Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου εξασφάλισε τη στήριξη μιας απροσδόκητα μεγάλης πλειοψηφίας των Εβραίων ψηφοφόρων του Ισραήλ, σύμφωνα με τα αποτελέσματα των εκλογών που θεωρήθηκαν καθοριστικές για την πορεία της χώρας. Η εικόνα της καταμέτρησης ενισχύει τις πιθανότητες παραμονής του στην πρωθυπουργία, τουλάχιστον με υπηρεσιακό ρόλο, καθώς η αντιπολίτευση δυσκολεύεται να συγκροτήσει εναλλακτική κυβερνητική πλειοψηφία.
Με περίπου το 77,7% των ψήφων καταμετρημένο το πρωί της Τετάρτης, τα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης προέβλεπαν ότι το μπλοκ του Νετανιάχου, το οποίο περιλαμβάνει δεξιά, ακροδεξιά και υπερορθόδοξα κόμματα, θα εξασφάλιζε 54 έδρες στην Κνεσέτ, έναντι 47 εδρών για το μπλοκ της αντιπολίτευσης υπό τον αντίπαλό του, Γκάντι Άιζενκοτ. Τα κόμματα που εκπροσωπούν Ισραηλινούς αραβικής καταγωγής αναμενόταν να συγκεντρώσουν 19 έδρες. Τα αποτελέσματα παρέμεναν υπό διαμόρφωση, καθώς η καταμέτρηση συνεχιζόταν.
Παρότι ο Νετανιάχου δεν κατάφερε να διατηρήσει την πλειοψηφία των 61 εδρών που απαιτούνται για τον έλεγχο της 120μελούς Κνεσέτ, η αντιπολίτευση εμφανίζεται να έχει περιορισμένες δυνατότητες να τον απομακρύνει χωρίς τη στήριξη αραβικών κομμάτων, ενδεχόμενο που αρκετές πολιτικές δυνάμεις έχουν αποκλείσει. Ακόμη και σε αυτή την περίπτωση, ο Νετανιάχου θα παρέμενε υπηρεσιακός πρωθυπουργός κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για τον σχηματισμό κυβέρνησης ή μέχρι τη διεξαγωγή νέων εκλογών το επόμενο έτος.
Στο επίκεντρο η ασφάλεια και το Ιράν
Μιλώντας στους υποστηρικτές του κόμματός του, Λικούντ, στην Ιερουσαλήμ, μετά τις 3 τα ξημερώματα, ο Νετανιάχου ζήτησε τον σχηματισμό μιας "ισχυρής, εθνικής κυβέρνησης της δεξιάς". Παράλληλα, επικαλέστηκε τις στρατιωτικές επιτυχίες του Ισραήλ και άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο νέας κοινής στρατιωτικής δράσης κατά του Ιράν, σε συνεργασία με τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ.
"Το Ισραήλ αντιμετωπίζει μια μοναδική ιστορική ευκαιρία, μαζί με τον εταίρο μας, τον πρόεδρο Τραμπ, να εξαλείψουμε οριστικά την υπαρξιακή απειλή του Ιράν", δήλωσε, προσθέτοντας ότι κανένα άλλο κίνητρο δεν πρέπει να αποσπάσει τη χώρα από αυτή την αποστολή.
Ο Τραμπ, ο οποίος είχε καλέσει τους Ισραηλινούς ψηφοφόρους να διατηρήσουν τον Νετανιάχου στην εξουσία ώστε να "ολοκληρώσουν τη δουλειά" στο Ιράν, υποστήριξε ότι η δική του δημόσια στήριξη συνέβαλε στην εκλογική επίδοση του Ισραηλινού πρωθυπουργού.
"Νομίζω ότι όταν δημοσιοποιήθηκε η υποστήριξή μου, τον βοήθησε πολύ", δήλωσε την Τετάρτη, κατά τη διάρκεια προεκλογικής επίσκεψης στο Τέξας, προσθέτοντας ότι η αναμέτρηση μπορεί να καταλήξει σε νίκη ή ισοπαλία.
Από την πλευρά του, ο Άιζενκοτ αναγνώρισε ότι ο Νετανιάχου εξακολουθεί να ασκεί τα καθήκοντά του ως υπηρεσιακός πρωθυπουργός, αλλά υποστήριξε ότι έχει χάσει τη λαϊκή στήριξη και τον κάλεσε να αποσυρθεί από την πολιτική. Παράλληλα, προειδοποίησε ότι ο πρωθυπουργός ενδέχεται να χρησιμοποιήσει ζητήματα ασφαλείας για πολιτικούς σκοπούς.
