκους 1.300 χιλιομέτρων και έχουν βρεθεί αντιμέτωπες σε πολεμικές συγκρούσεις στο παρελθόν.
"Ο Στουμπ παρουσιάζει ενδιαφέρον λόγω της φινλανδικής γνώσης και της παραδοσιακής διατήρησης διαλόγου με τη Ρωσία", δήλωσε ο διπλωμάτης. "Γνωρίζουν καλύτερα από οποιονδήποτε άλλον στη δική μας πλευρά τι απαιτείται για να αισθάνεται κανείς ασφαλής σε μια τέτοια κατάσταση".
Ένας δεύτερος διπλωμάτης της ΕΕ σημείωσε ότι ο Στουμπ ήταν "το μόνο πρόσωπο που έχει εμφανιστεί μέχρι στιγμής" για να επιδείξει πολιτική ηγεσία σε υψηλό επίπεδο και θα μπορούσε να λειτουργήσει ως Ευρωπαίος απεσταλμένος σε μια μελλοντική σύνοδο κορυφής για την ειρήνη.
Ο Στουμπ βρισκόταν την Τρίτη στη Νορβηγία, μαζί με τον Ζελένσκι και τον Γουίτκοφ, για συνομιλίες ενόψει της επίσκεψης του Αμερικανού απεσταλμένου στη Ρωσία, όπου θα συναντούσε τον Πούτιν.
Στη συνάντηση στο Όσλο συμμετείχε επίσης ο ανώτατος συνεργάτης της φον ντερ Λάιεν, Μπγιορν Ζάιμπερτ, ο οποίος έχει λάβει μέρος σε συναντήσεις συμβούλων εθνικής ασφάλειας στο πλαίσιο του "Συνασπισμού των Προθύμων" για τη στήριξη της Ουκρανίας.
Ένας τρίτος Ευρωπαίος διπλωμάτης δήλωσε ότι είναι ζωτικής σημασίας να εκπροσωπείται η ίδια η ΕΕ στις συνομιλίες και όχι μια μικρή ομάδα ισχυρών χωρών, όπως η Γερμανία, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Αυτό σημαίνει ότι τόσο ο Ζάιμπερτ όσο και ο Πέδρο Λούρτι, ο κορυφαίος συνεργάτης του Κόστα, πρέπει να έχουν θέση στο τραπέζι των προπαρασκευαστικών συνομιλιών, δήλωσε ο διπλωμάτης, προσθέτοντας ότι τα κράτη-μέλη της ΕΕ πρέπει να ενημερώνονται επαρκώς για την πρόοδο των διαπραγματεύσεων.
Οι εκκλήσεις προς τον Κόστα
Σύμφωνα με έναν τέταρτο διπλωμάτη της ΕΕ, οι Ευρωπαίοι ηγέτες ρώτησαν τον Κόστα κατά τη σύνοδο κορυφής της περασμένης εβδομάδας στις Βρυξέλλες εάν είχε έρθει η ώρα να συνομιλήσει με τον Πούτιν.
"Ο Κόστα απάντησε όχι, λέγοντας ότι δεν πρόκειται να μιλήσει με τον Πούτιν αυτή τη στιγμή", ανέφερε ο διπλωμάτης. "Ωστόσο, ο Κόστα θα πρέπει να αρχίσει να συνομιλεί με τον Πούτιν εάν θέλουμε να διαδραματίσουμε ρόλο στις διαπραγματεύσεις. Με το να μην επικοινωνούμε, διευκολύνουμε τους αντιπάλους μας".
Ο τέταρτος διπλωμάτης υποστήριξε ότι ο Κόστα θα ήταν καταλληλότερη επιλογή από τη φον ντερ Λάιεν ή την Κάλας, καθώς και οι δύο θεωρείται ότι έχουν ταχθεί τόσο έντονα υπέρ της ουκρανικής πλευράς, ώστε να δυσκολεύονται να εκπροσωπήσουν αποτελεσματικά την ΕΕ σε επίπεδο ηγετών.
Η Κάλας, ειδικότερα, έχει ασκήσει ανοιχτά κριτική στον Τραμπ.
"Ο Κόστα δίνει την εντύπωση ενός πιο αμερόληπτου διαμεσολαβητή", κατέληξε ο διπλωμάτης.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιμένει ότι η ΕΕ συμμετέχει ήδη στις ειρηνευτικές συνομιλίες, επισημαίνοντας την παρουσία του Ζάιμπερτ στο Όσλο την Τρίτη.
"Ο κύριος στόχος [στο Όσλο] ήταν να διερευνηθεί κατά πόσο υπάρχουν οι προϋποθέσεις για μια πιθανή μετάβαση σε τριμερείς ή ακόμη και πολυμερείς συνομιλίες, με την Ουκρανία και τη Ρωσία να βρίσκονται στο ίδιο τραπέζι", δήλωσε την Τετάρτη στους δημοσιογράφους η εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Πάουλα Πίνιο.
Όπως ανέφερε, οι συνομιλίες επικεντρώθηκαν στα εδαφικά ζητήματα, στην ασφάλεια και στις προοπτικές ευημερίας της Ουκρανίας μετά τον πόλεμο. Αναμένεται ότι ο Γουίτκοφ θα ενημερώσει την Ουκρανία και τους Ευρωπαίους μετά το ταξίδι του για τη συνάντησή του με τον Πούτιν.
"Αυτό που έχει πολύ μεγάλη σημασία είναι να βρισκόμαστε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, να μπορούμε να παρουσιάζουμε τη θέση μας και να συμμετέχουμε σε αυτό που αποτελεί κοινό στόχο: να τερματιστεί αυτός ο φρικτός πόλεμος", πρόσθεσε.
