Τριάντα τέσσερα χρόνια μετά τη θρησκευτική ελευθερία, χαρμόσυνα αντήχησαν και φέτος οι Χριστουγεννιάτικες καμπάνες των Ορθόδοξων Εκκλησιών στην Αλβανία, καλώντας το λαό στον πανηγυρισμό της μεγάλης γιορτής.

Και αντιλάλησαν ότι ο Χριστός γεννήθηκε και αν θέλουν οι άνθρωποι θα μείνει μόνιμος σύντροφος της καρδιάς τους.

Ο Αρχιεπίσκοπος Αλβανίας Ιωάννης προεξήρχε της Θείας Λειτουργίας στον καθεδρικό Ναό της Ανάστασης Τιράνων, πλαισιούμενος από κληρικούς της Αρχιεπισκοπής.

Διαβάστηκε, όπως και σε όλες τις εκκλησίες, το Χριστουγεννιάτικο μήνυμα του κ. Ιωάννου, όπου τονίζεται, ότι «είναι καθήκον κάθε χριστιανού να διαδώσει και να μοιραστεί αυτό το φως με όλο τον κόσμο, διότι μόνο μοιράζοντάς το με τους άλλους μπορεί το φως να διατηρηθεί και να αυξηθεί· διαφορετικά, θα γίνει αδύναμο και τελικά θα εξαφανιστεί".

Και προστίθεται: "Τώρα, περισσότερο από ποτέ, ο κόσμος χρειάζεται το φως του Χριστού. Είναι αναγκαίο, διότι μια ζωή χωρίς την παρουσία του Κυρίου γίνεται άθλια, μετατρέπεται σε ζωή χωρίς αγάπη, χωρίς χαρά, χωρίς φως: μια ζωή στο σκοτάδι. Μόνο η παρουσία Του μπορεί να φωτίσει τις καρδιές και τις ψυχές μας και να δώσει στη ζωή μας φως και χαρά. Αυτός είναι το φως στο σκοτάδι μας, και η διδασκαλία Του, λέει ο ψαλμωδός, είναι λύχνος για το ταξίδι μας σε αυτή τη ζωή".

Ο Αρχιεπίσκοπος Τιράνων, Δυρραχίου και πάσης Αλβανίας, κ. Ιωάννης, απευθύνει το Χριστουγεννιάτικο μήνυμά του για το 2025, υπενθυμίζοντας την ουσία της μεγάλης εορτής: η ενσάρκωση του Λόγου του Θεού, η ταπεινή και ταυτόχρονα σωτήρια παρουσία Του ανάμεσά μας, που φέρνει φως, ελπίδα και ειρήνη σε κάθε άνθρωπο. Στο μήνυμά του, ο Μακαριώτατος καλεί τον κλήρο και το λαό να ζήσουν βαθύτερα το μυστήριο της Γεννήσεως, με αγάπη, ταπείνωση και φροντίδα προς τους συνανθρώπους μας.

Λόγος σάρξ ἐγένετο καί ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν (Ἰω. 1:14)