"Καλώ τους επικεφαλής των υπηρεσιών ασφαλείας και της δημόσιας διοίκησης: ο Νετανιάχου είναι υπηρεσιακός πρωθυπουργός, χωρίς εντολή ή την εμπιστοσύνη του λαού", δήλωσε, καλώντας τους να παραμείνουν προσηλωμένοι στο κράτος και στα συμφέροντα των πολιτών του Ισραήλ.
Η μετατόπιση της ισραηλινής πολιτικής προς τα δεξιά
Οι εκλογές ήταν οι πρώτες στο Ισραήλ μετά τις επιθέσεις της Χαμάς και άλλων μαχητών υπό την ηγεσία της, κατά τις οποίες σκοτώθηκαν περίπου 1.200 άνθρωποι και 251 οδηγήθηκαν ως όμηροι στη Γάζα. Οι επιθέσεις ανέτρεψαν το αίσθημα ασφάλειας στη χώρα και αποτέλεσαν την αφετηρία ενός πολέμου που επεκτάθηκε στη Γάζα, στον Λίβανο και στο Ιράν.
Ο πόλεμος στη Γάζα, ο οποίος ισοπέδωσε μεγάλο μέρος του παλαιστινιακού θύλακα και προκάλεσε τον θάνατο 74.000 Παλαιστινίων, έχει συμβάλει στη διεθνή απομόνωση του Ισραήλ και στην επιδείνωση της εικόνας του στη διεθνή κοινή γνώμη, ακόμη και στις ΗΠΑ, τον στενότερο σύμμαχό του.
Ο Νετανιάχου αντιμετωπίζει επίσης ένταλμα σύλληψης από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο στη Χάγη για κατηγορίες εγκλημάτων πολέμου, τις οποίες απορρίπτει ως παράλογες, καθώς και κατηγορίες διαφθοράς στο Ισραήλ, τις οποίες χαρακτηρίζει μέρος μιας συνωμοσίας του κατεστημένου.
Η διατήρηση της στήριξης της πλειονότητας των Εβραίων ψηφοφόρων αποτυπώνει τη βαθιά μετατόπιση της ισραηλινής πολιτικής προς τα δεξιά υπό την κυριαρχία του Νετανιάχου. Ο εβραϊκός εθνικισμός, η υποστήριξη των εποικισμών σε κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη και η απόρριψη της ξένης κριτικής έχουν πλέον εδραιωθεί στο κυρίαρχο πολιτικό ρεύμα.
Η κεντροαριστερά, η οποία κυριάρχησε κατά το πρώτο μισό της ιστορίας του Ισραήλ και είχε πρωταγωνιστήσει στις διαπραγματεύσεις για ανταλλαγή εδαφών με στόχο την ειρήνη με αραβικές χώρες, έχει περιοριστεί σε μικρή πολιτική δύναμη. Σχεδόν όλα τα εβραϊκά κόμματα απορρίπτουν πλέον την προοπτική ενός ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους, που αποτελεί τη βάση των διεθνώς υποστηριζόμενων ειρηνευτικών προσπαθειών από τη δεκαετία του 1990.
Ο Νετανιάχου ανέλαβε για πρώτη φορά την πρωθυπουργία το 1996, ως ο νεότερος ηγέτης στην ιστορία της χώρας. Επέστρεψε στην εξουσία το 2009 και παρέμεινε πρωθυπουργός έκτοτε, με εξαίρεση μια περίοδο 18 μηνών, όταν μια εύθραυστη συμμαχία αντιπάλων του κατάφερε να τον εκτοπίσει, έπειτα από τέσσερις εκλογικές αναμετρήσεις μέσα σε δύο χρόνια.
Ρεκόρ συμμετοχής και ενισχυμένη παρουσία των Αράβων ψηφοφόρων
Και οι δύο πλευρές αντιμετώπισαν τις εκλογές της Τρίτης ως σημείο καμπής για τη χώρα, γεγονός που συνέβαλε στην αύξηση της συμμετοχής στο 77,7%, το υψηλότερο ποσοστό των τελευταίων δύο δεκαετιών και περίπου επτά ποσοστιαίες μονάδες πάνω από εκείνο του 2022.