Προς τον ευλαβή κλήρο και λαό,
Αγαπητά τέκνα εν Κυρίω,

Τα λόγια αυτά συνοψίζουν και εκφράζουν με σαφήνεια το νόημα της εορτής των Χριστουγέννων με τον βαθύτερο και τελειότερο τρόπο. Εάν επικεντρωθούμε και προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε τη σημασία αυτού του μεγάλου μυστηρίου, τη σάρκωση του Υιού και Λόγου του Πατρός και την ενανθρώπησή του, τότε θα μπορέσουμε να συμμετάσχουμε στον πνευματικό εορτασμό και τη χαρά, και θα νιώσουμε μέσα μας τη μεταμορφωτική δύναμη από τη βίωση αυτού του γεγονότος. Η Ενσάρκωση δεν είναι απλώς ένα θαύμα ή ένα αξιοθαύμαστο μυστήριο· είναι το μεγαλύτερο δώρο που θα μπορούσε να δοθεί στην ανθρωπότητα. Ο Υιός και Λόγος του Θεού σαρκώνεται και κατεβαίνει δίπλα στον ανθρώπινο πόνο και την οδύνη, αγγίζει τη διαστρεβλωμένη φύση μας για να την ευθυγραμμίσει, αποκαλύπτοντάς μας το βάθος της ευσπλαχνίας και της βαθιάς ταπείνωσης που πηγάζει από την άπειρη αγάπη Του για όλον τον κόσμο. Ο Μέγας Αθανάσιος εξέφρασε αυτή τη συγκλονιστική αλήθεια λακωνικά: Ο Υιός του Θεού έγινε άνθρωπος, για να γίνουμε εμείς κατά χάριν θεοί.

Καθώς εορτάζουμε τα Χριστούγεννα, είναι καλό να θυμόμαστε ότι αυτή η μεγάλη εορτή δεν αφορά στη γέννηση ενός δασκάλου, προφήτη ή νομοθέτη. Ο αιώνιος Θεός επεμβαίνει στην ιστορία και γίνεται άνθρωπος, χωρίς να παύει να είναι πλήρης Θεός, για να μας καταστήσει μετόχους των ακτίστων θείων ενεργειών, για να θεραπεύσει, να αναστήσει και να ολοκληρώσει την πεπτωκυία και παραμορφωμένη ανθρώπινη φύση μας. Με τη θεία ενέργειά Του, ο Χριστός, ο Θεάνθρωπος, ενεργοποιεί, ενδυναμώνει και ζωοποιεί την ανθρώπινη φύση μας και μας ενώνει με τον Θεό, κάτι που κανένας δάσκαλος, προφήτης ή νομοθέτης δεν θα μπορούσε ποτέ να κάνει.

Ένα σημαντικό ποσοστό Αλβανών πολιτών, τόσο εντός όσο και εκτός της χώρας, παραμένει εκτός του εθελοντικού συνταξιοδοτικού συστήματος, κυρίως λόγω του υψηλού κόστους των εισφορών και της συχνής αύξησής τους σε συνάρτηση με τον κατώτατο μισθό.

Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία κοινωνικής ασφάλισης, η ελάχιστη εθελοντική εισφορά ανέρχεται στο 21,6% του κατώτατου μισθού. Παράλληλα, η θεμελίωση δικαιώματος σύνταξης προϋποθέτει την καταβολή εισφορών για τουλάχιστον 15 έτη. Η πλειονότητα των ασφαλισμένων στο εθελοντικό καθεστώς επιλέγει το ελάχιστο ποσό, το οποίο αυξάνεται αυτόματα κάθε φορά που αυξάνεται ο κατώτατος μισθός στην οικονομία.

Οι συχνές και συχνά απρόβλεπτες αυξήσεις του κατώτατου μισθού τα τελευταία χρόνια καθιστούν ιδιαίτερα δύσκολη τη συνέχιση των εισφορών για τους μετανάστες με ασταθή ή εποχικά εισοδήματα. Το ζήτημα αυτό αναδεικνύεται στη πρόσφατη μελέτη της Παγκόσμιας Τράπεζας με τίτλο «Βελτίωση της Κοινωνικής Ασφάλισης για τους Μετανάστες: Μαθήματα από την Αλβανία».

Η Παγκόσμια Τράπεζα τονίζει ότι απαιτείται ανάλυση της οικονομικής δυνατότητας και της προθυμίας των μεταναστών να συμμετάσχουν στο σύστημα, προκειμένου να αξιολογηθεί εάν αλλαγές στο ελάχιστο επίπεδο εισφοράς ή στους κανόνες θεμελίωσης συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων θα μπορούσαν να αυξήσουν τη συμμετοχή. Οι αλλαγές αυτές, σύμφωνα με την έκθεση, θα ωφελούσαν όχι μόνο τους μετανάστες αλλά και άλλες κοινωνικά ευάλωτες ομάδες.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην ανάγκη ψηφιοποίησης των διαδικασιών. Σήμερα, η καταβολή εθελοντικών εισφορών προϋποθέτει φυσική παρουσία τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο στα γραφεία του Ινστιτούτου Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ISSH) ή στις συνεργαζόμενες τράπεζες. Η απαίτηση αυτή δημιουργεί σημαντικά γραφειοκρατικά εμπόδια για τους μετανάστες, ακόμη και αν υπάρχει η δυνατότητα εκπροσώπησης από συγγενικά πρόσωπα.

Ο Μιχαλάκι Ζιτσίστι (Mihallaq Ziçishti), υφυπουργός Εσωτερικών της Αλβανίας, αναφερόμενος ενώπιον της ΚΕ του ΚΕΑ τον Οκτώβριο του 1950, δήλωνε ότι οι γυναίκες στη Δρόπολη διέφευγαν μαζικά στην Ελλάδα «όχι διότι μάχονταν το καθεστώς, αλλά για να συνενωθούν με τους άντρες τους». Ήταν το ελάχιστο που δικαιούται ο άνθρωπος: να ζει με την οικογένειά του.

Ποινικοποίηση της φυγής και κρατική βία

Ποινικοποίηση της φυγής και κρατική βία Εν τούτοις, η απόπειρα διαφυγής ποινικοποιήθηκε αυστηρά. Οι γυναίκες –μητέρες και γιαγιάδες– θεωρούνταν εγκληματίες, καταδικάζονταν σε πολυετή κάθειρξη, ενώ ο εσωτερικός κανονισμός των συνόρων προέβλεπε ακόμη και εν ψυχρώ εκτελέσεις.

Παρακολούθηση, προπαγάνδα και πληροφοριοδότες

Οι απόπειρες αυτές –ιδίως τη δεκαετία του '50– συνιστούσαν πονοκέφαλο για την αλβανική ασφάλεια. Οι αρχές ασφαλείας παρακολουθούσαν τακτικά την αλληλογραφία των γυναικών με τους συζύγους τους, τις οποίες στη συνέχεια καλούσαν προς συνετισμό στα αστυνομικά τμήματα, ενώ η κομματική επιτροπή Αργυροκάστρου, με συνεχείς παραινέσεις προς την εφημερίδα Λαϊκό Βήμα, καλούσε τους δημοσιογράφους της να δημοσιεύσουν «επιστολές» μεταναστών από την Αμερική που περιέγραφαν «τις κακουχίες και την καπιταλιστική ανέχεια». Στοιχεία για τις προθέσεις των εναπομεινάντων μελών των οικογενειών των μεταναστών οι αλβανικές αρχές αντλούσαν και από εσωτερική πληροφόρηση, κυρίως από πληροφοριοδότες και συνεργάτες τους σε Ελλάδα και ΗΠΑ. Η όλη προσπάθεια δεν ήταν πειστική, αλλά ούτε μπορούσε να ανακόψει το κύμα διαφυγών, το οποίο συνεχίστηκε έως το τέλος του καθεστώτος και κορυφώθηκε το 1992.

Η Γραμματεία της Ενεργειακής Κοινότητας επισημαίνει ότι η Αλβανία πρέπει να βελτιώσει το νομικό πλαίσιο όσον αφορά την Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΕΠΕ) για τα έργα που υλοποιούνται, γεγονός που περιλαμβάνει και την ενίσχυση των ανθρώπινων πόρων, και συγκεκριμένα τα κριτήρια πιστοποίησης των εμπειρογνωμόνων.

Συγκεκριμένα, στην ετήσια έκθεση που αναλύει την πορεία της νομικής εναρμόνισης σε διάφορους τομείς, η Γραμματεία αναφέρει ότι έχουν γίνει ορισμένα βήματα, ωστόσο η πρόοδός τους υπήρξε αργή.