Ιδιαίτερα αυξημένη ήταν η συμμετοχή των Ισραηλινών παλαιστινιακής καταγωγής, οι οποίοι αποτελούν περισσότερο από το ένα πέμπτο του πληθυσμού, αλλά ιστορικά αποκλείονται από τη συμμετοχή σε κυβερνητικούς συνασπισμούς. Πολλοί κινητοποιήθηκαν από αυτό που θεωρούν ανοιχτό ρατσισμό εκ μέρους της κυβέρνησης Νετανιάχου, στην οποία συμμετέχει πολιτικός που έχει καταδικαστεί για υποκίνηση φυλετικού μίσους κατά των Αράβων.
Στα κεντρικά γραφεία της Κοινής Λίστας, μιας συμμαχίας αραβικών κομμάτων, επικράτησαν πανηγυρισμοί όταν ανακοινώθηκαν τα exit polls. "Απορρίπτουμε την κατοχή και τον ρατσισμό και θα παραμείνουμε εδώ", δήλωσε στη Ναζαρέτ η Φάτεν Γκατάς, υποψήφια της συμμαχίας.
Τα σενάρια της επόμενης ημέρας
Το αποτέλεσμα ανοίγει έναν κύκλο διαπραγματεύσεων, με τέσσερα βασικά σενάρια να βρίσκονται στο προσκήνιο για την επόμενη ημέρα της ισραηλινής πολιτικής σκηνής.
1. Κυβέρνηση συνεργασίας με αναζήτηση νέων συμμάχων
Μετά την επίσημη ανακήρυξη των αποτελεσμάτων, τις επόμενες ημέρες, ο πρόεδρος του Ισραήλ, Ισαάκ Χέρτσογκ, θα αναθέσει εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον υποψήφιο που θα κρίνει ότι έχει τις περισσότερες πιθανότητες να εξασφαλίσει τη στήριξη τουλάχιστον 61 βουλευτών.
Θα ακολουθήσουν διαπραγματεύσεις, οι οποίες ενδέχεται να αποδειχθούν μακρές και δύσκολες. Μετά τις εκλογές του 2022, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου χρειάστηκε 58 ημέρες για να σχηματίσει κυβέρνηση συνεργασίας.
Παρότι το Λικούντ του Νετανιάχου αναδεικνύεται πρώτο κόμμα ο απερχόμενος πρωθυπουργός ενδέχεται να δυσκολευτεί να βρει νέους συμμάχους πέρα από τα ακροδεξιά και υπερορθόδοξα κόμματα που ήδη τον στηρίζουν.
Αντίθετα, ο συνασπισμός του Άιζενκοτ θα μπορούσε να αναζητήσει υποστήριξη είτε μέσω αποσκιρτήσεων βουλευτών από το στρατόπεδο Νετανιάχου είτε μέσω των αραβικών κομμάτων.
Οι πολιτικές ανατροπές, οι αποσκιρτήσεις και οι απρόβλεπτες συμμαχίες αποτελούν γνώριμα στοιχεία της ισραηλινής πολιτικής ιστορίας, με αποτέλεσμα ο σχηματισμός νέας κυβέρνησης συνεργασίας να παραμένει ανοιχτό ενδεχόμενο.
2. Κυβέρνηση μειοψηφίας με ρυθμιστές τα αραβικά κόμματα
Εάν κανένας από τους δύο βασικούς συνασπισμούς δεν καταφέρει να εξασφαλίσει τις 61 έδρες, μια άλλη πιθανότητα είναι ο σχηματισμός κυβέρνησης μειοψηφίας, η οποία θα εξασφαλίζει κοινοβουλευτική στήριξη κατά περίπτωση.
Σε αυτό το σενάριο, τα αραβικά κόμματα θα μπορούσαν να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις.
Η παράταξη Ραμ του Μανσούρ Αμπάς, στην οποία αποδίδονται έως και επτά έδρες, έχει εκφράσει επανειλημμένα την πρόθεσή της να συνεργαστεί με τον συνασπισμό του Άιζενκοτ. Παράλληλα, η Ενωμένη Λίστα έχει δηλώσει ότι θα μπορούσε να προσφέρει κοινοβουλευτική στήριξη σε οποιοδήποτε σχήμα επιδιώξει την απομάκρυνση του Νετανιάχου από την εξουσία.