«Η Αλβανία έχει ξεκινήσει τη σύνταξη κανόνων και διαδικασιών για την Εκτίμηση Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΕΠΕ) σε διασυνοριακό πλαίσιο, όπως απαιτείται από το άρθρο 7 της Οδηγίας ΕΠΕ. Επίσης, έχει αναφερθεί πρόοδος όσον αφορά τη δημιουργία ενός συστήματος πιστοποίησης για τους εμπειρογνώμονες ΕΠΕ. Ωστόσο, το σύστημα αυτό παραμένει καθυστερημένο και ημιτελές, ενώ τα κριτήρια για την πιστοποίηση των εμπειρογνωμόνων ΕΠΕ, την περιβαλλοντική εμπειρογνωμοσύνη και τον περιβαλλοντικό έλεγχο δεν έχουν ακόμη καθοριστεί πλήρως, αποδυναμώνοντας το θεσμικό πλαίσιο που είναι αναγκαίο για την αποτελεσματική εφαρμογή της Οδηγίας ΕΠΕ», αναφέρεται στην έκθεση.

Η ίδια έκθεση επισημαίνει ότι δεν έχουν ληφθεί περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπιση των ελλείψεων που εντοπίστηκαν στις προηγούμενες Εκθέσεις Εφαρμογής της Γραμματείας. Ως αποτέλεσμα, σύμφωνα με την έκθεση, η Αλβανία εξακολουθεί να μην συμμορφώνεται με τα άρθρα 8 και 8α της Οδηγίας ΕΠΕ. Ο ισχύων νόμος για την ΕΠΕ παραμένει ανεπαρκής, καθώς δεν απαιτεί οι αποφάσεις για τη χορήγηση άδειας ανάπτυξης να περιλαμβάνουν το αιτιολογημένο συμπέρασμα της ΕΠΕ, τους περιβαλλοντικούς όρους, τα μέτρα μετριασμού και τις υποχρεώσεις παρακολούθησης. Επιπλέον, τα κριτήρια επιλογής (screening) δεν είναι σύμφωνα με το Παράρτημα ΙΙΙ της Οδηγίας ΕΠΕ.

«Η Αλβανία έχει αναφέρει ότι η ΕΠΕ είναι ενσωματωμένη στο σύστημα "one-stop-shop" για τη χορήγηση οικοδομικών αδειών. Οι θεσμικές ικανότητες για τη διενέργεια ΕΠΕ παραμένουν περιορισμένες και ανεπαρκείς για να διασφαλίσουν μια εναρμονισμένη διαδικασία για την ΕΠΕ και τις λοιπές συναφείς αξιολογήσεις (αξιολόγηση βιοποικιλότητας/δέουσα αξιολόγηση και αξιολόγηση επιπτώσεων στα ύδατα).

Του Αντώνη Μπέζα (*)

Κατά την πρόσφατη συνάντηση Γεραπετρίτη–Σπιροπάλι στην Αθήνα, η Αλβανίδα Υπουργός Εξωτερικών δήλωσε ότι, «ως εταίροι του ΝΑΤΟ», η Αλβανία στηρίζει «τη νομική άρση κάθε παρωχημένης αναφοράς από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο», που δεν αντανακλά τις σημερινές σχέσεις των δύο χωρών «ως συμμάχων και φίλων». Η διατύπωση είναι εύηχη και, σε επίπεδο γενικής αρχής, δύσκολα μπορεί να προκαλέσει αντίρρηση: σε ένα ευρωπαϊκό και ευρωατλαντικό περιβάλλον συνεργασίας, η διατήρηση πολεμικών νομικών καταλοίπων δεν συνάδει με τη σύγχρονη πραγματικότητα.

Ωστόσο, ακριβώς επειδή η αναφορά αφορά «νομική άρση», το ζήτημα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί επικοινωνιακά ή αποσπασματικά. Απαιτεί ακρίβεια, θεσμική αμοιβαιότητα και σαφή οριοθέτηση των εννόμων συνεπειών. Δεν πρόκειται για μια απλή ιστορική εκκαθάριση, αλλά για μια πράξη με συγκεκριμένο νομικό και πολιτικό αποτύπωμα.

Πρώτον, πρέπει να αποτυπωθεί καθαρά η υφιστάμενη κατάσταση από ελληνικής πλευράς. Με την απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου της 28ης Αυγούστου 1987, η Ελλάδα προχώρησε στην άρση της εμπολέμου καταστάσεως με την Αλβανία, παύοντας να τη θεωρεί εχθρικό κράτος. Η απόφαση αυτή είχε πλήρες πολιτικό και διοικητικό αποτέλεσμα, ανεξαρτήτως της μορφής που έλαβε. Το 1996, δε, οι δύο χώρες υπέγραψαν Σύμφωνο Φιλίας, το οποίο κυρώθηκε από την ελληνική Βουλή το 1998. Με τον τρόπο αυτό, η Ελλάδα ολοκλήρωσε ουσιαστικά και θεσμικά τη μετάβαση σε ένα καθεστώς ειρηνικών και φιλικών σχέσεων.

Η συχνή παρουσίαση της Ελλάδας ως χώρας που «δεν έχει άρει το εμπόλεμο» παραγνωρίζει αυτή τη νομική πραγματικότητα. Η συζήτηση περί κοινοβουλευτικής κύρωσης της απόφασης του 1987 αφορά τυπική πληρότητα, όχι ουσιαστική εκκρεμότητα, και σε καμία περίπτωση δεν αναιρεί το γεγονός ότι το ελληνικό κράτος εδώ και δεκαετίες δεν αναγνωρίζει την ύπαρξη εμπόλεμης σχέσης.

Η Ειδική Εισαγγελία της Αλβανίας κατά της Διαφθοράς και του Οργανωμένου Εγκλήματος (SPAK) ζήτησε την Τρίτη από το κοινοβούλιο την άρση της βουλευτικής ασυλίας  για τη σύλληψη της Αντιπροέδρου της Κυβέρνησης και Υπουργού Υποδομών και Ενέργειας, Μπελίντα Μπαλούκου, η οποία κατηγορείται για χειραγώγηση διαγωνισμών έργων υποδομής.

Η Μπαλούκου είχε κατηγορηθεί τον Οκτώβριο για παρέμβαση σε δημόσιες συμβάσεις στο πλαίσιο υπόθεσης κατασκευής οδικού έργου. Τον Νοέμβριο προστέθηκε δεύτερη κατηγορία για παρόμοια υπόθεση, με δικαστήριο να διατάσσει την αναστολή των καθηκόντων της και να της απαγορεύει την έξοδο από τη χώρα.

Στη συνέχεια, ο πρωθυπουργός Έντι Ράμα προσέφυγε στο Συνταγματικό Δικαστήριο, ζητώντας την άρση της δικαστικής εντολής αναστολής. Το δικαστήριο συμφώνησε να την αναστείλει προσωρινά, έως ότου ληφθεί τελική απόφαση.

Την Τρίτη, το SPAK ανακοίνωσε ότι προσέθεσε κατηγορίες που αφορούν ακόμη επτά υποθέσεις κατασκευής δρόμων, και πάλι για φερόμενη παρέμβαση στις διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων.

Ο πρωθυπουργός Ράμα, ο οποίος είχε υπερασπιστεί δημόσια την Μπαλούκου μετά την αρχική δικαστική απόφαση, αντέδρασε άμεσα στη νέα εξέλιξη, προειδοποιώντας ότι θα συνεχίσει να στηρίζει την αναπληρώτριά του.