Ωστόσο, βασικά στελέχη της αντιπολίτευσης εμφανίστηκαν επιφυλακτικά κατά την προεκλογική περίοδο ως προς το ενδεχόμενο μιας τέτοιας συνεργασίας, λόγω της αντίδρασης σημαντικού τμήματος του εβραϊκού εκλογικού σώματος στη συνεργασία με αραβικές παρατάξεις.
3. Κυβέρνηση εθνικής ενότητας παρά την πολιτική πόλωση
Ένα τρίτο σενάριο είναι ο σχηματισμός κυβέρνησης εθνικής ενότητας, αν και οι βαθιές πολιτικές αντιπαραθέσεις στο Ισραήλ καθιστούν μια τέτοια εξέλιξη δύσκολη.
Ορισμένοι σχολιαστές αναφέρονται στο ενδεχόμενο συνεργασίας μεταξύ των λεγόμενων "σιωνιστικών" κομμάτων, χωρίς τη συμμετοχή των αραβικών παρατάξεων και των υπερορθόδοξων εβραϊκών κομμάτων.
Δημοσκόπηση που δημοσιεύθηκε στα μέσα Οκτωβρίου έδειξε ότι το 55% των Ισραηλινών θα προτιμούσε μια κυβέρνηση εθνικής ενότητας από την προκήρυξη νέων εκλογών, εφόσον δεν προέκυπτε σαφής νικητής.
Υπάρχει, άλλωστε, προηγούμενο ανάλογης συμφωνίας. Το 2020, ο Νετανιάχου και ο κεντρώος Μπένι Γκαντς συμφώνησαν να μοιραστούν την εξουσία, προβλέποντας εναλλαγή στο αξίωμα του πρωθυπουργού, έπειτα από τρεις εκλογικές αναμετρήσεις σε διάστημα μικρότερο του ενός έτους. Η συμφωνία, ωστόσο, κατέρρευσε πριν συμπληρωθεί χρόνος, οδηγώντας τη χώρα σε νέα εκλογική διαδικασία.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών, ο πρόεδρος Χέρτσογκ επιχείρησε παρασκηνιακά να προωθήσει μια προσέγγιση μεταξύ του Νετανιάχου και του Άιζενκοτ, προκειμένου να αποτραπεί νέα περίοδος πολιτικής παράλυσης.
Παρά τις σχετικές πιέσεις, και τα δύο βασικά στρατόπεδα απορρίπτουν κατηγορηματικά το ενδεχόμενο συνεργασίας. Ιδιαίτερα η αντιπολίτευση είχε παρουσιάσει την εκλογική αναμέτρηση ως μια κρίσιμη δοκιμασία για την απομάκρυνση του απερχόμενου πρωθυπουργού από την εξουσία.
4. Πολιτικό αδιέξοδο και νέες εκλογές
Εάν κανένας υποψήφιος δεν καταφέρει να σχηματίσει κυβέρνηση, η χώρα ενδέχεται να οδηγηθεί ξανά στις κάλπες.
Το Ισραήλ έχει βιώσει ανάλογη πολιτική αστάθεια στο παρελθόν. Από τον Απρίλιο του 2019 έως τον Μάρτιο του 2021 πραγματοποιήθηκαν τέσσερις εκλογικές αναμετρήσεις, καθώς τα πολιτικά κόμματα αδυνατούσαν να συμφωνήσουν σε μια βιώσιμη κυβερνητική λύση.
Ο υποψήφιος που θα λάβει την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης από τον πρόεδρο Χέρτσογκ θα έχει αρχικά 28 ημέρες στη διάθεσή του, με δυνατότητα παράτασης κατά 14 ημέρες. Εάν αποτύχει, προβλέπονται πρόσθετες διαδικασίες, πριν από το ενδεχόμενο νέας διάλυσης της Κνέσετ και προκήρυξης εκλογών.
Μια νέα προεκλογική εκστρατεία θα μπορούσε να επιτείνει την πολιτική αστάθεια σε μια χώρα που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις συνέπειες της επίθεσης της 7ης Οκτωβρίου 2023 και των περιφερειακών πολέμων.
Μέχρι να ξεκαθαρίσει το τοπίο και να σχηματιστεί νέα κυβέρνηση, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου παραμένει στην πρωθυπουργία.
